ପୀଡ୍ଯମାନଂ ଜନଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପିତରଂ ଦୁଃଖିତଂ ତଥା । ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଶୂଲଭେଦଂ ସା ସୁକନ୍ଯା ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଲୋକମାନେ ଯେଉଁଠି ପୀଡ଼ିତ ଓ ତାଙ୍କ ବାପା ଦୁଃଖିତ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ସୁକନ୍ୟା ଏହାର କାରଣ ଭାବି ଏମିତି କହିଲେ ।
ଵନେ ମଯା ପିତସ୍ତତ୍ର ଵଲ୍ମୀକୋ ଵୀରୁଧାଵୃତଃ । କ୍ରୀଡନ୍ତ୍ଯା ସୁଦୃଢୋ ଦୃଷ୍ଟଶ୍ଛିଦ୍ରଦ୍ଵଯସମନ୍ଵିତଃ
ବାପା, ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ ଗଛପତ୍ରରେ ଢାକା ଏକ ଦୃଢ଼ ଦୀମା ଗୁହା ଦେଖିଥିଲି, ଯାହିଁ ଦୁଇଟି ଗହ୍ବର ଥିଲା ।
ତତ୍ର ଖଦ୍ଯୋତଵଦ୍ଦୀପ୍ତଜ୍ଯୋତୀଷୀ ଵୀକ୍ଷିତେ ମଯା । ସୂଚ୍ଯାଵିଦ୍ଧେ ମହାରାଜ ପୁନଃ ଖଦ୍ଯୋତଶଙ୍କଯା
ସେଠାରେ ମୁଁ ଦୁଇଟି ଜ୍ଵଳନ୍ତ ଆଲୋକ ଦେଖିଥିଲି, ଯାହା ଜୁଗନ୍ତି ଭଳି ଲାଗିଲା; ମୁଁ ଭାବିଲି ଏହା ଜୁଗନ୍ତି ହେବ, ତେଣୁ ସୁଇଁ ଦେଇ ଚୁବାଇଦେଲି, ହେ ମହାରାଜ ।
ଜଲକ୍ଲିନ୍ନା ତଦା ସୂଚୀ ମଯା ଦୃଷ୍ଟା ପିତଃ କିଲ । ହାହେତି ଚ ଶ୍ରୁତଃ ଶବ୍ଦୋ ମନ୍ଦୋ ଵଲ୍ମୀକମଧ୍ଯତଃ
ସେବେଳେ, ବାପା, ମୁଁ ଦେଖିଲି ସୁଇଁ ଜଳରେ ଭିଜିଯାଇଛି, ଏବଂ ଦୀମା ଭିତରୁ ମନ୍ଦ ହା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲି ।
ତଦାହଂ ଵିସ୍ମିତା ରାଜନ୍କିମେତଦିତି ଶଙ୍କଯା । ନ ଜାନେ କିଂ ମଯା ଵିଦ୍ଧଂ ତସ୍ମିନ୍ଵଲ୍ମୀକମଣ୍ଡଲେ
ତେବେ ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲି, 'ଏହା କ'ଣ?' ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ, ଦୀମା ଚକ୍ରରେ କ'ଣ ଚୁବାଇଦେଲି ।
ରାଜା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଶର୍ଯାତିଃ ସୁକନ୍ଯାଵଚନଂ ମୃଦୁ । ମୁନେସ୍ତଦ୍ଧେଲନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵଲ୍ମୀକଂ କ୍ଷିପ୍ରମଭ୍ଯଗାତ୍
ସୁକନ୍ୟାଙ୍କ ମୃଦୁ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଶର୍ୟାତି ମୁନିଙ୍କୁ ଅପମାନ ହୋଇଛି ବୋଲି ବୁଝି, ଶୀଘ୍ର ଦୀମା ନିକଟକୁ ଗଲେ ।
ତତ୍ରାପଶ୍ଯତ୍ତପୋଵୃଦ୍ଧଂ ଚ୍ଯଵନଂ ଦୁଃଖିତଂ ଭୃଶମ୍ । ସ୍ଫୋଟଯାମାସ ଵଲ୍ମୀକଂ ମୁନିଦେହାଵୃତଂ ଭୃଶମ୍
ସେଠାରେ ସେ ତପସ୍ଵୀ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ମୁନିଙ୍କ ଦେହକୁ ଗୁଡ଼ିଏ ଭଳି ଢାକିଥିବା ଦୀମାକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ ।
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଦଣ୍ଡଵଦ୍ଭୂମୌ ରାଜା ତଂ ଭାର୍ଗଵଂ ପ୍ରତି । ତୁଷ୍ଟାଵ ଵିନଯୋପେତସ୍ତମୁଵାଚ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ରାଜା ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ବିନୟରେ ପୂଜିଲେ ଏବଂ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ ।
ପୁତ୍ର୍ଯା ମମ ମହାଭାଗ କ୍ରୀଡନ୍ତ୍ଯା ଦୁଷ୍କୃତଂ କୃତମ୍ । ଅଜ୍ଞାନାଦ୍ବାଲଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ କୃତଂ ତତ୍କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି
ହେ ମହାଭାଗ, ମୋ ଝିଅ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ ଅଜାଣିରେ ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଛି; ଏହା ଏକ ଅବୁଝ ଶିଶୁର ଅଜ୍ଞାନରେ ହୋଇଛି, ଦୟାକରି ଏହାକୁ ମାଫ କରନ୍ତୁ ।
ଅକ୍ରୋଧନା ହି ମୁନଯୋ ଭଵନ୍ତୀତି ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ବାଲାଯାଃ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଯେ, ମୁନିମାନେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତିନାହିଁ; ତେଣୁ ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ଝିଅଙ୍କୁ ଏବେ ମାଫ କରନ୍ତୁ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ଚ୍ଯଵନୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଵିନଯୋପନତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜାନଂ ଦୁଃଖିତଂ ଭୃଶମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ବିନୟ ଦେଖି, ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖିତ ଚ୍ୟବନ କଥା କହିଲେ ।
ଚ୍ଯଵନ ଉଵାଚ - ରାଜନ୍ନାହଂ କଦାଚିଦ୍ଵୈ କରୋମି କ୍ରୋଧମଣ୍ଵପି । ନ ମଯାଦ୍ଯୈଵ ଶପ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଦୁହିତ୍ରା ପୀଡନେ କୃତେ
ଚ୍ୟବନ କହିଲେ — ରାଜା, ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧ କରେନି, ଏବଂ ଆଜି ତୁମେ ଝିଅ ଦ୍ୱାରା ଯେ ଦୁଃଖ ପାଇଛ, ତାହା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଇନି ।
ନେତ୍ରେ ପୀଡା ସମୁତ୍ପନ୍ନା ମମ ଚାଦ୍ଯ ନିରାଗସଃ । ତେନ ପାପେନ ଜାନାମି ଦୁଃଖିତସ୍ତ୍ଵଂ ମହୀପତେ
ଆଜି ମୋର କୌଣସି ଦୋଷ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଚକ୍ଷୁରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଆସିଛି; ଏହି ପାପରେ, ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଜାଣିପାରୁଛି ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ ।
ଅପରାଧଂ ପରଂ କୃତ୍ଵା ଦେଵୀଭକ୍ତସ୍ଯ କୋ ଜନଃ । ସୁଖଂ ଲଭେତ ଯଦପି ଭଵେତ୍ ତ୍ରାତା ଶିଵଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଦେବୀଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ବଡ଼ ଅପରାଧ କରି, ଯେଉଁଠି ଶିବ ନିଜେ ରକ୍ଷା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, କିଏ ସୁଖ ପାଇପାରିବ ?
କିଂ କରୋମି ମହୀପାଲ ନେତ୍ରହୀନୋ ଜରାଵୃତଃ । ଅନ୍ଧସ୍ଯ ପରିଚର୍ଯାଂ ଚ କଃ କରିଷ୍ଯତି ପାର୍ଥିଵ
ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି, ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ କଣ କରିବି? ଏମିତି ଏକ ଅନ୍ଧ ଲୋକଙ୍କୁ କିଏ ଦେଖାଶୁଣା କରିବ?
ରାଜୋଵାଚ - ସେଵକା ବହଵଃ ସେଵାଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ତଵାନିଶମ୍ । କ୍ଷମସ୍ଵ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ସ୍ଵଲ୍ପକ୍ରୋଧା ହି ତାପସାଃ
ରାଜା କହିଲେ — ତୁମ ପାଖରେ ଅନେକ ଦାସ-ଦାସୀ ରହିବେ, ସେମାନେ ଦିନ ରାତି ତୁମ ସେବା କରିବେ। ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତପସ୍ବୀମାନେ ସାଧାରଣତଃ କ୍ଷୁଦ୍ର କ୍ରୋଧ କରନ୍ତି।
ଚ୍ଯଵନ ଉଵାଚ - ଅନ୍ଧୋଽହଂ ନିର୍ଜନୋ ରାଜଂସ୍ତପସ୍ତପ୍ତୁଂ କଥଂ କ୍ଷମଃ । ତ୍ଵଦୀଯାଃ ସେଵକାଃ କିଂ ତେ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ମମ ପ୍ରିଯମ୍
ଚ୍ୟବନ କହିଲେ — ମୁଁ ଅନ୍ଧ ଏବଂ ଏକାକୀ, ହେ ରାଜା, ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ କିପରି ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରିପାରିବି? ତୁମ ଦାସମାନେ ମୋ ପାଇଁ କଣ ଉପକାର କରିପାରିବେ?
କ୍ଷମାପଯସି ଚେନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ କୁରୁ ମେ ଵଚନଂ ନୃପ । ଦେହି ମେ ପରିଚର୍ଯାର୍ଥଂ କନ୍ଯାଂ କମଲଲୋଚନାମ୍
ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ମୋ କଥା ଶୁଣି, ମୋ ପାଇଁ ଏକ କମଳନୟନୀ କନ୍ୟାକୁ ସେବାରେ ଦିଅ।
ତୁଷ୍ଯେଽନଯା ମହାରାଜ ପୁତ୍ର୍ଯା ତଵ ମହାମତେ । କରିଷ୍ଯାମି ତପଶ୍ଚାହଂ ସା ମେ ସେଵାଂ କରିଷ୍ଯତି
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା, ତୁମ ପୁଅ ମୋତେ ଦେଲେ, ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବି। ସେ ମୋ ସେବା କରିବେ ଏବଂ ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରିବି।
ଏଵଂ କୃତେ ସୁଖଂ ମେ ସ୍ଯାତ୍ତଵ ଚୈଵ ଭଵିଷ୍ଯତି । ସନ୍ତୁଷ୍ଟେ ମଯି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସୈନିକାନାଂ ନ ସଂଶଯଃ
ଏହିପରି ହେଲେ, ମୋର ଏବଂ ତୁମର ଦୁହେଁର ମଧ୍ୟରେ ସୁଖ ଆସିବ। ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ସେନାମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନିରାପଦ ରହିବେ।
ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ଭୂପ କନ୍ଯାଦାନଂ ସମାଚର । ନ ଚାତ୍ର ଦୂଷଣଂ କିଞ୍ଚିତ୍ତାପସୋଽହଂ ଯତଵ୍ରତଃ
ହେ ଭୂପତି, ଭଲଭାବେ ଭାବି ତୁମ କନ୍ୟାକୁ ଦିଅ। ଏଥିରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ଏକ ତପସ୍ବୀ ଏବଂ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ - ଶର୍ଯାତିର୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନେଶ୍ଚିନ୍ତାତୁରୋଽଭଵତ୍ । ନ ଦାସ୍ଯେଽପ୍ଯଥଵା ଦାସ୍ଯେ କିଞ୍ଚିନ୍ନୋଵାଚ ଭାରତ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ମୁନିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସର୍ୟାତି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, 'ମୁଁ ଦେବି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଦେଇଦେବି,' କିନ୍ତୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
କଥମନ୍ଧାଯ ଵୃଦ୍ଧାଯ କୁରୂପାଯ ସୁତାମିମାମ୍ । ଦେଵକନ୍ଯୋପମାଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସୁଖୀ ସ୍ଯାମାତ୍ମସମ୍ଭଵାମ୍
ମୋର ଏହି ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ ଝିଅକୁ ଏକ ଅନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଅକାର୍ଷଣୀୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଇ, ମୁଁ କିପରି ସୁଖୀ ହେବି?
କୋ ଵାତ୍ମନଃ ସୁଖାର୍ଥାଯ ପୁତ୍ର୍ଯାଃ ସଂସାରଜଂ ସୁଖମ୍ । ହରତେଽଲ୍ପମତିଃ ପାପୋ ଜାନନ୍ନପି ଶୁଭାଶୁଭମ୍
କିଏ ନିଜ ସୁଖ ପାଇଁ ଝିଅକୁ ଏହି ସଂସାରିକ ସୁଖ ପାଇଁ ଦେଇପାରିବ? ନିଜେ ଭଲ ଓ ଖରାପ ଜାଣି, କେବଳ ମୂର୍ଖ ଏବଂ ପାପୀ ଲୋକ ଏପରି କରିଥାଏ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ସା ଚ୍ଯଵନଂ ସୁଭ୍ରୂଃ ପଞ୍ଚବାଣଶରାର୍ଦିତା । ଅନ୍ଧଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ପତିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କଥଂ କାଲଂ ନଯିଷ୍ଯତି
ସୁନ୍ଦର ଭୌଁ ଥିବା ସୁକନ୍ୟା ଯେଉଁଠି କାମଦେବଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ବିଧ୍ଧ, ସେ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ଅନ୍ଧ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧ ପତି ଭାବେ ପାଇ, କିପରି ଜୀବନ କାଟିବେ?
ଯୌଵନେ ଦୁର୍ଜଯଃ କାମୋ ଵିଶେଷେଣ ସୁରୂପଯା । ଆତ୍ମତୁଲ୍ଯଂ ପତିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କିମୁ ଵୃଦ୍ଧଂ ଵିଲୋଚନମ୍
ଯୁବତୀ ଅବସ୍ଥାରେ କାମବାସନାକୁ ଦମନ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟକର, ବିଶେଷକରି ଯେଉଁଠି ସୁନ୍ଦରୀ ଅଛନ୍ତି। ନିଜ ସମାନ ପତି ଥିଲେ ଭଲ, ତେବେ ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଅନ୍ଧ ପତି ଥିଲେ କଣ ହେବ?
ଗୌତମଂ ତାପସଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରୂପଯୌଵନସଂଯୁତା । ଅହଲ୍ଯା ଵାସଵେନାଶୁ ଵଞ୍ଚିତା ଵରଵର୍ଣିନୀ
ଯେଉଁଠି ଅହଲ୍ୟା ସୁନ୍ଦର ଓ ଯୁବତୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପତି ଗୌତମ ତପସ୍ବୀ ଥିଲେ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଇଥିଲେ।
ଶପ୍ତା ଚ ପତିନା ପଶ୍ଚାଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଧର୍ମଵିପର୍ଯଯମ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଭଵତୁ ମେ ଦୁଃଖଂ ନ ଦଦାମି ସୁକନ୍ଯକାମ୍
ପରେ ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ଜାଣି, ତାଙ୍କ ପତି ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ। ତେଣୁ ଦୁଃଖ ମୋତେ ମିଳୁ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସୁକନ୍ୟାକୁ ଦେବି ନାହିଁ।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଶର୍ଯାତିର୍ଵିମନା ସ୍ଵଗୃହଂ ଯଯୌ । ସଚିଵାଂଶ୍ଚ ସମାଦାଯ ମନ୍ତ୍ରଂ ଚକ୍ରେଽତିଦୁଃଖିତଃ
ଏଭଳି ଭାବି ସର୍ୟାତି ମନ ଭାଙ୍ଗି ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଡାକି ବହୁତ ଦୁଃଖରେ ଆଲୋଚନା କଲେ।
ଭୋ ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ବ୍ରୁଵନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମଯାଧୁନା । ପୁତ୍ରୀ ଦେଯାଥ ଵିପ୍ରାଯ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ଦୁଃଖମେଵ ଵା
ହେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିବି, ମୋତେ କହ? ମୁଁ ଝିଅକୁ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେବି, କିମ୍ବା ଏହି ଦୁଃଖ ସହିବି?