ଭୟରେ ଉତ୍ତିଜିତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଜଣ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ । ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ମୁଁ ଭୟ ଓ ଅସ୍ତିରତାରେ ଭୀତ ହୋଇଛି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ।" ତେଣୁ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, "ଏଠାରେ ଏବେ ଅଭୟ ହେଇ ରୁହ । ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏମାନେ ଦୁଇ ଜଣ ମୂଢ଼ଙ୍କୁ ମାରିଦେବି । ସେମାନେ ମୋ ପାଖକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆୟୁ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି ।" ଏହିପରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ, ଅଜନ୍ମା ନିର୍ମାଣକାରୀକୁ ଖୋଜିବାରେ, ଅହଂକାରରେ ମତଲବି, ଆସିଗଲେ । ସମୁଦ୍ରରେ ଏକା ଏକା ଦଢ଼ି ହୋଇ, ଦୁଇ ଜଣ ଦାନବ ଅଭିମାନରେ ମଦମସ୍ତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, "ତୁମେ ଭୟରେ ଏଠାରେ ଆସିଛ, ତେଣୁ କଣ? ଯୁଦ୍ଧ କର! ଆମେ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ମାରିଦେବି, ଏହି ବାସୁଦେବଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ।" "ତାପରେ, ଆମେ ସେଠାରେ ନାଗର ଉପରେ ବସିଥିବା ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ମାରିଦେବି । ଆଜି, ଯୁଦ୍ଧ କର, କିମ୍ବା ଆମର ଦାସ ହେବାକୁ ଘୋଷଣା କର ।" ଏହି ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ, ଜନାର୍ଦନ, ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ସହିତ ଚାହିଁଥିବା ଭଳି ଯୁଦ୍ଧ କର ।" "ମୁଁ ତୁମ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କର ଅହଂକାର ଦୂର କରିଦେବି; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୁମେ, ଯଦି ଆଶା ରଖିଛ, ଆସ ।" ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୁଇ ଦାନବ ରୂଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଜଳରେ ଏକା ଏକା ଦଢ଼ି ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ । ସେଠାରେ, ମଧୁ ରାଗରେ ହରିଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦୃତ ଗତିରେ ଆଗେଇଲା; କୈଟଭ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା । ଏହି ଦୁଇ ଦାନବ, ମଦମସ୍ତ କୁସ୍ତି କାରୀଙ୍କୁ ଭଳି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାରେ ଲଗିଗଲେ । ମଧୁ କ୍ଷୀଣ ହେଲାପରେ, କୈଟଭ ଆଗେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲା । ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ପୁନିପୁନି ଅନ୍ଧା ରାଗରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ହାତରେ ହାତ ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ । ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଆକାଶରେ ବସିଥିବା ଦେବୀ, ଦୃଷ୍ଟା ହୋଇ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କ୍ଷୀଣ ହେବା ନାହିଁ; ଦୁଇ ଦାନବ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ନାହିଁ, ବିଷ୍ଣୁ ମାତ୍ର କ୍ଷୀଣ ହେଇଗଲେ । ପଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ ହେବା ପରେ, ହରି ଏହି ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ବିଚାର କରିଲେ । "ପଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ କରିଛି; ଏମାନେ ତ କ୍ଷୀଣ ହେବା ନାହିଁ, ମୁଁ ମାତ୍ର କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛି—ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ୟ ।" "ମୋର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ କେଉଁଠି ଗଲା? ଏମାନେ କାହିଁକି ଅଶକ୍ତ ହେଉନାହିଁ? କାହିଁକି ଏହି ଦୁଇ ଦାନବ ଏଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ? ଏହାର କାରଣ ବିଚାର କରିବାକୁ ପଡିବ ।" ହରି ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଦୁଇ ଦାନବ ଅହଂକାରରେ ମଦମସ୍ତ ହୋଇ, ତୁର୍ୟ ମେଘର ଭଳି ଗମ୍ଭୀର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, "ଯଦି ତୁମର ଶକ୍ତି ପ୍ରୟାପ୍ତ ନୁହେଁ, ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛ, ତେଣୁ କହ, 'ମୁଁ ତୁମର ଦାସ', ଓ ହାତ ମୁଣ୍ଡରେ ଧର ।" "ଯଦି ଆଜି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ବିଦ୍ୱାନ, ତେଣୁ ତୁମକୁ ମାରି, ଚତୁର୍ମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିଦେବି ।" ଏହି ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ଏମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ, ଉଚ୍ଚ ମନ ଧାରଣ କରି, ପ୍ରଥମେ ସନ୍ତି କଥା କହିଲେ । "ସତ୍ୟ ବୀରମାନେ କ୍ଷୀଣ, ଭୟଭୀତ, ଅସ୍ତ୍ରହୀନ, ପତିତ କିମ୍ବା ଶିଶୁଙ୍କୁ ମାରିନାହାନ୍ତି; ଏହା ଚିରସ୍ଥାୟୀ ନୀତି ।" "ପଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ମୁଁ ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଛି; ମୁଁ ଏକା, ତୁମେ ଦୁଇ ଭାଇ ମୋ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ।" "ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ପୁନିପୁନି ବିଶ୍ରାମ ନେଇଛ; ଏଭଳି, ମୁଁ ବିଶ୍ରାମ ନେଇ ପଛରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ।" "ତୁମେ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅହଂକାରରେ ମଦମସ୍ତ ହୋଇ ଦଢ଼ି ହୋଇ ରହ, ମୁଁ ବିଶ୍ରାମ ନେବି; ପଛରେ ନୀତି ଅନୁଯାୟୀ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୁଇ ଦାନବ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୂରେ ଦଢ଼ି ହୋଇ ରହିଲେ । ବାସୁଦେବ, ଚାରି ହାତରେ, ସେମାନେ ଦୂରରେ ଦଢ଼ି ହୋଇ ରହିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଏମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ବିଚାର କରିଲେ । ଧ୍ୟାନରେ ବିବେକ ଉଦ୍ଭାବିତ ହେଲା: ଦୁଇ ଦାନବ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦୟାରୁ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁଥିଲେ, ତେଣୁ କ୍ଷୀଣ ହେଉନାହିଁ । "ନିର୍ବଳ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି; ଏହି ଚେଷ୍ଟା ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଗଲା । ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଜାଣି, କିପରି ଆଉ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି?" "ଯଦି ଯୁଦ୍ଧ ହେଉନାହିଁ, ଦୁଇ ଦାନବ ଦେବୀଙ୍କ ଦୟାରୁ ଅଭିମାନରେ ମଦମସ୍ତ ହୋଇ, କିପରି ନାଶ ପାଇବେ, ଯାହା ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ?" "ଦେବୀଙ୍କ ଦିଆ ଅନୁଗ୍ରହ କ୍ଷୀଣ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟ; ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ବିପଦ ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁ ନାହିଁ ।" "ଏକ ରୋଗୀ କିମ୍ବା ଦୁଃଖିତ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏହି ଦୁଇ ଅହଂକାରୀ କିପରି ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିବେ?" "ଆଜି ମୁଁ ସେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଶରଣ ନେଉଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ; ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ବିନା, କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ ନାହିଁ ।" ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ପୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ଆକାଶରେ ଦେଖିଲେ ଯୋଗନିଦ୍ରା ଦେବୀ, ମନୋହର ରୂପରେ ଦଢ଼ି ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି । ବିଷ୍ଣୁ, ଯୋଗ ଜ୍ଞାନୀ, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ହାତ ଜୋଡି, ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ସ୍ତୁତି କରିଲେ । "ନମସ୍କାର ଦେବୀ, ମହାମାୟା, ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିନାଶ କାରୀ; ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ନାହିଁ, ଚଣ୍ଡୀ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାତ୍ରୀ, ଶୁଭା ।" "ମୁଁ ତୁମର ରୂପ ଜାଣି ନାହିଁ, ଗୁଣସହିତ କିମ୍ବା ନିର୍ଗୁଣ; ଦେବୀ, ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ଜାଣିବି, ଏହି ଅସଙ୍ଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ?" "ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ଶକ୍ତି ଅନୁଭବ କରିଛି, ଯାହା ଅତି ଅବୁଦ୍ଧିଗମ୍ୟ; ନିଦ୍ରାରେ ପଡିଥିଲି, ଏବେ ସଚେତନ ହୋଇଛି ।" "ବ୍ରହ୍ମା ପୁନିପୁନି ମୋତେ ଜାଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋର ଷଡ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପସଂହାର ହୋଇଥିଲା, ମୁଁ ଜାଗି ନାହିଁ ।" "ଅମ୍ବିକା, ତୁମର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ଅଚେତନ ହୋଇଥିଲି; ତୁମେ ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ, ମୁଁ ଜାଗିଛି ଓ ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧ କରିଛି ।" "ମୁଁ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛି, କିନ୍ତୁ ଦୁଇ ଦାନବ କ୍ଷୀଣ ହେଉନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ଏମାନଙ୍କୁ ଦୟା ଦେଇଛ; ଦୁଇ ଅହଂକାରୀ ଦାନବ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ।