ତିନି ଜଗତରେ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଅଛି, ସେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଅତିକ୍ରମ କରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି। ଏହି ଦିନେ ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବାକୁ କେହି ନାହିଁ। ଏହି କ୍ଷଣରେ ଦେବମାନେ ଜଣାଇଲେ—ଏହି ଶୁଭ୍ର ଘୋଡାର ମୁଣ୍ଡ ତ୍ୱଷ୍ଟା ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରୀର ସହ ଯୋଡିବେ। ଏପରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ହୟଗ୍ରୀବ ଦେବମାନଙ୍କ ଭଲର ପାଇଁ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବକୁ ବିନାଶ କରିବେ। ସୁତ ମୁନି କହିଲେ—ଏପରେ ଶର୍ବାଣୀ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଏଭଳି କହି ଚୁପ୍ ହେଲେ। ଦେବମାନେ ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ ଦିବ୍ୟ କଳାକାର ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କର। ଘୋଡାର ମୁଣ୍ଡ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରୀର ସହ ଯୋଡ। ହୟଗ୍ରୀବ ଦାନବରାଜ ଦାନବକୁ ନିଶ୍ଚୟ ବିନାଶ କରିବେ।” ତ୍ୱଷ୍ଟା ଦେବମାନଙ୍କୁ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ବହୁତ ତ୍ୱରିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଘୋଡାର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଲେ। ସେ ଘୋଡାମୁଣ୍ଡ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରୀର ସହ ତ୍ୱରାନ୍ତ ଯୋଡାଯାଇଲା। ମହାମାୟାଙ୍କ ଦୟାରେ ହରି ହୟଗ୍ରୀବ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ, ଅହଙ୍କାରରେ ମତ୍ତ ଦାନବ ଦେବମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଳପୂର୍ବକ ବିନାଶ ହେଲା। ଏହି ଶୁଭ କଥା ଯେଉଁ ଲୋକ ଭୂମିରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି—ଏହି କଥାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମହାମାୟାଙ୍କ କଥା ପବିତ୍ର ଏବଂ ପାପ ନାଶ କରେ; ଏହାକୁ ପଢିବା ଓ ଶୁଣିବାରେ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହିପରେ ମୁନିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମୂଦୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ସମୁଦ୍ରରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଯାହା ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଚାଲିଥିଲା। ସେମାନେ କିପରି ଏକା ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବାକୁ କଠିନ କାରଣ ସେମାନେ ବହୁତ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ? ଏହି ଦୁଇ ଅସୁର କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ହରି କିପରି ତାଙ୍କୁ ବିନାଶ କଲେ? ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଆମକୁ କହ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ତୁମେ ଉତ୍ତମ କଥାକାର, ଏହି ମିଳନ ଭାଗ୍ୟରେ ହୋଇଛି, ଆମର ସାକ୍ଷାତ ମିଳନ ମଧ୍ୟ ଭାଗ୍ୟରେ ହୋଇଛି।” “ଅବୁଦ୍ଧ ଲୋକ ସହ ମିଳନ ବିଷ ଠାରୁ ଅଧିକ କଠିନ, ଜ୍ଞାନୀ ସହ ମିଳନ ନେକ୍ତର ରସ ପରି ମଧୁର। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଖାଇ, ବଞ୍ଚି, ଦେହ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି; ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ରୂପ ଜାଣି, ସେକ୍ସୁଆଲ୍ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ତତ୍ତ୍ୱ ବିବେକ ନାହିଁ, ମୁକ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଜୀବନର ଏହି ଶୁଣିବାକୁ ଅନାଦର କରନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ପଶୁ ପରି ଜାଣ। କିଛି ପଶୁ, ମୃଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଶୁଣିବାର ଆନନ୍ଦ ଜାଣନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅଜଗର ପରି ଯେଉଁମାନେ କାନ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଶବ୍ଦ ଆନନ୍ଦରୁ ବଞ୍ଚିତ। ପଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରବଣ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଶୁଭ୍; ଶ୍ରବଣରେ ବିଷୟ ଜ୍ଞାନ ଆସେ, ଦୃଷ୍ଟିରେ ମନ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କରେ। ଶ୍ରବଣ ତିନି ପ୍ରକାର—ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ, ତାମସିକ। ସାତ୍ତ୍ୱିକ ହେଉଛି ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣିବା; ରାଜସିକ ହେଉଛି ଗଦ୍ୟ ଶୁଣିବା; ତାମସିକ ହେଉଛି ଯୁଦ୍ଧ କଥା ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୋଷ ଖୋଜିବା। ସାତ୍ତ୍ୱିକ ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର—ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ, ଅଧମ। ଉତ୍ତମ ମୁକ୍ତି ଦିଏ, ମଧ୍ୟମ ସ୍ୱର୍ଗ ଦିଏ, ଅଧମ ଭୋଗ ଦିଏ। ଗଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର—ନିଜରଟି ଉତ୍ତମ, ବେଶ୍ୟାର ମଧ୍ୟମ, ଅନ୍ୟ ଜନାନୀର ଅଧମ। ତାମସିକ ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର—ଆକ୍ରମଣକାରୀ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍ତମ; ଶତ୍ରୁତାରେ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟମ; କାରଣ ବିନା ଝଗଡା ଅଧମ। ଏପରି ଜ୍ଞାନୀ, ପୁରାଣ ଶୁଣିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ବଢ଼ାଏ, ପୁଣ୍ୟ ଦିଏ, ପାପ ନାଶ କରେ। ଏହିପରି, ବହୁତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜଣ, ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ ଶୁଣିବାକୁ; ତୁମେ ଯେଉଁ କଥା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟାସଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଛ, ଏହି ଶୁଭ ପୁରାଣ କଥା ଆମକୁ କହ। ସୁତ କହିଲେ—ତୁମେ ଶୁଭ୍ର, ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଶୁଭ୍ର, କାରଣ ତୁମେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ; ଆମେ କହିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇଛି। ପ୍ରାଚୀନ ଦିନରେ, ତିନି ଜଗତ ଏକ ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ ବିଲୀନ ହୋଇଥିଲା, ଜନାର୍ଦନ, ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ନାଗ ଶୟନରେ ଶୁଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କାନର ମାଳାରୁ ଦୁଇ ଦାନବ—ମଧୁ ଓ କୈଟଭ—ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେମାନେ ଜଳରେ ବଢ଼ିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଦାନବ ବଡ଼ ଶରୀରରେ ସମୁଦ୍ରରେ ଖେଳିବା, ଘୂମିବା, ଆନନ୍ଦ କରି ରହିଲେ। ତାପରେ, ସେମାନେ ଭାଇ ପରି ଚିନ୍ତା କଲେ—“କିଛି କାରଣ ବିନା ଘଟେନାହିଁ; ଏହା ସାର୍ବଜନୀନ ନିୟମ। ଆଧାର ବିନା ଆଧାରିତ ବସ୍ତୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିପାରେନାହିଁ; ଆଧାର ଓ ଆଧାରିତର ସମ୍ପର୍କ ମନେ ଆସେନାହିଁ। ଏହି ମଧୁର, ବିସ୍ତୃତ ଜଳ କେଉଁଠି ଅଛି? କିଏ ଏହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, କିପରି ହେଲା? ଏହାରେ ବିଲୀନ ହୋଇ ଆମେ କିପରି ତିରିଯାଉଛୁ? ଆମେ ଦୁଇଜଣ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲୁ, କିଏ ଆମକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା? ଆମର ପିତାମାତା କେଉଁଠି? ଆମେ ଏହି ବିଷୟରେ ଏକଦମ ଅଜ୍ଞାନ।” ସୁତ କହିଲେ—ଏପରି ଦୁଇ ଦାନବ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ନିଷ୍କର୍ଷ ପାଇପାରିଲେନାହିଁ। ତାପରେ, କୈଟଭ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମଧୁଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମଧୁ, ଏହି ଜଳରେ ରହିବାର ଶକ୍ତି ଏକ ବଡ଼ ଅଚଳ ବଳରୁ। ଭାଇ, ଏହାକୁ ମୁଁ କାରଣ ଭାବିଛି। ଏଉଁ ଜଳରେ ସେ ଦେବୀ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି, ସେ ଏହାର ଆଧାର। ସେ ଉଚ୍ଚତମ ଦେବୀ, ଆମ ଦୁଇଜଣର ମୂଳ କାରଣ।” ଏପରି, ଦୁଇ ଦାନବ ଚିନ୍ତାରେ ଭରି ଜାଣିଲେ, ସେମାନେ ଆକାଶରୁ ଏକ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ବୀଜ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ। (କଥା ଏଉଁପରି ଆଗକୁ ଚାଲିଥିଲା...