ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ନାଥ, ଭଗବାନ, ଏକ ଦିନ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ, “ଉଠ, ବାସବୀପୁତ୍ର! ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏକ ଶୁଭ ସନ୍ତାନ ପାଇବା। ତୁମ ପୁଅ ସମସ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ତୁମ ପାଇଁ ଖ୍ୟାତିର ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ହେବେ। ଓ ନିର୍ମଳ ମନ, ତୁମ ପୁଅ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଦର ଓ ପ୍ରେମ ପାଇବା। ସେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିର୍ମଳ ସ୍ଵଭାବର, ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ପ୍ରବଳ ହେବେ।” ସୂତ ଏହା କହିଲେ—ଏହି କମଳମୂଳ ମୃଦୁ କଥା ଶୁଣିବା ପରେ, କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନ ଭଗବାନ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ। ଦୀର୍ଘ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ଗୁପ୍ତ ଅରଣୀ କଠିରେ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ସମୟରେ ମନ ଉତ୍ସୁକ୍ତା ଓ ଚିନ୍ତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା। ଏହି ଭାବରେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପାଦନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅରଣୀ ଚାଲାଇ ଥିଲେ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ; ଚର୍ଣ୍ଣ କଠି ଓ ଚର୍ଣ୍ଣ କ୍ରିୟାରୁ ଏକ ଆକୃତି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଏପରି ଉପଜେ, ସନ୍ତାନ କେମିତି ଉପଜିବ? ପୁତ୍ରାରଣୀ, ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପାଦନର କଠି ଅଛି କହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଆଜି ମୋ ପାଖରେ ଏହା ନାହିଁ।” “ଏକ ଯୁବତୀ, ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ ବଂଶର, ପତିପ୍ରତିବଦ୍ଧା—ମୁଁ କେମିତି ଏପରି ପ୍ରିୟା, ଚରଣରେ ନୂପୁର ଥିବା, ଉତ୍ପାଦନ କରିପାରିବି? ସେ ଯିଏ ସନ୍ତାନ ଜନନରେ ଦକ୍ଷ, ସଦା ପତିପ୍ରତିବଦ୍ଧା—ସେ ଦକ୍ଷ, ସୌନ୍ଦର୍ୟବତୀ, ଉତ୍ସାହୀ ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ—ସେ ସଦା ବନ୍ଧନର କାରଣ, କିନ୍ତୁ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ; ଶିବ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଉତ୍ସାହୀ ଯୁବତୀର ମାୟାରେ ବନ୍ଧିଥାନ୍ତି।” “ମୁଁ କେମିତି ଏହି ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ନିବାହ କରିପାରିବି?” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ଦିବ୍ୟ ରୂପର ଘୃତାଚୀ ଆକାଶରେ ନିକଟରେ ଦେଖାଦେଲେ; ସେ ଯୁବତୀ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଚକ୍ଷୁ, ଏକ ଉତ୍ତମ ଅପ୍ସରା, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡିଲେ। ମନୋନୀୟ ଚେହେରା ଦେଖି, ସେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁରନ୍ତ ପଞ୍ଚ କାମବାଣରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ। ତେଣୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଏହି ବିପଦରେ ମୁଁ କଣ କରିବି?” “ଧର୍ମର ସାମ୍ନାରେ ଏହି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଚାହିଦା ଉପଜିଲେ, ଏକ ମାୟାବିନୀ ଯୁବତୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବି କି? ଏହି ଦୃଷ୍ୟ ଦେଖି ମହାତ୍ମା ତପସ୍ବୀମାନେ ମୋତେ ଉପହାସ କରିବେ, ମୁଁ ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲି। ଏକ ଅପ୍ସରା ଦେଖି ଏହି ମହାତ୍ମା କିପରି ଅସହାୟ ହେଲା? ଉପହାସ ହେଉ, କିନ୍ତୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆନନ୍ଦ ମିଳୁ। ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ପୁତ୍ର ଦେଇଥାଏ, ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇଥାଏ, ଜ୍ଞାନୀ ପାଇଁ ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ। ହେଲେ ଏହି ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା ସହିତ ଏହା ହେବ ନାହିଁ; ମୁଁ ନାରଦଙ୍କଠୁ ପୁରୁରବା ଓ ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ଗଳ୍ପ ଶୁଣିଛି, କିପରି ପୁରୁରବା ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ମାୟାରେ ହାରିଗଲେ।” ଏଠାରେ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ: “ଏହି ପୁରୁରବା କିଏ? ଉର୍ବଶୀ କିଏ? ଏହି ମହାତ୍ମା ରାଜା କେଉଁ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ?” “ହେ ଲୋମହର୍ଷଣପୁତ୍ର, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମର କମଳମୂଳ ମୁଖରୁ ବହିଥିବା ଅମୃତ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ତୁମର କଥା ଅମୃତ ଠାରୁ ମଧୁର, ଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଦେବତାମାନେ ଅମୃତ ଯେପରି ଅସ୍ତରେ ଶୁଣନ୍ତି, ଆମେ ତୁମ କଥାକୁ ତେପରି ଅସ୍ତରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।” ସୂତ କହିଲେ: “ହେ ଋଷିମାନେ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟୀ ଗଳ୍ପ ଶୁଣ; ମୁଁ ବ୍ୟାସଙ୍କଠୁ ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ତାହା ମୋ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ କହିବି। ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ ତାରା, ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଯୁବତ୍ୱରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମନୋହର ଆକୃତି, ଉତ୍ସାହରେ ମଦିରାମତ ଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ; ଚନ୍ଦ୍ର, ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଯୁବତ୍ୱରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ତାରାକୁ ଦେଖିଲେ। ତାରାକୁ ଦେଖି, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମନରେ ଅତୀବ କାମ ଉପଜିଲା; ତାରା ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖି, ଭଲ ପାଇଲେ। ଦୁଇଜଣା, ପ୍ରେମ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, କାମବାଣରେ ବିଧ୍ଧ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ମନ ଦେଇ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟର ସାଥିରେ ଦିନ କାଟିଲେ। ବୃହସ୍ପତି, ବିୟୋଗରେ ବିପାକ୍ତ, ତାରାକୁ ଗୃହକୁ ଆଣିବାକୁ ନିଜ ଶିଷ୍ୟକୁ ପଠାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ତାରା ମୋହିତ ହୋଇ, ଫେରିଲେ ନାହିଁ। ଶିଷ୍ୟ ପୁନିପୁନି ଫେରି ଆସିଲେ, ତେଣୁ ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ନିଜେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି, ନିର୍ମଳ ମନ ବୃହସ୍ପତି, ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ହସୁଥିବା ଏବଂ ମଦିରାମତ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ କହିଲେ: “ହେ ଚନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଏହି କର୍ମ କଣ କଲା, ଧର୍ମରେ ନିନ୍ଦିତ? କାହିଁକି ମୁଁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ମୋ ନାରୀକୁ ତୁମେ ନେଇଛ?” “ମୁଁ ତୁମର ଗୁରୁ, ତୁମେ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା; କିପରି, ମୂର୍ଖ, ତୁମେ ଗୁରୁଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ଭୋଗ କଲା, କିମ୍ବା ସେ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲା?” “ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା, ସୁନା ଚୋରି, ମଦ୍ୟପାନ, ଗୁରୁଙ୍କ ଶୟନ ଭଙ୍ଗ—ଏହିମାନେ ମହାପାପୀ, ଏବଂ ଏମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଥିବା ପଞ୍ଚମ ପାପୀ।” “ତୁମେ ବଡ଼ ଅପରାଧ କରିଛ, ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ୟବହାର, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିନ୍ଦିତ; ଦିବ୍ୟ ଗୃହ ପାଇଁ ତୁମେ ଅଯୋଗ୍ୟ, ଯଦି ଏହି ନାରୀକୁ ଭୋଗ କରିଛ।” “ଏହି ଶ୍ୟାମ ଚକ୍ଷୁ ନାରୀକୁ ଛାଡ଼, ମୁଁ ତାକୁ ନିଜ ଗୃହକୁ ନେଇଯିବି; ନାହିଁ ହେଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୁଷ୍ଟ ଗୁରୁପତ୍ନୀ ଚୋର କୁହିବି।” ଏଭଳି କହିଥିବାବେଳେ, ରୋହିଣୀପତି ଚନ୍ଦ୍ର, ଦୁଃଖିତ ଏବଂ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ତୁମର କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶାନ୍ତି ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ପୂଜ୍ୟ, ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ, ଭିନ୍ନ ହେଲେ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ।” “ସେ, ସୌନ୍ଦର୍ୟବତୀ, ତୁମ ଗୃହକୁ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଯିବେ; ସେ ଏଠି ଅଛି, ଏଉଁ ଜଣା—ତୁମ ପାଇଁ କଣ କଷ୍ଟ?” “ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଏଠି ଅଛି, ଆନନ୍ଦ ଚାହିଁ; କିଛି ଦିନ ପରେ, ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଫେରିଯିବେ।” “ତୁମେ ନିଜେ ପୂର୍ବେ ଧର୍ମ ନୀତି କହିଛ: ଏକ ନାରୀ ଘୁଞ୍ଜିବାରେ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ ନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ ନାହିଁ।” ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ମନୁହର ଗଳ୍ପ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ସୂତ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।