ବ୍ରହ୍ମା ଜଗନ୍ନାଥ ଦେବୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ କହିଲେ, “ଓ ମା, ଏହି ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ କାରଣ ତୁମେ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଅଛ। ଏହି କଥା ମୁଁ ବେଦ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦରୁ ଜାଣିଛି। ଏହି ମହାମାୟା ତୁମେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ବିବେକ ଦାତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆଜି ନିଦ୍ରାରେ ପକାଇଛ। ତୁମ ମାୟା ଏବଂ ଚମତ୍କାର କଳା କେଉଁଠି କିଏ ଜାଣିପାରିବ? ମୁଁ ଅସ୍ତିର ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ ହରି ମଧ୍ୟ ଅସହାୟ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଚିତ୍ତରେ ବାସ କରୁଛ, ଏହି ଭାବରେ ଗଣନାହୀନ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ କିଏ ତାହା ବୁଝିପାରିବେ ନାହିଁ, ଓ ଗୁଣାତୀତା। ସାଂଖ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପୁରୁଷ ଏବଂ ପ୍ରକୃତିର କଥା କହାଯାଏ; ପ୍ରକୃତି ଅଚେତନ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱର କାର୍ଯ୍ୟକାରିଣୀ। ତୁମେ ଏହି ଭାବରେ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ବିଶ୍ୱ ନିବାସ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ। ତୁମେ ଗୁଣମୟ ଜଗତର ନାଟକ କରୁଛ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଉପାୟ କେଉଁଠି କିଏ ଜାଣିପାରିବ? ମୁନିମାନେ ସଦା ତୁମେ ସନ୍ଧ୍ୟା ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଛନ୍ତି, ଓ ଭବାନୀ, ତୁମ ଗୁଣମାନେ ସହିତ। ସମସ୍ତ ଜୀବର ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧି ତୁମେ; ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ତୁମେ ସମ୍ପଦ ଏବଂ ଶୁଭା; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ କୀର୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ଦୃଢତା, ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଏବଂ ପ୍ରେମ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଅଛ। ଏହା ଛଡ଼ା, ମୁଁ ଅନେକ ଯୁକ୍ତି ଦେଇ ଚିନ୍ତା କରିଛି, ତଥାପି ଏହି ତଥ୍ୟ ପ୍ରମାଣିତ କରିପାରିନାହିଁ; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମା, ଏଠି ଦେଖାଯାଉଛି ହରିକୁ ତୁମେ ନିଦ୍ରାରେ ପକାଇଛ। ଦେବତାମାନେ ବେଦ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଅପାର; ବେଦ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଜାଣିନାହିଁ, କାରଣ ବେଦ ତୁମେ ଉପଜାଇଛ। ତୁମେ କରୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରକାଶିତ। ପୃଥିବୀରେ କିଏ ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିପାରିବ? ମୁଁ, ହରି, ଭବ, ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ମୁନିମାନେ, ମୋର ପୁଅମାନେ—କେଉଁଠି କିଏ ଜାଣିପାରିବ? ତୁମ ମହିମା ଅବ୍ୟାଖ୍ୟାନୀୟ। ବେଦ ପାଠ କରିବା ଏବଂ ବିଦ୍ୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ସମୟରେ ‘ସ୍ୱହା’ ଉଚ୍ଚାରଣ ନ କରିଲେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ନପାଆନ୍ତି; ତୁମେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ପୋଷକ। ଦେବତାମାନେ ଶତ୍ରୁଭୟରୁ ପ୍ରଥମେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଏବେ ମଧୁ ଏବଂ କୈଟଭ ଦେଖି ମୁଁ ଭୟଭିତ, ଓ ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମେ ନିକଟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି। ଏବେ ବିଷ୍ଣୁ ମୋର ଦୁଃଖ ଜାଣିନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ତାଙ୍କର ଶରୀରକୁ ଅସହାୟ କରିଛ। ତୁମେ ଚାହୁଁଛ କି ଏହି ଦୁଇ ଦେମନ ମାରିବାକୁ, କିମ୍ବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାକୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ? ତୁମେ ଚାହିଲେ ଯାହା କରିପାରିବ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଯାହା ଜାଣିନାହିଁ, ଏବଂ ହରି କିମ୍ବା ହରାକୁ ମାନସିକତାରେ ଧ୍ୟାନ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଅବୁଦ୍ଧି; ଆଜି ମୁଁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖିଛି—ବିଷ୍ଣୁ ଏଠି ଅସହାୟ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି। ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ଏବେ ତୁମେ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ପତି ହରିକୁ ଜାଗାଇପାରିନାହିଁ; ସେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଅଧୀନ। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଓ ଶୁଭେ, ତୁମେ ରାମକୁ ମଧ୍ୟ ନିଦ୍ରାରେ ପକାଇଛ, ଯେଉଁଠି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅସହାୟ ହୋଇ ଜାଗାଇପାରିନାହିଁ। ପୃଥିବୀରେ ତୁମ ପାଦ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରଖିଥିବା, ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ତ୍ୟାଗ କରି ତୁମେ ମଧ୍ୟରେ ଲୀନ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଅତି ଶୁଭ; ସେମାନେ ତୁମେ ଜଗତ୍ ମା ଏବଂ କାମଧେନୁ ଭାବରେ ଜାଣି ହୃଦୟରେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଗୁଣ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଏବଂ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିଲା, ସେମାନେ ଏବେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ; କାରଣ ଏଠି ହରି ତୁମେ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ ନିଦ୍ରାରେ ବନ୍ଧା ଅଛନ୍ତି, ଓ ଦେବୀ। ତୁମେ ଏକା ଏହି ବିଶ୍ୱର ଶକ୍ତି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ; ଯାହା ଅଛି ତାହା ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ; ତୁମେ ତୁମ ମାୟାର ଜାଳରେ ଖେଳ କରୁଛ, ନାଟକରେ ଅଭିନେତା ନିଜ ମନରେ ମଜା ପାଉଥିବା ପରି। ଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତୁମେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲା, ତାଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଶକ୍ତି ଦେଇ ସଂରକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ କରିଥିଲା; ଏବେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅସହାୟ କରି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କରିଛ; ଓ ମା, ତୁମେ ଚାହିଲେ ଯାହା କରିପାରିବ। ଓ ଶୁଭେ, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ମୋତେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ, ତୁମେ ମୋତେ ନଷ୍ଟ କରିବା ଚାହିଲେ ନାହିଁ; ଦୟା କର, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହେବାରେ ଉପକୃତ ହେଉ। ଏହି ଦୁଇ ଦେମନ କାହିଁକି ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି? କିମ୍ବା ତୁମେ ମୋତେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହେବାକୁ ଚାହୁଛ? ମୁଁ ତୁମ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ବୁଝିଛି; ସମସ୍ତ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରି ତୁମେ ନିଜ ସ୍୵ାଧୀନତାରେ ମନ ରଖିଛ। ଏଭଳି ତୁମେ ସମସ୍ତ କୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବା, କିମ୍ବା ମୋତେ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବା—ଏହା ଅଜବ କିଛି ନୁହେଁ। ଯାହା ଚାହିଲେ କର, ମୋତେ ମାରିଦେ, ଓ ଜଗତ ମା; ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ। ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଏବେ ଏହି ଦେମନ ତାଙ୍କୁ ମାରିଛ; ଏହି ମହା ଅପମାନ ତାଙ୍କର। ଉଠ, ଦେବୀ, ଏଠି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଧାରଣ କର; ମୋତେ କିମ୍ବା ଏହି ଦୁଇ ଦେମନକୁ ମାର, ଏହା ତୁମ ଶିଶୁ ଖେଳ। କିମ୍ବା, ହରିକୁ ଜାଗାଇଦେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଏହି ଦୁଇ ଦେମନକୁ ମାରିପାରିବ; ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ ଦ୍ୱାରା ସଫଳ ହୁଏ। ସୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ପରେ, ତାମସିକ ଦେବୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରୀରରୁ ବାହାରି ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦୃଢ ହୋଇ ଦଉଡ଼ିଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରୀରର ଏକ ଏକ ଅଙ୍ଗ ଛାଡ଼ି, ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତି ଯୋଗନିଦ୍ରା ଦୁଇ ଦେମନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କଲା। ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ଶରୀର ହଲା ଚଳିତ, ବ୍ରହ୍ମା ହରିକୁ ଦେଖି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ମୁନିମାନେ ପଚାରିଲେ: ଓ ସୂତ, ଏହି କଥାରେ ଏକ ଚମତ୍କାର ଶଙ୍କା ଅଛି; କାରଣ ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ପୁରାଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି କଥା ସ୍ଥାପିତ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର—ଏହି ତିନି ଦେବତା ସନାତନ; ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ତାଙ୍କଠାରୁ ବଡ଼ କିଏ ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରନ୍ତି, ରୁଦ୍ର ସମୟରେ ନାଶ କରନ୍ତି; ଏହି ତିନି ଏଠି କାରଣ। ଏକ ରୂପ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ତିନି ଦେବତା: ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱର; ରଜସ୍, ସତ୍ତ୍ୱ, ତମସ୍ ଭାବରେ ଏହି ତିନି କାର୍ଯ୍ୟକାରିଣୀ।