ପ୍ରାପ୍ଯ କାନ୍ତାଂ ଗୁରୁର୍ହୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଗୃହଂ ମୁଦିତୋ ଯଯୌ । ତତୋ ଦେଵାସ୍ତତୋ ଦୈତ୍ଯା ଯଯୁଃ ସ୍ଵାନ୍ସ୍ଵାନ୍ଗୃହାନ୍ପ୍ରତି
ପ୍ରିୟାକୁ ପୁନଃ ପାଇ ଗୁରୁ ଅତି ଖୁସି ହୋଇ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ; ତାପରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵସଦନଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ କୈଲାସଂ ଚାପି ଶଙ୍କରଃ । ବୃହସ୍ପତିସ୍ତୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭାର୍ଯାଂ ମନୋରମାମ୍
ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଶଙ୍କର କୈଳାସକୁ ଗଲେ; ବୃହସ୍ପତି ମଧ୍ୟ ମନୋହରା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ପାଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ତତଃ କାଲେନ କିଯତା ତାରାସୂତ ସୁତଂ ଶୁଭମ୍ । ସୁଦିନେ ଶୁଭନକ୍ଷତ୍ରେ ତାରାପତିସମଂ ଗୁଣୈଃ
ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ ତାରା ଏକ ଶୁଭ ସନ୍ତାନକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଏକ ଶୁଭ ଦିନ ଓ ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ଯିଏ ତାରାପତିଙ୍କ ପରି ଗୁଣରେ ସମାନ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁତ୍ରଂ ଗୁରୁର୍ଜାତଂ ଚକାର ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । ଜାତକର୍ମାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା
ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଗୁରୁ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ମନରେ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ କର୍ମାଦି ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରିଲେ।
ଶ୍ରୁତଂ ଚନ୍ଦ୍ରମସା ଜନ୍ମ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ମୁନିସତ୍ତମାଃ । ଦୂତଂ ଚ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଗୁରୁଂ ପ୍ରତି ମହାମତିଃ
ମୁନିମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଠାରୁ ପୁଅର ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ, ଏବଂ ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୂତ ପଠାଇଲେ।
ନ ଚାଯଂ ତଵ ପୁତ୍ରୋଽସ୍ତି ମମ ଵୀର୍ଯସମୁଦ୍ଭଵଃ । କଥଂ ତ୍ଵଂ କୃତଵାନ୍କାମଂ ଜାତକର୍ମାଦିକଂ ଵିଧିମ୍
ଏହି ପୁଅ ତୁମର ନୁହେଁ, ମୋର ବୀର୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ତେବେ ତୁମେ କିପରି ଚାହିଦା ପୂରଣ କରି ଜନ୍ମ କର୍ମାଦି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ?
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଦୂତସ୍ଯ ଚ ବୃହସ୍ପତିଃ । ଉଵାଚ ମମ ପୁତ୍ରୋ ମେ ସଦୃଶୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଦୂତଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ— 'ଏହି ପୁଅ ମୋର, ମୋ ପରି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ପୁନର୍ଵିଵାଦଃ ସଞ୍ଜାତୋ ମିଲିତା ଦେଵଦାନଵାଃ । ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥମାଗତାସ୍ତେଷାଂ ସମାଜଃ ସମଜାଯତ
ପୁନି ଏକ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଏକଠା ହେଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସଭା ବସିଲା।
ତତ୍ରାଗତଃ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ଶାନ୍ତିକାମଃ ପ୍ରଜାପତିଃ । ନିଵାରଯାମାସ ମୁଖେ ସଂସ୍ଥିତାନ୍ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାନ୍
ସେଠାକୁ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶାନ୍ତି ଚାହିଁ, ପ୍ରଜାପତି ଭାବେ ଆସିଲେ । ଯେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତି ଉତ୍ସାହିତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମୁହଁରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ, ସେମାନେକୁ ବ୍ରହ୍ମା ନିବାରଣ କଲେ ।
ତାରାଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଧର୍ମାତ୍ମା କସ୍ଯାଯଂ ତନଯଃ ଶୁଭେ । ସତ୍ଯଂ ଵଦ ଵରାରୋହେ ଯଥା କ୍ଲେଶଃ ପ୍ରଶାମ୍ଯତି
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମା ତାରାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ଏହି ଶୁଭ ଶିଶୁ କାହାର ପୁଅ? ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ସତ୍ୟ କହ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତ ହେବ ।'
ତମୁଵାଚାସିତାପାଙ୍ଗୀ ଲଜ୍ଜମାନାପ୍ଯଧୋମୁଖୀ । ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯେତି ଶନୈରନ୍ତର୍ଜଗାମ ଵରଵର୍ଣିନୀ
କଳା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇଥିବା ତାରା ହଳୁହଳୁ କହିଲେ, 'ଏହା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ,' ଏବଂ ସେ ଦୀପ୍ତିମାନୀ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ଜଗ୍ରାହ ତଂ ସୁତଂ ସୋମଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା । ନାମ ଚକ୍ରେ ବୁଧ ଇତି ଜଗାମ ସ୍ଵଗୃହଂ ପୁନଃ
ସୋମ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଗହିଲେ, ତାଙ୍କ ନାଁ ବୁଧ ରଖିଲେ, ଏବଂ ପୁଣି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ ।
ଯଯୌ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵକଂ ଧାମ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସଵାସଵାଃ । ଯଥାଗତଂ ଗତଂ ସର୍ଵୈଃ ସର୍ଵଶଃ ପ୍ରେକ୍ଷକୈର୍ଜନୈଃ
ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଧାମକୁ ଚଲିଗଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଫେରିଗଲେ ।
କଥିତେଯଂ ବୁଧୋତ୍ପତ୍ତିର୍ଗୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଚ ସୋମତଃ । ଯଥା ଶ୍ରୁତା ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଵ୍ଯାସାତ୍ସତ୍ଯଵତୀସୁତାତ୍
ଗୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସୋମଙ୍କୁ ଥିବା ବୁଧଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ଏଭଳି କହାଗଲା, ଯେପରି ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲି ।
ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତୁତିଃ ସୂତ ଉଵାଚ ତତଃ ପୁରୂରଵା ଜଜ୍ଞେ ଇଲାଯାଂ କଥଯାମି ଵଃ । ବୁଧପୁତ୍ରୋଽତିଧର୍ମାତ୍ମା ଯଜ୍ଞକୃଦ୍ଦାନତତ୍ପରଃ
ସୂତ କହିଲେ: ଏହା ପରେ ଇଳାଙ୍କୁ ଥିରୁ ପୁରୁରବାସଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା । ମୁଁ ତୁମକୁ କହେଉଛି, ବୁଧଙ୍କ ପୁଅ, ଅତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ।
ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ନାମ ଭୂପାଲଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ସୈନ୍ଧଵଂ ହଯମାରୁହ୍ଯ ଚଚାର ମୃଗଯାଂ ଵନେ
ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମକ ଏକ ରାଜା, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା, ସିନ୍ଧୁ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ଅରଣ୍ୟରେ ସୀକାର କରିବାକୁ ଗଲେ ।
ଯୁତଃ କତିପଯାମାତ୍ଯୈର୍ଦର୍ଶିତଶ୍ଚାରୁକୁଣ୍ଡଲଃ । ଧନୁରାଜଗଵଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ବାଣସଙ୍ଘଂ ତଥାଦ୍ଭୁତମ୍
କିଛି ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ଥିଲେ, ସୁନ୍ଦର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଶିଙ୍ଗର ଧନୁଷ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ବାଣମାଳା ବାନ୍ଧିଥିଲେ ।
ସ ଭ୍ରମଂସ୍ତଦ୍ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ହନ୍ଯମାନୋ ରୁରୂନ୍ମୃଗାନ୍ । ଶଶାଂଶ୍ଚ ସୂକରାଂଶ୍ଚୈଵ ଖଡ୍ଗାଂଶ୍ଚ ଗଵଯାଂସ୍ତଥା
ସେ ଅରଣ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ହରିଣ, ଶଶକ, ବନଶୁକର, ଖଡ଼ଗ ଓ ବନଗାୟକୁ ମାରୁଥିଲେ ।
ଶରଭାନ୍ମହିଷାଂଶ୍ଚୈଵ ସାମ୍ଭରାନ୍ଵନକୁକ୍କୁଟାନ୍ । ନିଘ୍ନନ୍ମେଧ୍ଯାନ୍ ପଶୂନ୍ ରାଜା କୁମାରଵନମାଵିଶତ୍
ସରଭ, ମହିଷ, ସାମ୍ବର ଓ ବନମୁର୍ଗୀକୁ ମାରି, ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ ପଶୁମାନେକୁ ବଧ କରି, ରାଜା କୁମାରବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ମେରୋରଧସ୍ତଲେ ଦିଵ୍ଯଂ ମନ୍ଦାରଦ୍ରୁମରାଜିତମ୍ । ଅଶୋକଲତିକାକୀର୍ଣଂ ବକୁଲୈରଧିଵାସିତମ୍
ମେରୁ ପାହାଡ଼ ତଳେ ଦିବ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନ, ମନ୍ଦାର ଗଛରେ ଶୋଭିତ, ଅଶୋକ ଲତା ଓ ବକୁଳ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିଲା ।
ସାଲୈସ୍ତାଲୈସ୍ତମାଲୈଶ୍ଚ ଚମ୍ପକୈଃ ପନସୈସ୍ତଥା । ଆମ୍ରୈର୍ନୀପୈର୍ମଧୂକୈଶ୍ଚ ମାଧଵୀମଣ୍ଡପାଵୃତମ୍
ସାଲ, ତାଳ, ତମାଳ, ଚମ୍ପା, ପନସ, ଆମ୍ବ, ନୀପ ଓ ମଧୂକ ଗଛର ଛାୟାରେ, ମାଧବୀ ଲତାର ମଣ୍ଡପରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା ।
ଦାଡିମୈର୍ନାରିକେଲୈଶ୍ଚ କଦଲୀଖଣ୍ଡମଣ୍ଡିତମ୍ । ଯୂଥିକାମାଲତୀକୁନ୍ଦପୁଷ୍ପଵଲ୍ଲୀସମାଵୃତମ୍
ଦାଡିମ୍ବ, ନାଡିଆ ଓ କଦଳୀ ଗଛର ଗୁଛରେ ଶୋଭିତ, ଯୁଥିକା, ମାଳତୀ ଓ କୁନ୍ଦ ଫୁଲ ଲତାରେ ଘେରାଯାଇଥିଲା ।
ହଂସକାରଣ୍ଡଵାକୀର୍ଣଂ କୀଚକଧ୍ଵନିନାଦିତମ୍ । ଭ୍ରମରାଲିରୁତାରାମଂ ଵନଂ ସର୍ଵସୁଖାଵହମ୍
ହଂସ ଓ କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିଲା, କୀଚକ ପକ୍ଷୀର ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା, ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜନରେ ମନୋହର, ସେଇ ଅରଣ୍ୟ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦେଉଥିଲା ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରମୁଦିତୋ ରାଜା ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସେଵକୈର୍ଵୃତଃ । ଵୃକ୍ଷାନ୍ସୁପୁଷ୍ପିତାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କୋକିଲାରାଵମଣ୍ଡିତାନ୍
ସେଠି ଦେଖି ରାଜା ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ସେବକମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଫୁଲେଫୁଲିଥିବା ଗଛ ଓ କୋଇଲିର ରବରେ ଶୋଭିତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ତତ୍ର ରାଜର୍ଷିଃ ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵମାପ କ୍ଷଣାତ୍ତତଃ । ଅଶ୍ଵୋଽପି ଵଡଵା ଜାତଶ୍ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟଃ ସ ଭୂପତିଃ
ସେଠି ପ୍ରବେଶ କରି, ରାଜା ଏକ କ୍ଷଣରେ ନାରୀ ହେଇଗଲେ; ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ମାଦିନୀ ହେଲା, ଏବଂ ରାଜା ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ ।
କିମେତଦିତି ଚିନ୍ତାର୍ତଶ୍ଚିନ୍ତ୍ଯମାନଃ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଦୁଃଖଂ ବହୁତରଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଲଜ୍ଜଯାନ୍ଵିତଃ
‘ଏହା କଣ?’ ଭାବି ଭାବି ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ବହୁ ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଗଲେ ।
କିଂ କରୋମି କଥଂ ଯାମି ଗୃହଂ ସ୍ତ୍ରୀଭାଵସଂଯୁତଃ । କଥଂ ରାଜ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯାମି କେନ ଵା ଵଞ୍ଚିତୋ ହ୍ଯହମ୍
ମୁଁ କଣ କରିବି? ଏମିତି ଜଣେ ଜନାଣୀ ହୋଇ ଘରକୁ କିପରି ଫେରିବି? ରାଜ୍ୟ କିପରି ଚଲାଇବି? କିଏ ମୋତେ ଏମିତି ଭଳି ଠକିଲା?
ଋଷଯ ଊଚୁଃ ସୂତାଶ୍ଚର୍ଯମିଦଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଯଲ୍ଲୋମହର୍ଷଣ । ସୁଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵମାପନ୍ନୋ ଭୂପତିର୍ଦେଵସନ୍ନିଭଃ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ସୂତ, ହେ ଲୋମହର୍ଷଣ, ତୁମେ ଯେଉଁ କଥା କହିଲ, ସେଟା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। ଦେବତା ସମାନ ରାଜା ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏବେ ଜନାଣୀ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
କିଂ ତତ୍କାରଣମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଵନେ ତତ୍ର ମନୋହରେ । କିଂ କୃତଂ ତେନ ରାଜ୍ଞା ଚ ଵିସ୍ତରଂ ଵଦ ସୁଵ୍ରତ
ଏହାର କାରଣ କଣ? ସେ ଆକର୍ଷକ ଜଙ୍ଗଲରେ କଣ ଘଟିଲା, ସେଥିରେ ରାଜା କଣ କଲେ, ସବୁ ଖୁଲାସା କରି କହ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଏକଦା ଗିରିଶଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମୃଷଯଃ ସନକାଦଯଃ । ଦିଶୋ ଵିତିମିରାଭାସାଃ କୁର୍ଵନ୍ତଃ ସମୁପାଗମନ୍
ସୂତ କହିଲେ: ଏକଥର ସନକ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯାତୀ ଋଷିମାନେ ପାହାଡ଼ ନାଥଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କ ଆଗମନରେ ଦିଗବଳୟ ଅନ୍ଧକାର ହଟିଗଲା।