ଏହି ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ । ସେମାନେ କହିଲେ, "ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହା କ'ଣ ଘଟିଗଲା? ଏହି ଦୁଃଖଦ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟଭୀତ ହେଉଛୁ । ଏହା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିପଦ ଓ ଅମାନବୀୟ ଘଟଣା । ହେ ନିତ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା, ଏହି ଅପୂର୍ବ ଅପରାଧ କିଏ କଲା?" "ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆଜି କିଏଙ୍କ ମାୟାରେ ଆପଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କଟିଯାଇଛି? ଆପଣ ତ କେବେ କଟାଯାନ୍ତି ନାହିଁ, ଭଙ୍ଗ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଜଳିଯାନ୍ତି ନାହିଁ । ଆପଣ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ, ଦେବତାମାନେ ନଶ୍ୱର ହେଉଥିବେ । ଆମର ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି କେଉଁ ପ୍ରେମ ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଆମେ କେବଳ ନିଜ ପାଇଁ ହିଁ କାନ୍ଦୁଛୁ?" "ଏହି ବିପଦ ଦାନବ, ଯକ୍ଷ କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇନାହିଁ, ଏହା ଦେବତାମାନେ ନିଜେ ଘଟାଇଛନ୍ତି । ହେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି, ଏହି ଦୁଃଖର ଦାୟିତ୍ୱ କାହାର?" "ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅଶକ୍ତ, ଆମେ କ'ଣ କରିବା? କେଉଁଠି ଯିବା? ହେ ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା, ମୁଢ଼ ମନରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ କେଉଁଠି?" "ଏହି ମାୟା ସାତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ କିମ୍ବା ତାମସିକ ନୁହେଁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କଟାଯାଇଛି, ହେ ମାୟାପତି, ବିଶ୍ୱ ଗୁରୁ ।" ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ଶିବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ବ୍ରହସ୍ପତି ଯିଏ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ କହିଲେ, "ହେ ଶୁଭ ଦେବମାନେ, କାନ୍ଦିବାର କ'ଣ ଉପକାର? ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କିଛି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ।" "ହେ ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା, ଭାଗ୍ୟ ଓ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଦୁହିଁ ସମାନ । ଉପାୟ ନେଉଥିଲେ ଫଳ ଭାଗ୍ୟରୁ ମିଳେ ।" ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, "ମୁଁ ଭାଗ୍ୟକୁ ସର୍ବୋପରି ମନେ କରେ । ପୁରୁଷାର୍ଥ ନିର୍ଥକ; ଦେବତାମାନେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କଟାଯାଇଛି ।" ତା'ପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ଯାହା କାଳ ଦ୍ୱାରା ଆସେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ପଡ଼େ, ଭଲ କି ଖରାପ । ଭାଗ୍ୟକୁ କେହି ଓଡ଼ିଯିପାରିବେ ନାହିଁ ।" "ଦେହ ଥିଲେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ ନିଶ୍ଚିତ, ଯେପରି ଗତକାଳି ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଟାଯାଇଥିଲା, ସେପରି କାଳ ଶକ୍ତିରେ ।" "ଏହିପରି ଭାବରେ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ମହାଦେବଙ୍କ ଶାପରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ଏବଂ ଆଜି ହରିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଲବଣ ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଯାଇଛି ।" "ସାହସ୍ର ଭାଗର ବିଭାଜନ, ଶଚୀପତିଙ୍କ ଦୁଃଖ, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପତନ, ମାନସ ସରୋବରରେ ବାସ—ଏ ସବୁ ଘଟିଛି ।" "ଏମିତି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଥିବା ଅନେକ ଅଛନ୍ତି—କିଏ ଏଠାରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରୁନାହିଁ? ଏହି ଜଗତରେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ ।" "ବିଶ୍ୱ ମାୟା, ସନାତନ ଜ୍ଞାନ ଦେବୀଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କର । ସେ ନିର୍ଗୁଣ ପ୍ରକୃତି, ସେ ଆମର କାମ ସାଧନ କରିଦେବେ ।" "ସେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ, ବିଶ୍ୱର ଧାରଣାକାରିଣୀ, ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ଜନନୀ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏଇ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ତିନି ଲୋକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ।" ଏମିତି କହି ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବେଦମାନେ ଆଗରେ ଥିବା ବେଦମାନଙ୍କୁ ଦେବତାଙ୍କ କାମ ସାଧନ ପାଇଁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ । "ସେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବୀ, ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ, ଗୁପ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଧାରିଣୀ, ମହାମାୟାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର ।" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ବେଦମାନେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଶୋଭାମାନ, ତାହା ମହାମାୟାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । "ଓ ମହାମାୟେ, ମଙ୍ଗଳମୟୀ, ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟିକାରିଣୀ, ନିର୍ଗୁଣ, ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ଶାସ୍ତ୍ରୀ, ଜନନୀ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର ।" "ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ଭୂମି, ଜୀବନର ଆଧାର; ବୁଦ୍ଧି, ଶ୍ରୀ, ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଧୈର୍ୟ, ଶାନ୍ତି, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଜ୍ଞାନ, ଧୃତି, ସ୍ମୃତି—ସବୁ ତୁମେ ।" "ତୁମେ ଉଦ୍ଗୀଥର ଅର୍ଧାକ୍ଷର, ଗାୟତ୍ରୀ, ମନ୍ତ୍ର; ବିଜୟ, ସିଦ୍ଧି, ଧାରଣା, ଲଜ୍ଜା, କୀର୍ତ୍ତି, ଆଶା, ଦୟା—ଏ ସବୁ ତୁମେ ।" "ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ନିୟମକୁଶଳ, କରୁଣାମୟୀ, ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ଜନନୀ, ଜ୍ଞାନ, ମଙ୍ଗଳ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଉପକାରିଣୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶବ୍ଦବୀଜର ଦକ୍ଷ, ଭୟ ନାଶିନୀ ମା ।" "ବ୍ରହ୍ମା, ହର, ଶୌରି, ଶଚୀପତି, ବାଣୀଶ୍ୱର, ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଲୋକପାଳ—ସମସ୍ତ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନେ ପ୍ରାଥମିକ ନୁହେଁ, କାରଣ ଚରାଚର ସମସ୍ତଙ୍କ ଜନନୀ ତୁମେ ।" "ଏ ମା, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହାଅ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର ଆଦି ଦେବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କର, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ଲୟ ଘଟାଅ, ତୁମେ ଏକା ହେଲେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଲୀଳା ପାଇଁ ଏହି ସବୁ କର, ତୁମେ କେବେ ବି ବନ୍ଧନରେ ନାହାଅ ।" "ସମସ୍ତ ଲୋକରେ କିଏ ତୁମର ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିପାରିବ? କିଏ ତୁମର ନାମ ଗଣନା କରିପାରିବ? ଏକ ଅଂଶ ଧରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ଅସମର୍ଥ, ସେଉଁଠି କିଏ ମନ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ର ମାପିପାରିବ?" "ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ତୁମେ ହିଁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମା । କିପରି ଏକା ହୋଇ ସମସ୍ତ ମାୟାମୟ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛ? ବେଦର ବାଣୀ ଏହା ପ୍ରମାଣ ।" "ତୁମେ ଇଚ୍ଛାହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜଗତର କାରଣ; ତୁମର ଚରିତ୍ର ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଆମେ ଅବାକ୍ ହେଉଛୁ । ବେଦମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଗୁଣ ଓ ଶକ୍ତି ବିବର୍ଣ୍ଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ନିଜେ ନିଜ ପରମ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣ ନାହାଅ ।" "ମା, ମଧୁନିଶୂଦନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ପତନ ତୁମେ ଜାଣନାହାଅ କି? କିମ୍ବା ଜାଣି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହୁଅଛ? କିମ୍ବା ମା, ଏହି ଦୁଃଖ ଶକ୍ତି ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ? ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ ।" "ତୁମର ଦେବମଣ୍ଡଳ ପ୍ରତି ଅସମ୍ବେଦନ ଏତେ କଠୋର କାହିଁକି? ହରିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ନାଶ ଆମ ପାଖରେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା । ମା, ତୁମେ ଜନ୍ମ ରେଖା କାଟିବାରେ ଦକ୍ଷ, ତଥାପି ଏହି ଦୁଃଖ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟାନକ ।" "ମା, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁ ପୂର୍ବଜନ୍ମର କୌଣସି ଦୋଷରେ ଏହି ଦୁଃଖ ହେଲା? କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧର ଅତି ଅହଂକାର ଥିଲା? ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ, ମା, ଏହି ଲୀଳାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ'ଣ?" "ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବଙ୍କୁ ବିଜୟ କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ଥିଲେ କ'ଣ ଲାଭ?