ଏହି ପବିତ୍ର ଗାଥାକୁ ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ସହିତ ଦିନରେ ତିନିଥର ଶୁଣିବେ, ସେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ ଏବଂ ସୁଖୀ ହେବେ—ଏହି ଉପଦେଶ ଭାଗବତରେ ଦିଆଯାଇଛି ଏବଂ ଏହା ବେଦର ସମାନ ମନାଯାଏ। ଏବେ ଶୁଣ, ହରିଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାହିଁକି ହରାଇଗଲା? ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ଘଟଣା କାରଣ ବିନା ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ବିଷ୍ଣୁ, ସମୁଦ୍ରକନ୍ୟା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସହିତ ବସିଥିବା ସମୟରେ ହସିଲେ। ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭାବିଲେ—"ପ୍ରଭୁ ମୋତେ ହସିଲେ କାହିଁକି? ମୋ ମୁହଁକୁ ବିକୃତ ଦେଖିଲେ କାହିଁକି?" ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—"ଆଜି କାରଣ ବିନା କାହିଁକି ହସିଲେ? ମନେ ହେଉଛି, ପ୍ରଭୁ ମୋତେ ଏକ ସହପତ୍ନୀ ସ୍ଥାନରେ ରଖି, ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର ଜନନୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି।" ଏହି ଭାବନାରେ, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇ, ତାମସିକ ଶକ୍ତିରେ ବିଭୂତି ହେଲେ। ଏହି ଶକ୍ତି ଦେବତାମାନଙ୍କର କାମ ସାଧନା ପାଇଁ ସମୟ ଯୋଗରେ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ଏହି ଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ, ସେ ଦ୍ରୁତ ରୋଷରେ "ତୁମର ମୁଣ୍ଡ ପଡ଼ିଯାଉ!" ବୋଲି ଶାପ ଦେଲେ। ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱଭାବ ଏବଂ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତର ପ୍ରଭାବରେ, ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧ୍ୟାନ ବିନା ଏହି ଶାପ ଦେଇ, ନିଜ ସୁଖ ହରାଇଲେ। ସେ ମନେ ଭାବିଲେ—"ସହପତ୍ନୀ ହେବାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ବ ସ୍ଥିତିରୁ ବଡ଼।" ତାମସିକ ଶକ୍ତିରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଇ, ଏହି ଭାବରେ ଶାପ ଦେଲେ। ମହିଳାମାନେ ସ୍ୱଭାବତଃ କୃତ୍ୟରେ ଅସତ୍ୟ, ଅସାବଧାନତା, ଚାଳାକି, ମୂଢ଼ତା, ଅତି ଲୋଭ, ଅଶୁଚିତା ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ୟାତା ପାଇଯାନ୍ତି। ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ କହିଲେ—"ଆଜି ମୁଁ ଭଗବାନ୍ ଵାସୁଦେବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ସହିତ ପୂର୍ବବତ୍ ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ କରିବି; ଶାପର ପ୍ରଭାବରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଲବଣ ଶାଗରରେ ବିଲିନ ହୋଇଥିଲା।" ଏହା ସହିତ, ଦେବତାମାନେ ଆଉ ଏକ ମହା କାରଣ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଏକ ମହା କାମ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ହୟଗ୍ରୀବ ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦାନବ ଥିଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜା ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ତିରେ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ମୋର ଏକ ଅକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେ ଅନ୍ନ ନ ଖାଇ, ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଭୋଗ ରେ ଅନାସକ୍ତ ରହିଥିଲେ। ମୋତେ କୃଷ୍ଣ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଭାବି, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ମନେ କରି, ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ତାପରେ, ମୁଁ କୃଷ୍ଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଦେଖିଥିବା ଭାବରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲି। ସିଂହ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ମୁଁ କୃପା ସହିତ କହିଲି—"ଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ କିଛି ବର ଚାହିଁ, ମୁଁ ଦେବି।" ଦେବୀଙ୍କର ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦାନବ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରେମ ଭରି, ବ୍ୟଗ୍ର ଭାବରେ ପରିକ୍ରମା ଏବଂ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ମୋତେ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଭକ୍ତିରେ ବିକାଶ ହେଲା, ଆନନ୍ଦ ଲୁହାରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଭରିଗଲା, ସେ ସମୟରେ ମୋତେ ସ୍ତୁତି କଲେ। ହୟଗ୍ରୀବ କହିଲେ—"ମହାମାୟା ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ଏବଂ ନାଶ କରନ୍ତି; ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାରେ ପ୍ରବୀଣ, ଇଛା ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଦେବାରେ କୁଶଳ, ଶୁଭା।" "ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶର କାରଣ ତୁମେ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ରୂପର କାରଣ, ସ୍ପର୍ଶ ଏବଂ ଶବ୍ଦର କାରଣ ତୁମେ।" "ନାକ, ଜିହ୍ୱା, ଚକ୍ଷୁ, ଚର୍ମ, କର୍ଣ୍ଣ—ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଏବଂ କ୍ରିୟା ଅଙ୍ଗମାନେ, ମହାଦେବୀ, ସମସ୍ତ ତୁମୁଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।" ଦେବୀ କହିଲେ—"ତୁମେ କେଉଁ ବର ଚାହୁଁଛ, କହ; ମୁଁ ତୁମର ଭକ୍ତି ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ।" ହୟଗ୍ରୀବ କହିଲେ—"ମା, ମୋତେ ମୃତ୍ୟୁ ନ ଆସୁ; ମୁଁ ଅମର, ଏକ ଯୋଗୀ, ଦେବ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ ହେବି।" ଦେବୀ କହିଲେ—"ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ହେଉଛି, ସେଠି ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି, ସେଠି ଜନ୍ମ ନିଶ୍ଚିତ। ଏହି ଜଗତର ନିୟମ, ଏହା ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ହେବା ନୁହେଁ।" "ତେଣୁ, ଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ, ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ଏପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ତୁମେ ଅନ୍ୟ ବର ଚାହିଁ, ମନରେ ଭାବି।" ହୟଗ୍ରୀବ କହିଲେ—"ମା, ମୋର ମୃତ୍ୟୁ କେବଳ ହୟଗ୍ରୀବ ନାମକ ଜଣା ଦ୍ୱାରା ହେଉ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ; ଏହି ଇଛା ପୂରଣ କର।" ଦେବୀ କହିଲେ—"ଘରକୁ ଯାଉ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏବଂ ଚାହିଁଥିବା ପରି ରାଜ୍ୟ କର; ହୟଗ୍ରୀବ ଛଡ଼ା ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ।" ଏହି ବର ଦେଇ, ଦେବୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ହୟଗ୍ରୀବ ଉତ୍ସାହ ଭରି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଋଷିମାନେ ଏବଂ ବେଦକୁ ନିର୍ମମ ଭାବେ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରେ; ଏବେ ତିନି ଲୋକରେ କୌଣସି ଜଣେ ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି କାରଣରେ, ଏହି ଶୁଭ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ ତ୍ୱଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରୀରରେ ଯୋଡ଼ି ଦିଅଯିବ। ତାପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୟଗ୍ରୀବ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଏହି ଦାନବ, ଅତି ପାପୀ ଏବଂ କ୍ରୂର ଦାନବକୁ ହନନ କରିବେ। ସୁତ କହିଲେ—ଏପରି ଦେବତାମାନେ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଶର୍ବାଣୀ ନିରବ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ କୁଶଳ କାରିଗର ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କୁ କହିଲେ— "ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାମ କର; ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରୀରରେ ଯୋଡ଼; ହୟଗ୍ରୀବ ଦାନବର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବକୁ ହନନ କରିବେ।" ସୁତ କହିଲେ—ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ତ୍ୱଷ୍ଟା ବଡ଼ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମ୍ନାରେ ତରୁଆରି ଦ୍ୱାରା ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ। ଏହି ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ ଶୀଘ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରୀରରେ ଯୋଡ଼ାଗଲା; ମହାମାୟାଙ୍କର କୃପାରେ, ହରି ହୟଗ୍ରୀବ ହେଲେ। କ୍ଷଣରେ, ଏହି ଦାନବ ଅତି ଅହଂକାରରେ ମତାଳ ହୋଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଶକ୍ତିରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେଲା। ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଏହି ଶୁଭ ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମହାମାୟାଙ୍କର ଏହି ଗାଥା ପବିତ୍ର ଏବଂ ପାପ ନାଶ କରେ; ଯେଉଁଠି ଏହି କଥାକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଥାନ୍ତି।