ବ୍ରହ୍ମାଜୀ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଯେତେବେଳେ ଦେଖିଲେ ଯେ ଶେଷଶୟ୍ୟାରେ ନିଦ୍ରାଗ୍ରସ୍ତ ହେଉଥିବା ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣ ଏବଂ ଦୁଇ ଦାନବ ମଧୁ କୈଟଭ ତାଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ସେ ଭୟ ଓ ଆଶଙ୍କାରେ ହୃଦୟରେ ଭାବି ଉଠିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଜଗତ୍ ପାଳକ ହରିଙ୍କୁ ଜଗାଇବା ପାଇଁ ସୁଭ ଶବ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କରିଲେ — "ହେ ନାରାୟଣ, ହେ ବିଶ୍ୱନାଥ, ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଅଚଳ ଥିବା ପ୍ରଭୁ, ଦୁଃଖିତଙ୍କ ନାଥ, ଭକ୍ତବାତ୍ସଲ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ, ବାମନ, ମାଧବ, ହୃଷୀକେଶ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ଦୁଷ୍ଟ ନାଶକ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଦେବମନ୍ଦିର, ଦୁଃଖ ନାଶକ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ!" "ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ କାରଣ, ଶୁଭ ସ୍ରବଣୀୟ, ନିରାକାର, ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ପ୍ରଳୟର ମୂଳ ତୁମେ! ଏହି ଦୁଇ ମହାଦାନବ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ହେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର, ତୁମେ ମୋର ଦୁଃଖ ଜାଣି ପାରୁନାହାଁତି କି? ଯଦି ଏପରି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ମୁଁ ତୁମ ଶରଣ ନେଇଛି, ଏବେ ମୋତେ ଉପେକ୍ଷା କରିବା, ତେବେ ରକ୍ଷକ ଭୂମିକା ନିରାର୍ଥକ ହେବ।" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏପରି ଅନେକ ସ୍ତୁତି ଶୁଣି ବି ଭଗବାନ୍ ହରି ନ ଜାଗିଲେ, କାରଣ ସେ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଗଭୀର ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ: "ଏଠି କିଛି ଶକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିଦ୍ରାଗ୍ରସ୍ତ କରିଛି, ଏବେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ଏହି ଦୁଇ ଦାନବ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି, ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ।" ଚିନ୍ତା କରି ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଯେ, ଏହି ଯୋଗନିଦ୍ରା ନାମକ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବା ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ମୁକ୍ତି ମିଳିପାରିବ। "ଯିଏ ଜଡ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିଦ୍ରାଗ୍ରସ୍ତ କରିପାରିଛି, ସେଇ ଶକ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ," ବ୍ରହ୍ମା ଭାବିଲେ। ଯେପରି ଜୀବନ ବିହୀନ ଜଡ ଦ୍ରବ୍ୟ କିଛି ଅନୁଭବ କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ନିଦ୍ରାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହରି କିଛି ଅନୁଭବ କରୁନାହାନ୍ତି। ସେଉଁଥିରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବିଲେ, "ନିଦ୍ରା ଏଠି ଭିନ୍ନ ଶକ୍ତି, ଏହି ଯୋଗନିଦ୍ରା ହରିଙ୍କୁ ବି ଅଧୀନ କରିଛନ୍ତି।" "ଯିଏ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ପଡ଼େ, ସେ ତାଙ୍କର ଦାସ ହୋଇଯାଏ। ତେଣୁ ଏହି ଯୋଗନିଦ୍ରା ହରିଙ୍କ ମାଲିକା। ଯିଏ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅଧୀନ କରିପାରିଛନ୍ତି, ସେଇ ଦେବୀ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଅଧୀନ କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ, ସାବିତ୍ରୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଉମା — ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅଧୀନ। ଏଠାରେ ହରି ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ଅଶକ୍ତ।" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି ବ୍ରହ୍ମା ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ — "ଆଜି ମୁଁ ଯୋଗନିଦ୍ରାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବି, ଯାହା ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବେ, ଏବଂ ସନାତନ ବାସୁଦେବ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେ।" ଏହି ଭାବେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ, ପଦ୍ମକଣ୍ଡରେ ବସି, ବ୍ରହ୍ମା ଯୋଗନିଦ୍ରାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ବିରାଜିମାନ। "ହେ ଦେବୀ," ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ, ଏହି କଥା ମୁଁ ବେଦର ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଶିଖିଛି। ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବୁଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ଆଜି ତୁମର ନିଦ୍ରାରେ ଅଧୀନ। ତୁମ ମାୟା ଓ ଚମତ୍କାର କିଏ ଜାଣିପାରିବ? ମୁଁ ଅବାକ୍, ଏଠାରେ ହରି ମଧ୍ୟ ଅଶକ୍ତ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଚିତ୍ତରେ ବିରାଜିଥିବା ବେଳେ, ଅନେକ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ବୁଝିପାରିନାହାନ୍ତି।" "ସାଂଖ୍ୟ ଦର୍ଶନ ପୁରୁଷ ଓ ପ୍ରକୃତି କଥା କହେ — ପ୍ରକୃତି ଜଡ ହେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କ୍ରିୟାଶୀଳ। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ କିପରି ଏହି ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ ସ୍ଥାପନ କରିଛ? ତୁମେ ଗୁଣମୟ ଭାବେ ନିଜ ଲୀଳା ଚାଳିଛ, କିଏ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟର ଗୁପ୍ତତା ଜାଣିପାରିବ? ମୁନିମଣ୍ଡଳ ତୁମକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସନ୍ଧ୍ୟା ଭାବେ ଉପାସନା କରନ୍ତି।" "ତୁମେ ସଦା ସମସ୍ତ ଜୀବର ବୁଦ୍ଧି, ଜ୍ଞାନ ଦାତ୍ରୀ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଶ୍ରୀ, ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି — ବୁଦ୍ଧି, ଯଶ, ଧୃତି, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ପ୍ରେମ — ସେ ସବୁ ତୁମେ।" "ମୁଁ ଅନେକ ଚିନ୍ତା, ଯୁକ୍ତି କରି ବି ତୁମ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରମାଣ ପାଇପାରିନାହିଁ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ, ଏଠାରେ ହରି ମଧ୍ୟ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ନିଦ୍ରାଗ୍ରସ୍ତ। ବେଦ ଜଣା ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିପାରିନାହିଁ, କାରଣ ବେଦ ମଧ୍ୟ ତୁମୁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।" "ପୃଥିବୀରେ କିଏ ତୁମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚରିତ୍ର ଜାଣିପାରିବ? ମୁଁ, ହରି, ଭବା, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତା, ମୁନିମଣ୍ଡଳ, ମୋ ସନ୍ତାନମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। ତୁମ ମହିମା ଅବ୍ୟକ୍ତ।" "ଯଦି ବେଦ ପାଠ, ଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତୁମକୁ 'ସ୍ୱାହା' ଦ୍ୱାରା ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇନାହିଁ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ପାଆନ୍ତିନାହିଁ। ତୁମେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦାତୃ, ଭୋକ୍ତୃ।" "ପ୍ରଥମେ ଦେବଶତ୍ରୁମାନେ ଦେଖି ତୁମେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଏବେ ପୁନି ସେଇ ଦୟା ଦେଖାଅ। ମଧୁ କୈଟଭ ଦେଖି ମୁଁ ଭୟଭୀତ, ମୁଁ ତୁମ ଶରଣ ନେଇଛି।" "ବିଷ୍ଣୁ ଏବେ ମୋର ଦୁଃଖ ଜାଣିପାରୁନାହାନ୍ତି, କାରଣ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅଶକ୍ତ କରିଛ; ଚାହିଁଲେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କର, କିମ୍ବା ଏହି ଦୁଇ ଦାନବକୁ ବିନାଶ କର — ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର।" "ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଜାଣିନାହାନ୍ତି ଏବଂ କେବଳ ହରି କିମ୍ବା ହରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୂଢ଼। ଆଜି ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବୁଝିଲି, ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଅଶକ୍ତ।" "ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଶକ୍ତି ଅଧୀନ, ସେ ତାଙ୍କର ସ୍୵ାମୀଙ୍କୁ ଜଗାଇପାରୁନାହାନ୍ତି। ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମେ ରମାକୁ ମଧ୍ୟ ନିଦ୍ରାଗ୍ରସ୍ତ କରିଛ।" "ଧନ୍ୟ ସେମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ପାଦପଦ୍ମରେ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସମସ୍ତ ହୃଦୟରେ ତୁମକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।" "ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ, ମାନ, ପୂଣ୍ୟ ଥିଲା, ସେ ସବୁ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ବିଲୟ ହୋଇଛି। ଏଠାରେ ହରି ମଧ୍ୟ ତୁମ ନିଦ୍ରାରେ ବନ୍ଧିତ।" "ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୂଳ, ଏହି ସମସ୍ତ ତୁମ ଲୀଳା, ମାୟାର ଜାଳରେ ନିଜ ନାଟକ ପରି ଖେଳ କରୁଛ।" "ଯୁଗ ଆଦିରେ ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କରି ରକ୍ଷା କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲ, ଏବେ ତାଙ୍କୁ ଅଶକ୍ତ କରି ସମସ୍ତକୁ ରକ୍ଷା କରିଛ।