ମଧୁସୂଦନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ଦାନବ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ, ଜଳହୀନ ଏକ ବିସ୍ତୃତ ସ୍ଥାନରେ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ — “ମାଧବ, ଆପଣ ଆମକୁ ହତ୍ୟା କରନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଶବ୍ଦ ଏବଂ ଆଶ୍ୱାସନ ପ୍ରମାଣିତ ହେଉ।” ତାଙ୍କର ପ୍ରାର୍ଥନା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ହସି ହସି ଏମିତି କହିଲେ: “ଆଜି ମୁଁ ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଜଳହୀନ ସ୍ଥାନରେ ତୁମେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହତ୍ୟା କରିବି।” ଏପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ଉରୁକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ବିସ୍ତୃତ କରି, ସେଠାରେ ଜଳ ନଥିବା ଏକ ଶୁଷ୍କ ସ୍ଥାନ ଦେଖାଇଲେ। “ଏଠି ଜଳ ନାହିଁ, ହେ ଦାନବମାନେ, ତୁମେ ତୁମର ମୁଣ୍ଡ ମୋ ଉରୁ ଉପରେ ରଖ; ମୁଁ ଏକ ଶତ୍ୟବାନ୍, ଆଜି ମୁଁ ତୁମେ ପାଇଁ ଏହି ଶତ୍ୟ ରଖିବି।” ଏହି ଶତ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦୁଇ ଦାନବ ତାଙ୍କର ଶରୀରକୁ ଏକ ହଜାର ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ କରିଲେ। ଏପରେ, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ଉରୁକୁ ଦୁଇ ଗୁଣ ବଡ଼ କରିଲେ, ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉରୁ ଉପରେ ରଖିଲେ। ତାପରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଏକ ରଥର ଅକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଦାନବର ମୁଣ୍ଡକୁ ତାଙ୍କର ଉରୁ ଉପରେ ରଖିଥିବାବେଳେ ତୁରନ୍ତ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଦେଲେ। ଏହି କ୍ଷଣରେ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ଦାନବ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ହରାଇଲେ; ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ଚର୍ବିରେ ଭରିଗଲା। ଏହି ଚର୍ବିରୁ ‘ମେଦିନୀ’ ନାମ ପୃଥିବୀରେ ଆସିଲା; ଏହିପରି ମୂଳ ଅନୁସାରେ, ମୁନିମାନେ ମାଟିକୁ ଖାଇବା ଅଯୋଗ୍ୟ ମନେ କରିଥିଲେ। ଏହି ଭାବରେ, ସୂତ ମୁନି କହିଲେ: “ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ଓ ମହାମାୟା ବିଷୟରେ କହିଲି; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଦା ଏହାକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତିକୁ ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ଦାନବ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ତିନି ଲୋକରେ ଏହାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ। ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ହେଉଛି — ଏହି ଶକ୍ତି, ଗୁଣହୀନ କିମ୍ବା ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ସଦା ପୂଜନୀୟ।" ଏଠାରେ ଶିବଙ୍କ ଦାନବମାନେ ପାଇଁ ଦିଆ ଆଶୀର୍ବାଦର ବିବରଣୀ ଆସିଛି। ଏବେ ମୁନିମାନେ ସୂତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ସୂତ, ଆପଣ ପୂର୍ବେ କହିଥିଲେ ଯେ, ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ୟାସ ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁରାଣ ରଚନା କରି ସୁକଙ୍କୁ ଶିଖାଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ବ୍ୟାସ କିପରି ତପସ୍ୟା କରି ସୁକଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ? ଆପଣ କୃଷ୍ଣଙ୍କଠାରୁ ଯାହା ଶୁଣିଥିଲେ, ସେହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଆମକୁ ଖୋଲା କରନ୍ତୁ।” ସୂତ କହିଲେ: “ମୁଁ ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁକଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବି, ଯିଏ ବ୍ୟାସ (ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର) ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଓ କିପରି ସୁକ ମହାଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ହେଲେ। ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ମେରୁ ପର୍ବତର ସୁନ୍ଦର ଶିଖରରେ ଏକ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ତିନି ନାରଦଙ୍କଠାରୁ ଶିଖିଥିବା ଏକ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ମହାମାୟାକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏକ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ବ୍ୟାସ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ: “ମୋର ପୁତ୍ର ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ ଯେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେପରି ହେଉ।” ସେ ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଅନ୍ନ ନ ଖାଇ, ମହାଦେବ ଓ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ତପସ୍ୟା କରିଲେ। ବ୍ୟାସ ବିଚାର କଲେ — ଶକ୍ତି ସମସ୍ତଠାରେ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ, ଶକ୍ତିହୀନ ଲୋକ ସମାଜରେ ଅବହେଳିତ, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ଗୌରବ ପାଆନ୍ତି। ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ପର୍ବତ ଶିଖର, କର୍ଣିକାର ଗଛର ମନୋହର ଉଦ୍ୟାନରେ, ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ମହାତପସ୍ବୀମାନେ ବିହାର କରନ୍ତି। ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ମାରୁତ, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ, ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ମୁନିମାନେ ସେଠାରେ ବସନ୍ତି। ସେହି ସୁନା ପର୍ବତ ଶିଖରରେ, ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତର ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ, ଧର୍ମିକ ବ୍ୟାସ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଆଲୋକିତ ହେଇଯାଇଥିଲା; ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସଙ୍କ ଜଟା ଅଗ୍ନିର ରଙ୍ଗକୁ ପାଇଥିଲା। ଏହି ତେଜ ଦେଖି ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଭୀତ ହେଇଗଲେ; ତୁରାସାହଙ୍କୁ ଏପରି ଭୟ ଓ କ୍ଳାନ୍ତିରେ ଦେଖି, ଶିବ ମଗ୍ଧବନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ — “ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, କାହିଁକି ଆପଣ ଏପରି ଭୟଭୀତ? କଣ ଆପଣଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା ଦେଉଛି?” “ତପସ୍ବୀମାନେ ମୋ ଶକ୍ତି ଜାଣି ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ କଦାପି ଦ୍ୱେଷ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ତପସ୍ବୀମାନେ କେବେ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ କ୍ଷତି ଚାହନ୍ତି ନାହିଁ।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ — “ବ୍ୟାସ କାହିଁକି ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି? କେଉଁ ଇଚ୍ଛା ତାଙ୍କର ମନରେ?” ଶିବ କହିଲେ — “ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁତ୍ର ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି।” “ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ହେଲା ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ, ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଶୁଭ ପୁତ୍ର ଦେବି।” ଏହିପରି ଦୟାମୟ ମୁଖରେ ରୁଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ। ତାପରେ, ଶିବ ବ୍ୟାସଙ୍କଠାରେ ଯାଇ କହିଲେ — “ଉଠ, ବାସବୀଙ୍କ ପୁତ୍ର; ତୁମେ ଏକ ଶୁଭ ପୁତ୍ର ପାଇବେ। ସେ ତେଜସ୍ୱୀ, ଜ୍ଞାନୀ, ତୁମ ପାଇଁ ଖ୍ୟାତି ଦେବେ, ଏଠି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଆଦର ଲାଭ କରିବେ। ସେ ଶବ୍ଦ, ଶୁଭ ଗୁଣ, ଶୁଦ୍ଧ ଚରିତ୍ର, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଶୌର୍ୟ ରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେବେ।” ଏହି ମୃଦୁ କଥା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ। ଅନେକ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଳାନ୍ତ, ବ୍ୟାସ ଆଶ୍ରମରେ ଯାଇ, ଗୁପ୍ତ ଅରଣୀ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଚେଷ୍ଟା କରିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ମନ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଗଲା। ହଠାତ୍, ଏହି ମହାତ୍ମା ବ୍ୟାସ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଏକ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ; ଅରଣୀ ଦ୍ୱାରା ଚର୍ଣ୍ଣ କରିବାରେ, ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମନ ଏହିପରି ଚିନ୍ତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା — “ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି, ପୁତ୍ର କିପରି ଜନ୍ମ ନେବ? ପୁତ୍ରାରଣୀ, ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାର ଦଣ୍ଡ, ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଆଜି ମୋ ପାଖରେ ନାହିଁ।” “ଏକ ଯୁବତୀ, ଶୁଭ କୁଳର, ସୁନ୍ଦର, ପତିପ୍ରତି, ପାଦରେ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା — ମୁଁ କିପରି ଏପରି ଏକ ପ୍ରିୟାକୁ ଉପଲବ୍ଧ କରିବି?