ଦେବତାମାନେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମା ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମା, ଆପଣଙ୍କର ଏହି ଉଦାସୀନତା ଦେବସଭା ପାଇଁ ବହୁତ କଠୋର। ହରିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ନାଷ୍ଟ ହେବା ଆମ ପାଇଁ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା। ଆପଣ ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମର ସୂତ୍ର କାଟିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେଠାରେ ଏହି ଦୁଃଖ ଆମେ ବୋଝିପାରୁନାହିଁ।” ତେବେ ସେମାନେ ପୁଣି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମା, ଦେବତାମାନେ କୌଣସି ଦୋଷ କଲେ କି? କିମ୍ବା ବହୁତ ପୂର୍ବରୁ ବିଷ୍ଣୁ କୌଣସି ପାପ କରିଥିଲେ କି? କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧର ଅହଂକାରରୁ ଏହା ଘଟିଲା? ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ, ମା, ଏହି ଲୀଳାର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ?” ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, “ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନେ ହାରିଲେ କିମ୍ବା ସୁନ୍ଦର ତୀର୍ଥ ଥିଲେ କ’ଣ ଉପକାର? ଯେଉଁମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ ନାସ୍ତ ହୋଇଗଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଚାଲିଗଲା—ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ କି? କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କୁ ଏମିତି ଦେଖିବାରେ କିଛି ଆନନ୍ଦ ଅଛି?” ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ଦେବତାମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ସମୁଦ୍ରତନୟେ, କାହିଁକି ଆପଣ କ୍ରୁଧ୍ଧ? ଏହି ପ୍ରଥମା ଜନନୀ ଏବେ ଅସହାୟ। ଦୟାକରି ଆପଣଙ୍କ ଅଂଶର ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ଜୀବନ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦିଅନ୍ତୁ।” ସେମାନେ ପୁଣି କହିଲେ, “ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତାମାନେ ସଦା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ। ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ, ଦେବତାମାନେ ଏହି ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।” “ମା, ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ, ହରିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କେଉଁଠି ଗଲା। ଏବେ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଯେପରି ଅମୃତ ଜୀବନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟଶକ୍ତି ଦିଏ, ସେପରି ମା, ଆପଣ ଏହି ଜଗତ୍କୁ ଜୀବନ ଦିଅନ୍ତି।” ଏପରି ଭାବେ ଦେବତାମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ତାହାରେ ଗୁଣାତୀତ, ମହାମାୟା, ବେଦ ଓ ସାମଗାମାନେ ଯାହାକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେଇ ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଏବେ ଆକାଶରୁ ଏକ ଦେହବିହୀନ ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା, ଦେବତାମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଓ ଶୁଭ ସନ୍ଦେଶ ଦେଲା— “ଦେବଗଣ, ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଅମରମାନେ ଶାନ୍ତ ରୁହନ୍ତୁ। ବେଦମାନେ ଯେପରି ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ଯିଏ ଏହି ସ୍ତୁତି ଭକ୍ତି ସହିତ ପଢ଼ିବ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବ। ଯିଏ ଏହି ସ୍ତୁତି ଦିନରେ ତିନିଥର ଶ୍ରବଣ କରିବ, ସେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ ଓ ସୁଖୀ ହେବ। ବେଦରେ ଯେପରି ଲେଖାଯାଇଛି, ଏହା ବେଦ ସମାନ।" "ଏବେ ଶୁଣ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲା, ତାହାର କାରଣ କ’ଣ। ଏହି ସଂସାରରେ କୌଣସି କାରଣ ବିନା କିଛି ଘଟେନାହିଁ।" "ଏକଦିନ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସମୁଦ୍ରତନୟା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଦେଖି ହସିଲେ। ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭାବିଲେ—‘ପ୍ରଭୁ ମୋତେ କାହିଁକି ହସିଲେ? ମୋ ମୁହଁ କି ତାଙ୍କୁ ବିକୃତ ଲାଗିଲା?’" "ତାଙ୍କ ମନରେ ଆସିଲା—‘ଏହି ହସ ଅକାରଣ କିପରି? ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅଛନ୍ତି, ମୋତେ ସହଧର୍ମିଣୀ ଭାବରେ ଦେଖୁଛନ୍ତି।’" "ଏପରି ଭାବି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ତାମସିକ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଆବେଶ କଲା। ଏହା ସମୟର ଯୋଗ ଓ ଦେବତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଘଟିଲା।" "ତାମସିକ ଶକ୍ତିରେ ବିଭୂତ ହୋଇ, ସେ ଦେରେ ଦେରେ କହିଲେ—‘ତୁମ ମୁଣ୍ଡ ପଡ଼ିଯାଉ!’ ନାରୀସ୍ୱଭାବ ଓ ତାତ୍କାଳିକ ଅଭିମାନରେ ବିଚାର ବିନା ଏହି ଶାପ ଦେଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ନିଜ ଦୁଃଖର କାରଣ ହେଲା।" "ସେ ମନେ କଲେ—‘ସହଧର୍ମିଣୀ ଦୁଃଖ ବିଧବା ହେବା ଦୁଃଖଠାରୁ ବେଶି।’ ଏହିପରି ତାମସିକ ଶକ୍ତିରେ ବିଭୂତ ହୋଇ ଏହା କହିଲେ।" "ମହିଳାମାନେ ସ୍ୱଭାବତଃ କେତେକ ଦୋଷ ଧାରଣ କରନ୍ତି—ମିଥ୍ୟା, ଅବିଚାର, ଚତୁରତା, ମୂର୍ଖତା, ଅତିଲୋଭ, ଅଶୁଚିତା, ଏବଂ କ୍ରୂରତା।" "ଆଜି ମୁଁ ଏବେ ପୁନି ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ସହିତ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ କରିବି; ଏହି ଶାପର ଫଳରେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଲବଣ ସମୁଦ୍ରରେ ଲୁଚିଗଲା।" "ଏହିଠାରେ ଆଉ ଏକ କାରଣ ଅଛି, ଦେବତାମାନେ; ତୁମେମାନେ ଏକ ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅ।" "ପୂର୍ବକାଳରେ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ଦାନବ ଥିଲେ, ନାମ ହୟଗ୍ରୀବ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସରସ୍ୱତୀ ତୀରେ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।" "ସେ ମୋର ଏକାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ, ତ୍ୟାଗୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହୀ ଥିଲେ।" "ମୋତେ କଳିମୂର୍ତ୍ତି ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ସେ ହଜାର ବର୍ଷ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲେ।" "ତା’ପରେ ମୁଁ କଳିମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରି ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲି, ଯେପରି ସେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ।" "ସିଂହାସନ ଉପରେ ବସି, ମୁଁ କହିଲି—‘ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହୟଗ୍ରୀବ, ଯେଉଁ ବର ଚାହଁ, ମୁଁ ଦେବି।’" "ଦେବୀଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଦାନବ ଭକ୍ତିରେ ଭରିଯାଇ, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଓ ପ୍ରଣାମ କଲେ।" "ମୋର ରୂପ ଦେଖି, ଭକ୍ତିରେ ଚକ୍ଷୁ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ମୁଁଠାରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ—" “ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ମହାମାୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ, ଯିଏ ଶୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ଲୟ କରନ୍ତି; ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରନ୍ତି, ଇଚ୍ଛା ଓ ମୋକ୍ଷ ଦିଅନ୍ତି, ଶୁଭାଦାୟିନୀ।” “ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ—ସମସ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ ଆପଣ; ଗନ୍ଧର୍ବ ରୂପ, ସ୍ପର୍ଶ, ଶବ୍ଦ ଆପଣଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା।” “ନାକ, ଜିହ୍ବା, ଚକ୍ଷୁ, ଚର୍ମ, କାନ—ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ—ସମସ୍ତ ଆପଣଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।” ଦେବୀ କହିଲେ, “ଯେଉଁ ବର ଚାହଁ, କହ; ତୁମ ଭକ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ।” ହୟଗ୍ରୀବ କହିଲେ, “ମା, ମୋତେ ମୃତ୍ୟୁ ନ ଆସୁ; ମୁଁ ଅମର, ଯୋଗୀ, ଦେବ-ଦାନବ ଅଜୟ୍ୟ ହେଉ।” ଦେବୀ କହିଲେ, “ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ଅଛି, ସେଠି ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଏହି ଜଗତର ନିୟମ, ଏହା କିପରି ଭିନ୍ନ ହେବ?” “ତେଣୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ, ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଏପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି, ଅନ୍ୟ ବର ଚାହିଁ।” ହୟଗ୍ରୀବ କହିଲେ, “ଜଗନ୍ମାତା, ମୋ ମୃତ୍ୟୁ କେବଳ ‘ହୟଗ୍ରୀବ’ ନାମକ ଜଣଙ୍କ ହାତରେ ହେଉ, ଅନ୍ୟ କାହାରି ହାତରେ ନୁହେଁ। ଏହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ।” ଦେବୀ କହିଲେ, “ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଘରକୁ ଯାଅ, ରାଜ୍ୟ କର। ହୟଗ୍ରୀବ ବ୍ୟତୀତ ତୁମ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ ନାହିଁ।” ଏପରି ଦେବୀ ଏହି ବର ଦେଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ହୟଗ୍ରୀବ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ।