ଵିଚାରଯଧ୍ଵଂ ମିଲିତା ହିତଂ ସ୍ଯାନ୍ମମ ଵୈ କଥମ୍ । ମନ୍ତ୍ରିଣ ଊଚୁଃ - କିଂ ବ୍ରୂମୋଽସ୍ମିନ୍ମହାରାଜ ସଙ୍କଟେଽତିଦୁରାସଦେ
ସମସ୍ତେ ମିଶି ଭଲ ଉପାୟ ଭାବିଦିଅ, କିପରି ମୋ ପାଇଁ ଉପକୃତି ହେବ। ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଲେ — ଏହି ଅତି ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଓ ଜଟିଳ ସମୟରେ ହେ ମହାରାଜ, ଆମେ କଣ କହିପାରିବୁ?
ଦୁର୍ଭଗାଯ ସୁକନ୍ଯୈଷା କଥଂ ଦେଯାତିସୁନ୍ଦରୀ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ତଦା ଚିନ୍ତାକୁଲଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପିତରଂ ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ତଦା
ଏତେ ସୁନ୍ଦରୀ ସୁକନ୍ୟାକୁ ଏଭଳି ଅଭାଗା ପୁରୁଷଙ୍କୁ କିପରି ଦିଅଯିବ? ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ପିତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ଦେଖି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସୁକନ୍ଯା ତ୍ଵିଙ୍ଗିତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରହସ୍ଯେଦମୁଵାଚ ହ । ପିତଃ କସ୍ମାଦ୍ଭଵାନଦ୍ଯ ଚିନ୍ତାଵ୍ଯାକୁଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ସୁକନ୍ୟା ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଦେଖି ହସିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ପିତା, ଆଜି ଆପଣ କାହିଁକି ଏତେ ଚିନ୍ତିତ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଛନ୍ତି?"
ମତ୍କୃତେ ଦୁଃଖସଂଵିଗ୍ନୋ ଵିଷଣ୍ଣଵଦନୋଽସି ଵୈ । ଅହଂ ଗତ୍ଵା ମୁନିଂ ତତ୍ର ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଭଯାର୍ଦିତମ୍
"ମୋ ପାଇଁ ଆପଣ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଛନ୍ତି, ମୁହଁ ମନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି। ମୁଁ ସେଠାକୁ ଗିଁ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ଥିବା ସେଠି ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦେବି।"
କରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରସନ୍ନଂ ତଂ ଆତ୍ମଦାନେନ ଵୈ ପିତଃ । ଇତି ରାଜା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭାଷିତଂ ଯତ୍ସୁକନ୍ଯଯା
"ପିତା, ମୁଁ ନିଜକୁ ଦାନ କରି ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଦେବି।" ସୁକନ୍ୟା ଏହି କଥା କହିଲେ—
ତାମୁଵାଚ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ସଚିଵାନାଂ ଚ ଶୃଣ୍ଵତାମ୍ । କଥଂ ପୁତ୍ରି ତ୍ଵମନ୍ଧସ୍ଯ ପରିଚର୍ଯାଂ ଵନେଽବଲା
ତାପରେ ରାଜା ମନ ଶାନ୍ତ କରି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଥିବା ସମୟରେ କହିଲେ, "ଜୀଉ, ତୁମେ କିପରି ଏକ ଅନ୍ଧ ମଣିଷଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରେ ସେବା କରିପାରିବ?"
କରିଷ୍ଯସି ଜରାର୍ତସ୍ଯ କ୍ରୋଧନସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ । କଥମନ୍ଧାଯ ଚାନେନ ରୂପେଣ ରତିସନ୍ନିଭାମ୍
"ତୁମେ କିପରି ବୃଦ୍ଧ, କ୍ରୋଧୀ ଏବଂ ଅନ୍ଧ ମୁନିଙ୍କୁ ସେବା କରିପାରିବ? ତୁମର ରୂପ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏଭଳି ଜଣେ ଅନ୍ଧ ମଣିଷଙ୍କୁ କିପରି ଜୀବନସାଥୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବ?"
ଦଦାମି ଜରଯା ଗ୍ରସ୍ତଦେହାଯ ସୁଖଵାଞ୍ଛଯା । ପିତ୍ରା ପୁତ୍ରୀ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯା ଵଯୋଜ୍ଞାତିବଲାଯ ଚ
"ମୁଁ ତୁମର ସୁଖ ଚାହିଁ ଏଭଳି ବୟସ୍କ, ଜରାକ୍ରାନ୍ତ ଦେହ ଥିବା ଜଣେ ମଣିଷଙ୍କୁ କିପରି ଦେଇପାରିବି? ପିତା ତାଙ୍କ ପୁଆକୁ ସମ୍ମାନ ଏବଂ ଶକ୍ତି ଥିବା ଜଣେ ଯୁବକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।"
ଧନଧାନ୍ଯସମୃଦ୍ଧାଯ ନାଧନାଯ କଦାଚନ । କ୍ଵ ତେ ରୂପଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି କ୍ଵାସୌ ଵୃଦ୍ଧୋ ଵନେଚରଃ
"ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ଥିବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ, କେବେ ଦରିଦ୍ରକୁ ନୁହେଁ। ହେ ଚକ୍ଷୁର୍ବିଶାଳା, ତୁମର ରୂପ କେଉଁଠି ଏବଂ ସେ ବୃଦ୍ଧ ଅରଣ୍ୟବାସୀ କେଉଁଠି?"
କଥଂ ଦେଯା ମଯା ପୁତ୍ରୀ ତସ୍ମୈ ନାତିଵରାଯ ଚ । ଉଟଜେ ନିଯତଂ ଵାସୋ ଯସ୍ଯ ନିତ୍ଯଂ ମନୋହରେ
"ମୁଁ କିପରି ତୁମକୁ ଏଭଳି ଅନୁକୂଳ ବର ପାଇଁ ନୁହେଁଥିବା ଜଣେ ମଣିଷଙ୍କୁ ଦେଇପାରିବି? ଯାହାର ବାସ ସଦା ଏକ ଛୋଟ ଘରେ, ଯଦିଓ ସେଠି ଆକର୍ଷଣୀୟ।"
କଥମମ୍ବୁଜପତ୍ରାକ୍ଷି କଲ୍ପନୀଯୋ ମଯା ତଵ । ମରଣଂ ମେ ଵରଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସୈନିକାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
"ହେ କମଳପତ୍ର ନୟନୀ, ମୁଁ କିପରି ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିପାରିବି? ମୋ ପାଇଁ ଏବଂ ମୋ ସେନାମାନେ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଅଧିକ ଭଲ।"
ନ ତେ ପ୍ରଦାନମନ୍ଧାଯ ରୋଚତେ ପିକଭାଷିଣି । ଭଵିତଵ୍ଯଂ ଭଵତ୍ଯେଵ ଧୈର୍ଯଂ ନୈଵ ତ୍ଯଜାମ୍ଯହମ୍
"ହେ କୋଇଲୀ ସ୍ୱର ଥିବା, ତୁମକୁ ଏକ ଅନ୍ଧ ମଣିଷଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ। ତଥାପି ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବ, ସେହି ହେବ; ମୁଁ ମୋର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ।"
ସୁସ୍ଥିରା ଭଵ ସୁଶ୍ରୋଣି ନ ଦାସ୍ଯେଽନ୍ଧାଯ କର୍ହିଚିତ୍ । ରାଜ୍ଯଂ ତିଷ୍ଠତୁ ଵା ଯାତୁ ଦେହୋଽଯଂ ଚ ତଥୈଵ ମେ
"ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ଦୃଢ଼ ହେଉ। ମୁଁ କେବେ ତୁମକୁ ଅନ୍ଧ ମଣିଷଙ୍କୁ ଦେବିନି। ରାଜ୍ୟ ରହୁ କି ଯାଉ, ଏହି ଦେହ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ ହେଉ।"
ନ ତ୍ଵାଂ ଦାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତସ୍ମୈ ନେତ୍ରହୀନାଯ ବାଲିକେ । ସୁକନ୍ଯା ତଂ ତଦା ପ୍ରାହ ଶ୍ରୁତ୍ଵ ତଦ୍ଵଚନଂ ପିତୁଃ
"ହେ ଶିଶୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସେ ଅନ୍ଧ ମଣିଷଙ୍କୁ ଦେବିନି।" ତାପରେ ସୁକନ୍ୟା, ପିତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି—
ପ୍ରସନ୍ନଵଦନାତୀଵ ସ୍ନେହଯୁକ୍ତମିଦଂ ଵଚଃ । ସୁକନ୍ଯୋଵାଚ - ନ ମେ ଚିନ୍ତା ପିତଃ କାର୍ଯା ଦେହି ମାଂ ମୁନଯେଽଧୁନା
ସ୍ନେହରେ ଆଲୋକିତ ମୁହଁରେ ସୁକନ୍ୟା କହିଲେ, "ପିତା, ଆପଣ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏବେ ମୋତେ ମୁନିଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ।"
ସୁଖଂ ଭଵତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ଲୋକାନାଂ ମତ୍କୃତେନ ହି । ସେଵଯିଷ୍ଯାମି ସନ୍ତୁଷ୍ଟା ପତିଂ ପରମପାଵନମ୍
"ମୋ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ମୁଁ ମୋର ପତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପବିତ୍ର ମଣିଷ, ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେବା କରିବି।"
ଭକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ଚାପି ଵୃଦ୍ଧଂ ଚ ଵିଜନେ ଵନେ । ସତୀଧର୍ମପରା ଚାହଂ ଚରିଷ୍ଯାମି ସୁସମ୍ମତମ୍
"ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ସହ ବନରେ ଏକାକୀ ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ସେବା କରିବି। ମୁଁ ସତୀଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନେ ପସନ୍ଦ ହେବା ପ୍ରକାର ଆଚରଣ କରିବି।"
ନ ଭୋଗେଚ୍ଛାସ୍ତି ମେ ତାତ ସ୍ଵସ୍ଥଂ ଚିତ୍ତଂ ମମାନଘ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭାଷିତଂ ତସ୍ଯା ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ଵିସ୍ମଯଂ ଗତାଃ
"ପିତା, ମୋତେ ଭୋଗର ଆକାଂକ୍ଷା ନାହିଁ; ମୋର ମନ ସ୍ୱସ୍ଥ ଏବଂ ନିର୍ମଳ।" ବ୍ୟାସ କହିଲେ: "ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।"
ରାଜା ଚ ପରମପ୍ରୀତୋ ଜଗାମ ମୁନିସନ୍ନିଧୌ । ଗତ୍ଵା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ତମୁଵାଚ ତପୋଧନମ୍
ରାଜା ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ ମୁନିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ। ଗିଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାପରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ସ୍ଵାମିନ୍ ଗୃହାଣ ପୁତ୍ରୀଂ ମେ ସେଵାର୍ଥଂ ଵିଧିଵଦ୍ଵିଭୋ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାସୌ ଦଦୌ ପୁତ୍ରୀଂ ଵିଵାହଵିଧିନା ନୃପଃ
"ସ୍ୱାମୀ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମୋର ଝିଅକୁ ସେବା ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।" ଏହିପରି କହି ରାଜା ବିବାହ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଝିଅକୁ ଦେଇଦେଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ମୁନିଃ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭାର୍ଗଵୋଽଭଵତ୍ । ପାରିବର୍ହଂ ନ ଜଗ୍ରାହ ଦୀଯମାନଂ ନୃପେଣ ହ
ମୁନି ଝିଅଟିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଖୁସି ହେଲେ; ଭାର୍ଗବ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଉଥିବା ଉପହାର ନେଲେ ନାହିଁ।
କନ୍ଯାମେଵାଗ୍ରହୀତ୍କାମଂ ପରିଚର୍ଯାର୍ଥମାତ୍ମନଃ । ପ୍ରସନ୍ନେଽସ୍ମିନ୍ମୁନୌ ଜାତଂ ସୈନିକାନାଂ ସୁଖଂ ତଦା
ସେ ମୁନି ନିଜ ସେବା ପାଇଁ ମାତ୍ର ଝିଅଟିକୁ ନେଲେ; ମୁନି ଖୁସି ହେବା ସହିତ ସେଇ ସମୟରେ ସେନାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ରାଜ୍ଞଶ୍ଚ ପରମାହ୍ଲାଦଃ ସଞ୍ଜାତସ୍ତତ୍କ୍ଷଣାଦପି । ଦତ୍ତ୍ଵା ପୁତ୍ରୀଂ ଯଦା ରାଜା ଗମନାଯ ଗୃହଂ ପ୍ରତି
ଝିଅକୁ ଦେଇ ରାଜା ତୁରନ୍ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଘରକୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥୁତି ନେଲେ।
ମତିଂ ଚକାର ତଵଙ୍ଗୀ ତଦୋଵାଚ ନୃପଂ ସୁତା । ସୁକନ୍ଯୋଵାଚ - ଗୃହାଣ ମମ ଵାସାଂସି ଭୂଷଣାନି ଚ ମେ ପିତଃ
ତାପରେ ରାଜନ୍, ତୁମ ଝିଅ ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି କହିଲେ: ସୁକନ୍ୟା କହିଲେ— 'ପିତା, ମୋର ପୋଶାକ ଓ ଗହଣାଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇଯାଅ।'
ଵଲ୍କଲଂ ପରିଧାନାଯ ପ୍ରଯଚ୍ଛାଜିନମୁତ୍ତମମ୍ । ଵେଷଂ ତୁ ମୁନିପତ୍ନୀନାଂ କୃତ୍ଵା ତପସି ସେଵନମ୍
'ମୋତେ ପିନ୍ଧିବା ପାଇଁ ଛାଲ ଓ ଭଲି ମୃଗଚର୍ମ ଦିଅ; ମୁଁ ମୁନିର ଘରଣୀଙ୍କ ପରି ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି ତପସ୍ୟାରେ ଲାଗିଯିବି।'
କରିଷ୍ଯାମି ତଥା ତାତ ଯଥା ତେ କୀର୍ତିରଚ୍ଯୁତା । ଭଵିଷ୍ଯତି ଭୁଵଃ ପୃଷ୍ଠେ ତଥା ସ୍ଵର୍ଗେ ରସାତଲେ
'ମୁଁ ଏମିତି କାମ କରିବି, ପିତା, ଯେପରି ତୁମର କୀର୍ତି ଏଇ ପୃଥିବୀରେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଓ ପାତାଳରେ ଅମର ରହିବ।'
ପରଲୋକସୁଖାଯାହଂ ଚରିଷ୍ଯାମି ଦିଵାନିଶମ୍ । ଦତ୍ତ୍ଵାନ୍ଧାଯ ଚ ଵୃଦ୍ଧାଯ ସୁନ୍ଦରୀଂ ଯୁଵତୀଂ ତୁ ମାମ୍
'ପରଲୋକର ସୁଖ ପାଇଁ ମୁଁ ଦିନ ରାତି ସେବା କରିବି; ତୁମେ ଏମିତି ଏକ ସୁନ୍ଦର ଯୁବତୀକୁ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ଧ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଇଛ।'
ଚିନ୍ତା ତ୍ଵଯା ନ କର୍ତଵ୍ଯା ଶୀଲନାଶସମୁଦ୍ଭଵା । ଅରୁନ୍ଧତୀ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଯଥା ଭୁଵି
'ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, କାରଣ ଚିନ୍ତା ଦୁଃଖ ଆଣେ; ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଅରୁଣ୍ଧତୀ ପରି ହେବି।'
ତଥୈଵାହଂ ଭଵିଷ୍ଯାମି ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ଅନସୂଯା ଯଥା ସାଧ୍ଵୀ ଭାର୍ଯାତ୍ରେଃ ପ୍ରଥିତା ଭୁଵି
'ମୁଁ ଏହିପରି ହେବି, ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅତ୍ରିଙ୍କ ସତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅନସୂୟା ପରି ହେବି।'
ତଥୈଵାହଂ ଭଵିଷ୍ଯାମି ପୁତ୍ରୀ କୀର୍ତିକରୀ ତଵ । ସୁକନ୍ଯାଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ପରମଧର୍ମଵିତ୍
'ମୁଁ ଏମିତି ହେବି, ତୁମର ଝିଅ ଭାବରେ ତୁମର କୀର୍ତି ବଢ଼ାଇବି।' ସୁକନ୍ୟାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାଜା—