ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତା କରି, ଏକ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ନେଇ, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଯୋଗନିଦ୍ରାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ମନେ କଲେ: "ଏହି ଶକ୍ତି ମାତ୍ରେ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ, ଯାଁଠାରେ ଅଚେତନ ଭିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଜୀବ ହୋଇ ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି।" ଯେପରି ଜୀବନ ନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ଅନୁଭବ କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ହରି ମଧ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି, କିଛି ଅନୁଭବ କରୁନାହାନ୍ତି। ପ୍ରଶଂସା ହେବା ସତ୍ୱେ ସେ ନିଦ୍ରା ତ୍ୟାଗ କରୁନାହାନ୍ତି; ମୋ ମନେ ହେଉଛି ନିଦ୍ରା ତାଙ୍କର ବଶେ ନୁହେଁ, ବରଂ ସେ ନିଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ବଶୀଭୂତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ବଶୀଭୂତ ହୁଏ, ସେ ତାହାର ସେବକ ହୁଏ; ଏହିଠାରୁ ଏହି ଯୋଗନିଦ୍ରା, ହରିଙ୍କ ମାଲିକା। ଯାଁଠାରେ ସାଗର ଜନ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପତି ମଧ୍ୟ ବଶୀଭୂତ ହୋଇଛନ୍ତି, ନିଶ୍ଚୟ ଏ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଏହି ଦେବୀଙ୍କ ବଶେ। ମୁଁ, ବିଷ୍ଣୁ, ଶମ୍ଭୁ, ସାବିତ୍ରୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଉମା—ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ବଶ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହରି ମଧ୍ୟ ଏଠି ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପରି ଅଶକ୍ତ; ଯେତେବେଳେ ସେ ନିଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ବଶୀଭୂତ, ଅନ୍ୟ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ବିଷୟରେ କଣ କହିବି? ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଯୋଗନିଦ୍ରାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ଯାଁଠାରେ ଜନାର୍ଦନ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ବାସୁଦେବ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେ। ଏପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ, ପଦ୍ମର ଡଣ୍ଡ ଉପରେ ବସିଥିବା ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ବିରାଜିଥିବା ଯୋଗନିଦ୍ରାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: "ହେ ଦେବୀ, ଆପଣେ ଏହି ବିଶ୍ୱର କାରଣ, ଏହା ମୁଁ ବେଦର ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦରୁ ଶିଖିଛି, ମା। ଏହି ହରି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକର ବୁଦ୍ଧି ଦାତା, ଆଜି ନିଦ୍ରାରେ ବଶୀଭୂତ। ଆପଣଙ୍କର ମାୟା ଓ ଚମତ୍କାର କେ ଜାଣିପାରିବେ, ମା? ମୁଁ ଅବାକ୍, ଏହି ହରି ମଧ୍ୟ ଅଶକ୍ତ। ଆପଣେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ମନରେ ବିରାଜିଥିବାବେଳେ, ଅନେକ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ବୁଝିପାରିବେ ନାହିଁ, ହେ ନିର୍ଗୁଣା। ସାଂଖ୍ୟ ଦର୍ଶନରେ ପୁରୁଷ ଓ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତି ଭାବେ କୁହାଯାଏ, ଅବିଜ୍ଞାନ; ତଥାପି ଆପଣେ ସଂସାରକୁ ଚଳାଇଛନ୍ତି। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ଆପଣେ ଅବିଜ୍ଞାନ ହୋଇ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ କିପରି ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି? ଆପଣ ଗୁଣମୟ ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଜଗତର ନାଟକ କରୁଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ଉପାୟ କେହି ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ରୁଷିମାନେ ସଦା ଆପଣଙ୍କୁ ସନ୍ଧ୍ୟା ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଭବାନୀ। ସମସ୍ତ ଜୀବର ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଆପଣେ, ଦେବୀ। ଦେବତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଶ୍ରୀ, କୀର୍ତ୍ତି, ପ୍ରଜ୍ଞା, ଧୃତି, ଶ୍ରୀ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ପ୍ରେମ ମଧ୍ୟ ଆପଣେ। ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ମୁଁ ପ୍ରମାଣ ପାଇନାହିଁ, ଶତଶଃ ଯୁକ୍ତି ଚିନ୍ତା କରି ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛି। ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାତା, ଏଠି ଦେଖାଯାଉଛି ହରି ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଦ୍ରା ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି। ହେ ଦେବୀ, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଝିପାରିନାହାନ୍ତି; ବେଦ ନିଜେ ଆପଣଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣିନାହିଁ, କାରଣ ବେଦ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଭବ କରିଛି। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ। ପୃଥିବୀରେ କେ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚରିତ୍ର ଜାଣିପାରିବେ? ମୁଁ, ହରି, ଭବ, ବା ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ନୁହଁ। ମୋ ପୁଅମାନେ ବା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରିନାହାନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କ ମହିମା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ। ବେଦ ପାଠ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି 'ସ୍ୱାହା' ଭାବେ ଆପଣଙ୍କୁ ନ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଆପଣେ ପୋଷିକା। ଆପଣେ ପୂର୍ବେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଏବେ ମଧ୍ୟ ସେଇ; ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ଦେଖି ମୁଁ ଭୟଭୀତ, ଦେବୀ, ଅନୁଗ୍ରହ ଦିଅ, ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛି। ଏବେ ବିଷ୍ଣୁ ମୋର ଦୁଃଖ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, କାରଣ ତାଙ୍କ ଦେହ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଶକ୍ତ; ଚାହୁଁଛନ୍ତି କି ତିନି ମହାଶକ୍ତି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଏହି ଦୁଇ ଦାନବପତିଙ୍କୁ ବଧ କରନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କରନ୍ତୁ, ମହାଶକ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଆପଣଙ୍କ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ମାତ୍ର ହରି କିମ୍ବା ହରାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୂଢ଼ମତି; ଆଜି ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବୁଝିଲି, କାରଣ ବିଷ୍ଣୁ ଏଠି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଶକ୍ତ। ସାଗର ଜନ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଆଜି ତାଙ୍କ ପତି ହରିଙ୍କୁ ଜଗାଇପାରିନାହାନ୍ତି, ସେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ବଶେ; ମୋ ମନେ ହୁଏ ଆପଣ ରମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିଦ୍ରାରେ ପକାଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଅଶକ୍ତ ହୋଇ ଜାଗାଇପାରିନାହାନ୍ତି। ଧନ୍ୟ ସେମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦେ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଆପଣଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱମାତା ଓ କାମଧେନୁ ଭାବେ ଜାଣି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଯେଉଁ ଗୁଣ, ଚରିତ୍ର, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଠି? ସମସ୍ତ ଚାଲିଯାଇଛି; ଏଠି ହରି ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ବନ୍ଧି ନିଦ୍ରାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଆପଣେ ଏକା ଏହି ବିଶ୍ୱର ଶକ୍ତି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୂଳ; ଯାହା ଅଛି, ସେ ସମସ୍ତ ଆପଣଙ୍କ ନିର୍ମାଣ। ଆପଣ ନିଜ ମାୟାର ଜାଳରେ ଖେଳ କରନ୍ତି, ଯେପରି ନଟ ନିଜ ନାଟକରେ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରେ। ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ବିଷ୍ଣୁକୁ ଆପଣେ ପ୍ରକାଶ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଶକ୍ତି ଦେଇ ରକ୍ଷାର କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଲେ; ଏବେ ତାଙ୍କୁ ଅଶକ୍ତ କରି ସମସ୍ତକୁ ରକ୍ଷା କଲେ, ମା, ଆପଣ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କରନ୍ତି। ଏଠି ଆପଣେ ମୋତେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୋ ନାଶ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଦୟା କରି ନିର୍ବାଚନ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ। ଏହି ଦୁଇ ଦାନବ କାହିଁକି ପ୍ରକଟ ହେଲେ? କିମ୍ବା ମୋପରେ ହସିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ଭବାନୀ? ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଚମତ୍କାର କାର୍ଯ୍ୟ ବୁଝିଛି; ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଆପଣେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି। ସେଇପରି ଆପଣେ ସମସ୍ତକୁ ଲୟ କରିପାରିବେ, କିମ୍ବା ମୋତେ ନାଶ କରିପାରିବେ—ଏଥିରେ କିଛି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, ଭବାନୀ।