ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିକାଳର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାହାଣୀକୁ ମହାର୍ଷିମାନେ ମୂଳବର୍ଣ୍ଣନାକାରଙ୍କୁ ଦୟାଳୁ ସ୍ୱରରେ ପଚାରିଲେ, “ମୃଦୁ ଭାଷୀ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଶୌରିଙ୍କର ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ସହ ମହାସାଗରରେ ଯୁଦ୍ଧ ଘଟିଥିଲା ବୋଲି କହିଛ, ସେହି ଯୁଦ୍ଧ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଚାଲିଥିଲା। ଏମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏହି ଦୁଇ ଦାନବ କେମିତି ଏକ ଜଳମୟ ସମୁଦ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ? ସେମାନେ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅପରାଜେୟ କିପରି ହେଲେ? ସେମାନେ କେମିତି ଜନ୍ମିଲେ ଓ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିପରି ବଧ ହେଲେ? ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଉପାଖ୍ୟାନ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ତୁମେ ଏହି ତଥ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଆମର ଏହି ମିଳନ ଓ ତୁମ ସାଙ୍ଗରେ ଆମର ସମ୍ପର୍କ ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ। ମୂର୍ଖଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ହେବା ବିଷ ଭଳି ଦୁଃସାଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଆମୃତ ଭଳି ସ୍ମରଣୀୟ। ପ୍ରାଣୀମାନେ ଖାଇ, ବଞ୍ଚି, ମଳତ୍ୟାଗ କରିଥାନ୍ତି; ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଓ ସେହି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅତତ୍ତ୍ୱର ବିଚାର କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ମୁକ୍ତି ନାହିଁ, ଶ୍ରବଣରେ ଆସ୍ଥା ନାହିଁ, ସେମାନେ ପ୍ରାଣୀ ସମାନ। କିଛି ପ୍ରାଣୀ, ଯଥା ମୃଗ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଶ୍ରବଣ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିଥାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସର୍ପମାନେ କାନ ନଥିବାରୁ ଧ୍ୱନି ଆନନ୍ଦରୁ ବଞ୍ଚିତ। ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରବଣ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଶୁଭ ମନାଯାଏ; ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ମନ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କରେ। ଶ୍ରବଣକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତିନି ପ୍ରକାରର କହିଛନ୍ତି—ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ, ତାମସିକ। ସାତ୍ତ୍ୱିକ ହେଉଛି ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଏହା ସମାନ; ରାଜସିକ ହେଉଛି ସାହିତ୍ୟ; ତାମସିକ ହେଉଛି ଯୁଦ୍ଧ କଥା ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୋଷ ଉଦ୍ଘାଟନ। ସାତ୍ତ୍ୱିକ ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର—ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ, ଅଧମ। ଉତ୍ତମ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ମଧ୍ୟମ ସ୍ୱର୍ଗ, ଅଧମ ଭୋଗ ଦେଇଥାଏ। ସାହିତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର—ନିଜର ସାହିତ୍ୟ ଉତ୍ତମ, ବେଶ୍ୟାର ସାହିତ୍ୟ ମଧ୍ୟମ, ଅନ୍ୟର ଜନାନୀର ସାହିତ୍ୟ ଅଧମ। ତାମସିକ ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର—ଆକ୍ରମଣକାରୀ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉତ୍ତମ, ଶତ୍ରୁତା ବଶରେ ଯୁଦ୍ଧ (ପାଣ୍ଡବ ଓ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ) ମଧ୍ୟମ, ଦ୍ୱେଷ ଓ କାରଣ ବିନା ବିବାଦ ଅଧମ। ଏହିପରି, ପୁରାଣ ଶୁଣିବା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ଏହା ଜ୍ଞାନ ବଢାଏ, ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି ଓ ପାପ ଦୂର କରେ। ତେଣୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ତୁମେ ଯେଉଁ ଶୁଭ ପୁରାଣ କଥା ବ୍ୟାସଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲ, ଆମକୁ ଏହା ଶୁଣାଅ। ତାପରେ ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତୁମେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିଛ, ମୁଁ କହିବାକୁ ପାଇଁ ଅବସର ପାଇଛି—ଏହି ଭୂମିରେ ଆମେ ଦୁହେଁ ଧନ୍ୟ। ଏକାଦିକାଳରେ, ତିନି ଲୋକ ବିଲୀନ ହୋଇ ଏକ ମହାସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଥିଲା, ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଜନାର୍ଦନ ଶେଷନାଗ ଶୟନରେ ଶୟାନ ଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କାନର ମେଲୁଠାରୁ ଦୁଇ ଦାନବ—ମଧୁ ଓ କୈଟଭ—ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ଏହି ସମୁଦ୍ରରେ ବଢ଼ିଲେ। ସେମାନେ ଦୁଇଁଜଣ ମହାକାୟ ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଜଳରାଶିରେ ଖେଳୁଥିଲେ, ଚାଲିଅଉଥିଲେ, ମନରେ ଅନେକ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ। ଏକ ସମୟରେ, ଦୁଇଁଜଣ ଭାଇ ମନେ ଭାବିଲେ—‘କୌଣସି କ୍ଷେତ୍ରରେ କିଛି କାରଣ ବିନା ଘଟେନାହିଁ, ଏହା ଏକ ସାର୍ବଜନୀନ ନିୟମ।’ କାରଣ ଛଡ଼ା କୌଣସି ଧାରଣ କିମ୍ବା ଆଧାର ନାହିଁ; ଏହି ଆଧାର ଓ ଧାର୍ୟର ସମ୍ପର୍କ ମନକୁ ଧରା ଦିଏନାହିଁ। ଏହି ମଧୁର ଓ ବିସ୍ତୃତ ଜଳ କେଉଁଠୁ ଆସିଲା? କିଏ ଏହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ? ଏହି ଜଳରେ ଆମେ କିପରି ଭାସୁଛୁ? ଆମେ ଦୁଇଁଜଣ କିପରି ଜନ୍ମିଲୁ, କିଏ ଆମକୁ ପ୍ରକଟ କଲେ? ଆମର ମାତାପିତା କେଉଁଠି? ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜ୍ଞାନ ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ।’ ଏପରି ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ କୌଣସି ନିଷ୍କର୍ଷକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ କୈଟଭ, ନିକଟରେ ଥିବା ମଧୁକୁ କହିଲେ, “ଭାଇ, ଏହି ଜଳରେ ଆମେ ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅଚଳ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଛୁ, ଏହା ଏକ ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି। ମୋ ମନେ ଲାଗେ, ଏହି ଶକ୍ତି ଏହି ଜଳକୁ ବ୍ୟାପିଛି, ସେଉଁଠି ଏହି ଜଳର ଆଧାର ଓ ଆମର ସୃଷ୍ଟିକାରଣୀ ମହାଦେବୀ।” ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଦୁଇଁଜଣ ଦାନବ ଆକାଶରୁ ଏକ ମନକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ବୀଜମନ୍ତ୍ର ଶୁଣିଲେ। ସେମାନେ ସେହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଦୃଢ଼ତାରେ ଜପ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଏକ ଦ୍ୱିପ୍ରଭା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ। ସେମାନେ ଭାବିଲେ, “ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ମନ୍ତ୍ର,” ଏବଂ ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ। ଏହିପରି, ଦୃଢ଼ ନିୟମ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଦୁଇଁଜଣ ଦାନବ ଉପବାସ, ଧ୍ୟାନ ଓ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଶେଷରେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ଓ କ୍ଳାନ୍ତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ମହାଶକ୍ତି ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଉତ୍ତମ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଁ ଏକ ଦେହହୀନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, “ହେ ଦୈତ୍ୟମାନେ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହ ତାହା ମାଗ। ମୁଁ ତୁମର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ।” ସେହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦୁଇଁଜଣ ଦାନବ କହିଲେ, “ଦେବୀ, ଆମକୁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ, ଯେ ଆମେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ବିନା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବୁନାହିଁ।” ଦେବୀ କହିଲେ, “ମୋ ଦୟାରେ, ତୁମର ଇଚ୍ଛା ବିନା ମୃତ୍ୟୁ ହେବନାହିଁ। ଦେବତା, ଦାନବ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ଅପରାଜେୟ ହେବ। ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଏପରି ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ବିଶାଳ ଅଭିମାନରେ, ଦୁଇଁଜଣ ଦାନବ ସମୁଦ୍ରରେ ଅନେକ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସହ ଖେଳିବାକୁ ଲାଗିଲେ।