ଏକ ସମୟର କଥା, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚୁଆଁ ମାଞ୍ଜାରୁ ଦୁଇଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ, ଜନ୍ମ ନେଲେ । ସେମାନେ ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ବଡ଼ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ଉନ୍ନତି ପାଇଲେ । ଏହି ଦୁଇ ଦାନବ ସମୁଦ୍ରର ବିଶାଳ ଜଳରେ ଖେଳିବା ଓ ଘୁଞ୍ଚିବାରେ ଲୀନ ହେଇ ରହିଲେ । ଏକ ଦିନ, ଭାଇ ଭାଇ ଭଳି ଦୁଇଁଜଣ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—"କୌଣସି କାରଣ ବିନା କିଛି ଘଟେ ନାହିଁ, ଏହି ହେଉଛି ସାର୍ବଭୌମ ନୀତି । ସମର୍ଥନ ବିନା କିଛି ଅସମ୍ଭବ, ଏହି ଆଧାର ଓ ଆଧାରିତ ର ନିୟମ ଚିତ୍ତରେ ଧରା ପଡେ ନାହିଁ । ଏହି ସୁଖଦ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଜଳ କେଉଁଠୁ ଆସିଛି? କିଏ ଏହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, କିପରି ଏହା ହେଲା? ଏହି ଜଳରେ ଆମେ କିପରି ତେରି ରହୁଛୁ? ଆଉ ଆମେ ଦୁଇଁଜଣ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲୁ, କିଏ ଆମକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ? ଆମର ପିତାମାତା କିଏ? ଏହା ବିଷୟରେ ଆମେ କିଛି ଜାଣିନାହିଁ ।" ଏଭଳି ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେମାନେ କୌଣସି ନିଷ୍କର୍ଷକୁ ପହଁଚି ପାରିଲେ ନାହିଁ । ତେବେ, ସେଠାରେ ଜଳରେ ଦଢ଼ିଆ ମଧୁଁଙ୍କୁ କୈଟଭ କହିଲେ, "ମଧୁ, ଏହି ଜଳରେ ଆମେ ଯେ ତେରି ରହିଛୁ, ଏହା ଏକ ବଡ଼ ଅଚଳ ଶକ୍ତିର ଦାନ । ଭାଇ, ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହା ହେଉଛି ମୂଳ କାରଣ । ସେଇ ଶକ୍ତି ଏହି ଜଳକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଏହାର ଆଧାର । ସେଇ ଚେତନା ମହାଦେବୀ, ଆମେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ମୂଳ କାରଣ ।" ଏହିଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ମନ ଭରି ଯିବା ସମୟରେ, ଆକାଶରୁ ଏକ ଅତି ମଧୁର ବୀଜମନ୍ତ୍ର ଶୁଣିଲେ । ସେମାନେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଧାରଣ କରି, ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଜପ କରିଲେ । ତାହା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଆଗରେ ଆକାଶରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶୁଭ ଚମକ ଦେଖିଲେ । ଦୁଇଁଜଣ ଭାବିଲେ, "ଏହିଏ ମନ୍ତ୍ର, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।" ଏହିପରି ଦ୍ରୁଢ଼ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଉପବାସ ଓ ନିୟମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଏହାକୁ ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନ କଲେ । ଏଭଳି ଦୁଇଁଜଣ ଦାନବ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଭାରୀ ତପସ୍ୟା କଲେ । ଶେଷରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଆଗରେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ । ଦୁଇଁଦାନବ ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାରେ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏକ ଦେହହୀନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ—"ହେ ଦାନବମାନେ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ତାହା ମାଗ । ମୁଁ ତୁମର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି ।" ତାହା ଶୁଣି ଦୁଇଁଦାନବ କହିଲେ, "ହେ ଦେବୀ, ଆମକୁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ—ଆମେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ବିନା ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିବା ନାହିଁ ।" ଦେବୀ କହିଲେ, "ମୋ କୃପାରେ, ହେ ଦାନବମାନେ, ତୁମେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ବିନା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ନାହିଁ । ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ଅଜୟ ହେବ ।" ଏଭଳି ଦେବୀଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ, ଦୁଇଁଦାନବ ଗର୍ବିତ ହୋଇ, ସମୁଦ୍ରରେ ଜଳଚର ସହ ଖେଳିବାରେ ଲିନ ହେଲେ । କିଛି ସମୟ ପରେ, ସେମାନେ ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏକ ପଦ୍ମଫୁଲ ଉପରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ । ସେମାନେ ଦୁଇଁଦାନବ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଇ, କହିଲେ, "ହେ ଧର୍ମିକ, ଆମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର । ନହେଲେ, ଏହି ପଦ୍ମ ଛାଡ଼ି ତୁରନ୍ତ ଯା । ଯଦି ତୁମେ ଅଶକ୍ତ, ତେବେ ଏହି ଶୁଭାସନର ଅଧିକାର ତୁମର କିପରି?" "ଏହି ସ୍ଥାନ ବୀରମାନେ ପାଇଁ, ତୁମେ କାହିଁକି ଭୟ କରୁଛ? ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଯାଅ!" ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ । ସେ ଦୁଇଁଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଦେଖି, "ମୁଁ କଣ କରିବି?" ବୋଲି ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ । ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ବିବେଚନା କରିଲେ, "ମୁଁ ଏମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଜାଣେନି; ଶତ୍ରୁର ଶକ୍ତି ଅଜ୍ଞାତ ଥିଲେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଯଦି ମୁଁ ଏମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବି, ମୋର ଦୁର୍ବଳତା ପ୍ରକାଶ ହେବ । ଯଦି ମୋର ଦୁର୍ବଳତା ଖୋଲିଯିବ, ତେବେ ଏମାନେ ମୋତେ ହତ୍ୟା କରିପାରିବେ; ଦାନ, ସମ୍ଧି କିମ୍ବା ଭେଦ କିଛି ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ । ଏବେ ମୁଁ କିପରି ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ସୃଷ୍ଟି କରିବି?" "ଆଜି ମୁଁ ଶେଷ ଉପାୟ ଭାବରେ ଶେଷ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୟାନ ଚତୁର୍ଭୁଜ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜଗାଇବି; ସେ ଏହି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରିବେ ।" ଏଭଳି ଭାବି, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକମାଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମନରେ ଶରଣ ନେଲେ । ତାଙ୍କୁ ଜଗାଇବା ପାଇଁ, ଶୁଭ ଶବ୍ଦରେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ—"ହେ ହରି, ଦୁଃଖିତଙ୍କର ନାଥ, ବିଷ୍ଣୁ, ବାମନ, ଉଠ, ମାଧବ! ଭକ୍ତଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା ହୃଷୀକେଶ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଜଗତ୍ପତି! ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ, ଅପାର ସ୍ୱରୂପ, ବାସୁଦେବ, ଜଗନ୍ନାଥ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କର ବିନାଶକ, ଏକାଗ୍ର, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ! ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାମ, ଉଠ, ଉଠ, ଦେବଦେବ, ଦୁଃଖ ନାଶକ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର! ଜଗତର ଆଧାର, ବିଶାଳ ନୟନ, ଯାହାଙ୍କର କୀର୍ତି ଓ ସ୍ତୁତି ଶ୍ରବଣ କରିବା ଶୁଭ, ଜଗତର ମୂଳ, ନିରାକାର, ସୃଷ୍ଟି-ସ୍ଥିତି-ଲୟର କାରଣ!" "ହେ ରାଜା, ଏହି ଦୁଇଁ ଦାନବ ହତ୍ୟାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଗର୍ବିତ; ତୁମେ ଜାଣୁନାହଁ କି, ମୁଁ କିପରି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛି? ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଅବହେଳା କର, ମୁଁ ଯେ ଦୁଃଖରେ ଶରଣ ନେଇଛି, ତେବେ ତୁମର ରକ୍ଷକ ଭୂମିକା ଅନାଧାର ହେବ ।" ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ତୁତି କଲେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରୀହରି ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଲୀନ ଥିବାରୁ ଉଠିଲେ ନାହିଁ । ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତା କଲେ, "ନିଶ୍ଚୟ ବିଷ୍ଣୁ କୌଣସି ଶକ୍ତିରେ ଘେରା ହୋଇ ଶୁଅନ୍ତି, ତେଣୁ ଉଠିପାରୁନାହିଁ । ମୁଁ ଏବେ କଣ କରିବି? ଏହି ଦୁଇଁ ଦାନବ ଗର୍ବ ଓ ହତ୍ୟା ଇଚ୍ଛାରେ ଆସିଛନ୍ତି; ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ ।" ଏଭଳି ଦୁଇଁ ଦାନବଙ୍କ ଜନ୍ମ, ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତା, ତପସ୍ୟା, ଦେବୀଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ, ତାଙ୍କର ଗର୍ବ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଶଙ୍କା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉଠାଇବା ପ୍ରୟାସ—ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଏଭଳି ଘଟିଗଲା ।