ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ଭୂପ କନ୍ଯାଦାନଂ ସମାଚର । ନ ଚାତ୍ର ଦୂଷଣଂ କିଞ୍ଚିତ୍ତାପସୋଽହଂ ଯତଵ୍ରତଃ
ହେ ଭୂପତି, ଭଲଭାବେ ଭାବି ତୁମ କନ୍ୟାକୁ ଦିଅ। ଏଥିରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ଏକ ତପସ୍ବୀ ଏବଂ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଶର୍ଯାତିର୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନେଶ୍ଚିନ୍ତାତୁରୋଽଭଵତ୍ । ନ ଦାସ୍ଯେଽପ୍ଯଥଵା ଦାସ୍ଯେ କିଞ୍ଚିନ୍ନୋଵାଚ ଭାରତ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ମୁନିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସର୍ୟାତି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, 'ମୁଁ ଦେବି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଦେଇଦେବି,' କିନ୍ତୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
କଥମନ୍ଧାଯ ଵୃଦ୍ଧାଯ କୁରୂପାଯ ସୁତାମିମାମ୍ । ଦେଵକନ୍ଯୋପମାଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସୁଖୀ ସ୍ଯାମାତ୍ମସମ୍ଭଵାମ୍
ମୋର ଏହି ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ ଝିଅକୁ ଏକ ଅନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଅକାର୍ଷଣୀୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଇ, ମୁଁ କିପରି ସୁଖୀ ହେବି?
କୋ ଵାତ୍ମନଃ ସୁଖାର୍ଥାଯ ପୁତ୍ର୍ଯାଃ ସଂସାରଜଂ ସୁଖମ୍ । ହରତେଽଲ୍ପମତିଃ ପାପୋ ଜାନନ୍ନପି ଶୁଭାଶୁଭମ୍
କିଏ ନିଜ ସୁଖ ପାଇଁ ଝିଅକୁ ଏହି ସଂସାରିକ ସୁଖ ପାଇଁ ଦେଇପାରିବ? ନିଜେ ଭଲ ଓ ଖରାପ ଜାଣି, କେବଳ ମୂର୍ଖ ଏବଂ ପାପୀ ଲୋକ ଏପରି କରିଥାଏ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ସା ଚ୍ଯଵନଂ ସୁଭ୍ରୂଃ ପଞ୍ଚବାଣଶରାର୍ଦିତା । ଅନ୍ଧଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ପତିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କଥଂ କାଲଂ ନଯିଷ୍ଯତି
ସୁନ୍ଦର ଭୌଁ ଥିବା ସୁକନ୍ୟା ଯେଉଁଠି କାମଦେବଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ବିଧ୍ଧ, ସେ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ଅନ୍ଧ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧ ପତି ଭାବେ ପାଇ, କିପରି ଜୀବନ କାଟିବେ?
ଯୌଵନେ ଦୁର୍ଜଯଃ କାମୋ ଵିଶେଷେଣ ସୁରୂପଯା । ଆତ୍ମତୁଲ୍ଯଂ ପତିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କିମୁ ଵୃଦ୍ଧଂ ଵିଲୋଚନମ୍
ଯୁବତୀ ଅବସ୍ଥାରେ କାମବାସନାକୁ ଦମନ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟକର, ବିଶେଷକରି ଯେଉଁଠି ସୁନ୍ଦରୀ ଅଛନ୍ତି। ନିଜ ସମାନ ପତି ଥିଲେ ଭଲ, ତେବେ ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଅନ୍ଧ ପତି ଥିଲେ କଣ ହେବ?
ଗୌତମଂ ତାପସଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରୂପଯୌଵନସଂଯୁତା । ଅହଲ୍ଯା ଵାସଵେନାଶୁ ଵଞ୍ଚିତା ଵରଵର୍ଣିନୀ
ଯେଉଁଠି ଅହଲ୍ୟା ସୁନ୍ଦର ଓ ଯୁବତୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପତି ଗୌତମ ତପସ୍ବୀ ଥିଲେ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଇଥିଲେ।
ଶପ୍ତା ଚ ପତିନା ପଶ୍ଚାଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଧର୍ମଵିପର୍ଯଯମ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଭଵତୁ ମେ ଦୁଃଖଂ ନ ଦଦାମି ସୁକନ୍ଯକାମ୍
ପରେ ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ଜାଣି, ତାଙ୍କ ପତି ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ। ତେଣୁ ଦୁଃଖ ମୋତେ ମିଳୁ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସୁକନ୍ୟାକୁ ଦେବି ନାହିଁ।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଶର୍ଯାତିର୍ଵିମନା ସ୍ଵଗୃହଂ ଯଯୌ । ସଚିଵାଂଶ୍ଚ ସମାଦାଯ ମନ୍ତ୍ରଂ ଚକ୍ରେଽତିଦୁଃଖିତଃ
ଏଭଳି ଭାବି ସର୍ୟାତି ମନ ଭାଙ୍ଗି ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଡାକି ବହୁତ ଦୁଃଖରେ ଆଲୋଚନା କଲେ।
ଭୋ ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ବ୍ରୁଵନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମଯାଧୁନା । ପୁତ୍ରୀ ଦେଯାଥ ଵିପ୍ରାଯ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ଦୁଃଖମେଵ ଵା
ହେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିବି, ମୋତେ କହ? ମୁଁ ଝିଅକୁ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେବି, କିମ୍ବା ଏହି ଦୁଃଖ ସହିବି?
ଵିଚାରଯଧ୍ଵଂ ମିଲିତା ହିତଂ ସ୍ଯାନ୍ମମ ଵୈ କଥମ୍ । ମନ୍ତ୍ରିଣ ଊଚୁଃ - କିଂ ବ୍ରୂମୋଽସ୍ମିନ୍ମହାରାଜ ସଙ୍କଟେଽତିଦୁରାସଦେ
ସମସ୍ତେ ମିଶି ଭଲ ଉପାୟ ଭାବିଦିଅ, କିପରି ମୋ ପାଇଁ ଉପକୃତି ହେବ। ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଲେ — ଏହି ଅତି ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଓ ଜଟିଳ ସମୟରେ ହେ ମହାରାଜ, ଆମେ କଣ କହିପାରିବୁ?
ଦୁର୍ଭଗାଯ ସୁକନ୍ଯୈଷା କଥଂ ଦେଯାତିସୁନ୍ଦରୀ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ତଦା ଚିନ୍ତାକୁଲଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପିତରଂ ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ତଦା
ଏତେ ସୁନ୍ଦରୀ ସୁକନ୍ୟାକୁ ଏଭଳି ଅଭାଗା ପୁରୁଷଙ୍କୁ କିପରି ଦିଅଯିବ? ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ପିତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ଦେଖି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସୁକନ୍ଯା ତ୍ଵିଙ୍ଗିତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପ୍ରହସ୍ଯେଦମୁଵାଚ ହ । ପିତଃ କସ୍ମାଦ୍ଭଵାନଦ୍ଯ ଚିନ୍ତାଵ୍ଯାକୁଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ସୁକନ୍ୟା ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଦେଖି ହସିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ପିତା, ଆଜି ଆପଣ କାହିଁକି ଏତେ ଚିନ୍ତିତ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଛନ୍ତି?"
ମତ୍କୃତେ ଦୁଃଖସଂଵିଗ୍ନୋ ଵିଷଣ୍ଣଵଦନୋଽସି ଵୈ । ଅହଂ ଗତ୍ଵା ମୁନିଂ ତତ୍ର ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଭଯାର୍ଦିତମ୍
"ମୋ ପାଇଁ ଆପଣ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଛନ୍ତି, ମୁହଁ ମନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି। ମୁଁ ସେଠାକୁ ଗିଁ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ଥିବା ସେଠି ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦେବି।"
କରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରସନ୍ନଂ ତଂ ଆତ୍ମଦାନେନ ଵୈ ପିତଃ । ଇତି ରାଜା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭାଷିତଂ ଯତ୍ସୁକନ୍ଯଯା
"ପିତା, ମୁଁ ନିଜକୁ ଦାନ କରି ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଦେବି।" ସୁକନ୍ୟା ଏହି କଥା କହିଲେ—
ତାମୁଵାଚ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ସଚିଵାନାଂ ଚ ଶୃଣ୍ଵତାମ୍ । କଥଂ ପୁତ୍ରି ତ୍ଵମନ୍ଧସ୍ଯ ପରିଚର୍ଯାଂ ଵନେଽବଲା
ତାପରେ ରାଜା ମନ ଶାନ୍ତ କରି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଥିବା ସମୟରେ କହିଲେ, "ଜୀଉ, ତୁମେ କିପରି ଏକ ଅନ୍ଧ ମଣିଷଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରେ ସେବା କରିପାରିବ?"
କରିଷ୍ଯସି ଜରାର୍ତସ୍ଯ କ୍ରୋଧନସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ । କଥମନ୍ଧାଯ ଚାନେନ ରୂପେଣ ରତିସନ୍ନିଭାମ୍
"ତୁମେ କିପରି ବୃଦ୍ଧ, କ୍ରୋଧୀ ଏବଂ ଅନ୍ଧ ମୁନିଙ୍କୁ ସେବା କରିପାରିବ? ତୁମର ରୂପ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏଭଳି ଜଣେ ଅନ୍ଧ ମଣିଷଙ୍କୁ କିପରି ଜୀବନସାଥୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବ?"
ଦଦାମି ଜରଯା ଗ୍ରସ୍ତଦେହାଯ ସୁଖଵାଞ୍ଛଯା । ପିତ୍ରା ପୁତ୍ରୀ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯା ଵଯୋଜ୍ଞାତିବଲାଯ ଚ
"ମୁଁ ତୁମର ସୁଖ ଚାହିଁ ଏଭଳି ବୟସ୍କ, ଜରାକ୍ରାନ୍ତ ଦେହ ଥିବା ଜଣେ ମଣିଷଙ୍କୁ କିପରି ଦେଇପାରିବି? ପିତା ତାଙ୍କ ପୁଆକୁ ସମ୍ମାନ ଏବଂ ଶକ୍ତି ଥିବା ଜଣେ ଯୁବକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।"
ଧନଧାନ୍ଯସମୃଦ୍ଧାଯ ନାଧନାଯ କଦାଚନ । କ୍ଵ ତେ ରୂପଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି କ୍ଵାସୌ ଵୃଦ୍ଧୋ ଵନେଚରଃ
"ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ଥିବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ, କେବେ ଦରିଦ୍ରକୁ ନୁହେଁ। ହେ ଚକ୍ଷୁର୍ବିଶାଳା, ତୁମର ରୂପ କେଉଁଠି ଏବଂ ସେ ବୃଦ୍ଧ ଅରଣ୍ୟବାସୀ କେଉଁଠି?"
କଥଂ ଦେଯା ମଯା ପୁତ୍ରୀ ତସ୍ମୈ ନାତିଵରାଯ ଚ । ଉଟଜେ ନିଯତଂ ଵାସୋ ଯସ୍ଯ ନିତ୍ଯଂ ମନୋହରେ
"ମୁଁ କିପରି ତୁମକୁ ଏଭଳି ଅନୁକୂଳ ବର ପାଇଁ ନୁହେଁଥିବା ଜଣେ ମଣିଷଙ୍କୁ ଦେଇପାରିବି? ଯାହାର ବାସ ସଦା ଏକ ଛୋଟ ଘରେ, ଯଦିଓ ସେଠି ଆକର୍ଷଣୀୟ।"
କଥମମ୍ବୁଜପତ୍ରାକ୍ଷି କଲ୍ପନୀଯୋ ମଯା ତଵ । ମରଣଂ ମେ ଵରଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସୈନିକାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
"ହେ କମଳପତ୍ର ନୟନୀ, ମୁଁ କିପରି ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିପାରିବି? ମୋ ପାଇଁ ଏବଂ ମୋ ସେନାମାନେ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଅଧିକ ଭଲ।"
ନ ତେ ପ୍ରଦାନମନ୍ଧାଯ ରୋଚତେ ପିକଭାଷିଣି । ଭଵିତଵ୍ଯଂ ଭଵତ୍ଯେଵ ଧୈର୍ଯଂ ନୈଵ ତ୍ଯଜାମ୍ଯହମ୍
"ହେ କୋଇଲୀ ସ୍ୱର ଥିବା, ତୁମକୁ ଏକ ଅନ୍ଧ ମଣିଷଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ। ତଥାପି ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବ, ସେହି ହେବ; ମୁଁ ମୋର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ।"
ସୁସ୍ଥିରା ଭଵ ସୁଶ୍ରୋଣି ନ ଦାସ୍ଯେଽନ୍ଧାଯ କର୍ହିଚିତ୍ । ରାଜ୍ଯଂ ତିଷ୍ଠତୁ ଵା ଯାତୁ ଦେହୋଽଯଂ ଚ ତଥୈଵ ମେ
"ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ଦୃଢ଼ ହେଉ। ମୁଁ କେବେ ତୁମକୁ ଅନ୍ଧ ମଣିଷଙ୍କୁ ଦେବିନି। ରାଜ୍ୟ ରହୁ କି ଯାଉ, ଏହି ଦେହ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ ହେଉ।"
ନ ତ୍ଵାଂ ଦାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ତସ୍ମୈ ନେତ୍ରହୀନାଯ ବାଲିକେ । ସୁକନ୍ଯା ତଂ ତଦା ପ୍ରାହ ଶ୍ରୁତ୍ଵ ତଦ୍ଵଚନଂ ପିତୁଃ
"ହେ ଶିଶୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସେ ଅନ୍ଧ ମଣିଷଙ୍କୁ ଦେବିନି।" ତାପରେ ସୁକନ୍ୟା, ପିତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି—
ପ୍ରସନ୍ନଵଦନାତୀଵ ସ୍ନେହଯୁକ୍ତମିଦଂ ଵଚଃ । ସୁକନ୍ଯୋଵାଚ - ନ ମେ ଚିନ୍ତା ପିତଃ କାର୍ଯା ଦେହି ମାଂ ମୁନଯେଽଧୁନା
ସ୍ନେହରେ ଆଲୋକିତ ମୁହଁରେ ସୁକନ୍ୟା କହିଲେ, "ପିତା, ଆପଣ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏବେ ମୋତେ ମୁନିଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ।"
ସୁଖଂ ଭଵତୁ ସର୍ଵେଷାଂ ଲୋକାନାଂ ମତ୍କୃତେନ ହି । ସେଵଯିଷ୍ଯାମି ସନ୍ତୁଷ୍ଟା ପତିଂ ପରମପାଵନମ୍
"ମୋ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ମୁଁ ମୋର ପତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପବିତ୍ର ମଣିଷ, ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେବା କରିବି।"
ଭକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ଚାପି ଵୃଦ୍ଧଂ ଚ ଵିଜନେ ଵନେ । ସତୀଧର୍ମପରା ଚାହଂ ଚରିଷ୍ଯାମି ସୁସମ୍ମତମ୍
"ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ସହ ବନରେ ଏକାକୀ ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ସେବା କରିବି। ମୁଁ ସତୀଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନେ ପସନ୍ଦ ହେବା ପ୍ରକାର ଆଚରଣ କରିବି।"
ନ ଭୋଗେଚ୍ଛାସ୍ତି ମେ ତାତ ସ୍ଵସ୍ଥଂ ଚିତ୍ତଂ ମମାନଘ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭାଷିତଂ ତସ୍ଯା ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ଵିସ୍ମଯଂ ଗତାଃ
"ପିତା, ମୋତେ ଭୋଗର ଆକାଂକ୍ଷା ନାହିଁ; ମୋର ମନ ସ୍ୱସ୍ଥ ଏବଂ ନିର୍ମଳ।" ବ୍ୟାସ କହିଲେ: "ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।"
ରାଜା ଚ ପରମପ୍ରୀତୋ ଜଗାମ ମୁନିସନ୍ନିଧୌ । ଗତ୍ଵା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ତମୁଵାଚ ତପୋଧନମ୍
ରାଜା ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ ମୁନିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ। ଗିଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାପରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ସ୍ଵାମିନ୍ ଗୃହାଣ ପୁତ୍ରୀଂ ମେ ସେଵାର୍ଥଂ ଵିଧିଵଦ୍ଵିଭୋ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାସୌ ଦଦୌ ପୁତ୍ରୀଂ ଵିଵାହଵିଧିନା ନୃପଃ
"ସ୍ୱାମୀ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମୋର ଝିଅକୁ ସେବା ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।" ଏହିପରି କହି ରାଜା ବିବାହ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଝିଅକୁ ଦେଇଦେଲେ।