ହୟଗ୍ରୀବ ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, “ମହାମାୟା ଦେବୀ, ତୁମେ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଏବଂ ନାଶ କରୁଛ; ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାରେ ଦକ୍ଷ, ଇଛା ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେବାରେ ସମର୍ଥ, ଶୁଭା ଓ ମଙ୍ଗଳମୟା ତୁମେ।” ହୟଗ୍ରୀବ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅଗ୍ରାହ କରି କହିଲେ, “ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ—ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟର କାରଣ ତୁମେ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ରୂପ, ଛୁଆଁ ଓ ଶବ୍ଦର କାରଣ ମଧ୍ୟ ତୁମେ।” ସେ ଅଧିକ କହିଲେ, “ନାକ, ଜିଭ, ଚକ୍ଷୁ, ଚର୍ମ, କାନ—ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ କ୍ରିୟାଙ୍ଗ, ମହାଦେବୀ, ତୁମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।” ଏହି ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣି ଦେବୀ ମିଶ୍ର ହସି କହିଲେ, “ତୁମେ କେଉଁ ଵର ଚାହୁଁଛ? ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ଦେଉଛି। ତୁମର ଭକ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି।” ହୟଗ୍ରୀବ ଏବେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ମା, ମୋତେ ମୃତ୍ୟୁ ନ ଆସୁ; ମୁଁ ଅମର ହେଉ, ଏକ ଯୋଗୀ ଓ ଦେବ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ ହେଉ।” ଦେବୀ ମୃଦୁ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ହେଉଛି, ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି, ଜନ୍ମ ନିଶ୍ଚିତ। ଏହା ବିଶ୍ୱର ନିୟମ—ଏହା କିପରି ଭିନ୍ନ ହେବ?” ଦେବୀ ଏହି ନିୟମ ବୁଝାଇ କହିଲେ, “ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ, ତୁମେ ଅନ୍ୟ କିଛି ବର ଚାହିଁବାକୁ ଚିନ୍ତା କର।” ହୟଗ୍ରୀବ ବିନୟ କରି କହିଲେ, “ମା, ମୋ ମୃତ୍ୟୁ କେବଳ ହୟଗ୍ରୀବ ନାମକ ଜଣେ ଦ୍ୱାରା ହେଉ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ଏହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର।” ଦେବୀ ଦୟାପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ଘରକୁ ଯାଉ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏବଂ ଚାହିଁଥିବା ଭଳି ରାଜ୍ୟ କର। ହୟଗ୍ରୀବ ଛଡ଼ା ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ।” ଏହି ବର ଦେଇ ଦେବୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲେ। ହୟଗ୍ରୀବ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଫେରିଲେ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଏବେ ମୁନିମାନେ ଓ ବେଦମାନଙ୍କୁ ଅନେକ ଭାବରେ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରୁଥିଲେ; ଏହି ତିନି ଲୋକରେ ଏବେ କୌଣସି ଜଣେ ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଯୋଜନା ହେଲା—ତ୍ୱଷ୍ଟା ଦେବ ଏହି ଅପୂର୍ବ ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହ ସହିତ ଯୋଡିବେ। ଏପରେ ଶୁଭ ହୟଗ୍ରୀବ ଦେବ ଦାନବ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଦୁଷ୍ଟ ଓ କ୍ରୂର ଦାନବକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଭଳିକୁ ହତ୍ୟା କରିବେ। ସୂତ କହିଲେ, ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ଗୋଟିଏ କଥା ଶର୍ବାଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ; ଶର୍ବାଣୀ ଚୁପ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କର—ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯୋଡିଦେ। ହୟଗ୍ରୀବ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଦାନବକୁ ହତ୍ୟା କରିବେ।” ସୂତ କହିଲେ, ଦେବମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ତ୍ୱଷ୍ଟା ବହୁତ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ, ଦେବମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ଏହି ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହ ସହିତ ତ୍ୱରିତ ଯୋଡିଦେଲେ; ମହାମାୟାଙ୍କ କୃପାରେ ହରି ହୟଗ୍ରୀବ ହେଲେ। ସେ ଅତି ଶୀଘ୍ର ଏହି ଦାନବ, ଅହଙ୍କାରରେ ମତାଲି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଶକ୍ତିରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ୍ୟା ହେଲା। ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା ଯେଉଁ ଲୋକେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇଯାନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମହାମାୟାଙ୍କର ଏହି କଥା ପବିତ୍ର ଓ ପାପ ନାଶ କରେ; ଯେଉଁ ଲୋକେ ଏହା ପାଠ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଏଉଁ ମହାମାୟାଙ୍କ ଦାନବ ବିଧ୍ୱଂସ କଥା ପରେ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତୁତି ବିବରଣା ଆସିଲା। ମୁନିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ସାରଳ, ଶୌରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହାସାଗରରେ ମଧୁ କୈଟଭ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଚାଲିଥିଲା—ଏହି କଥା ଆପଣ କହିଥିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଦାନବ କିପରି ଏକ ଜଳର ସାଗରରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଅଜୟ—ଏହି କଥା କହନ୍ତୁ। ଏହି ଦୁଇ ଅସୁର କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ ଓ କିପରି ହରି ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ? ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଆମକୁ କହନ୍ତୁ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ; ଆପଣ ଏହି କଥା ଉପଦେଶ ଦେବାରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଭାଗ୍ୟବଶତ, ଏହି ଏକତା ହେଲା, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଛୁ। ମୂଢ଼ ସହିତ ଏକତା ବିଷ ଠାରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟଦାୟକ; ପଣ୍ଡିତ ସହିତ ଏକତା ଅମୃତର ସାର ଭଳି ସ୍ମରଣୀୟ। ସମସ୍ତ ପଶୁ ଖାଇ, ଜୀବନ ଯାପନ କରି, ମଳ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ରୂପ ଓ ଯୌନ ସୁଖ ଜାଣନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକେ ସତ୍ୟ-ଅସତ୍ୟ ବିଚାର କରିପାରିନାହାନ୍ତି, ବିବେକ ନାହିଁ, ମୋକ୍ଷ ନାହିଁ—ସେମାନେ ପଶୁ ଭଳି, ଶ୍ରବଣ କଥାରେ ଆସ୍ତା ନାହିଁ। କିଛି ପଶୁ, ମୃଗ ଓ ଅନ୍ୟ, ଶ୍ରବଣ ସୁଖ ଜାଣନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସାପ, କାନ ନାହିଁ, ଶବ୍ଦ ସୁଖରୁ ବଞ୍ଚିତ। ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମଧ୍ୟରେ, ଶ୍ରବଣ ଓ ଦ୍ରଷ୍ଟି ଶୁଭ; ଶ୍ରବଣରେ ବସ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ ଆସେ, ଦ୍ରଷ୍ଟିରେ ମନର ଆନନ୍ଦ। ଶ୍ରବଣ ତିନି ପ୍ରକାର: ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ ଓ ତାମସିକ; ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ କହିଛନ୍ତି। ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଶ୍ରବଣ ହେଉଛି ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଏହା ସଦୃଶ; ରାଜସିକ ହେଉଛି ସାହିତ୍ୟ; ତାମସିକ ହେଉଛି ଯୁଦ୍ଧ କଥା ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୋଷ ଦେଖାଇବା। ସାତ୍ତ୍ୱିକ ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର: ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ମଧ୍ୟମ, ଅଧମ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମୋକ୍ଷ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ମଧ୍ୟମ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇଥାଏ; ଅଧମ ଭୋଗ ଦେଇଥାଏ—ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହି ଭାବେ ବିଚାର କରନ୍ତି। ସାହିତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର: ନିଜର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ବେଶ୍ୟାର ମଧ୍ୟମ; ଅନ୍ୟର ପତ୍ନୀର ଅଧମ। ତାମସିକ ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର: ଶାସ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହା କହିଛନ୍ତି; ଆକ୍ରମଣକାରୀ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ମଧ୍ୟମ ହେଉଛି ଶତ୍ରୁତାରେ ଯୁଦ୍ଧ, ପାଣ୍ଡବ ଓ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ; ଅଧମ ହେଉଛି କାରଣ ବିନା ଝଗଡ଼ା। ଏହିପରି, ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ଏହା ବିବେକ ବଢ଼ାଏ, ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ପାପ ନାଶ କରେ। ଏହି ଭାବେ, ଅତି ପଣ୍ଡିତ, ମଙ୍ଗଳମୟ ପୁରାଣ କଥା କହନ୍ତୁ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଆପଣ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଶୁଣିଥିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ।