ଏକ ସମୟର କଥା, ବ୍ୟାସଦେବ ଅସୁସ୍ଥ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ସମୟରେ ଶୟନାଗତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ । ସନ୍ତାନ ନଥିବା ଦୁଃଖରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ଓ ଅଶାନ୍ତ ହେଇ ପଡିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମନରେ ବାରମ୍ବାର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଥିଲା—“ମୋ ଘରେ ବହୁ ଧନ ଅଛି, ବିଭିନ୍ନ ପାତ୍ର ପାନ୍ଦୁଲି ଅଛି, ଏହି ସୁନ୍ଦର ଗୃହ—ଏହାର ମାଲିକ କିଏ ହେବେ?” ଏପରି ଚିନ୍ତା ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ଓ ବିସ୍ମୃତିଗ୍ରସ୍ତ ହେଉଥିଲା, ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଃଖଦାୟକ । ଏପରି ଅନେକ ଚିନ୍ତା କରି ବ୍ୟାସଦେବ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ବାରମ୍ବାର ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମନରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କରି ଏବଂ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଗଠନ କରି, ସେ ମେରୁ ପର୍ବତ ସମୀପକୁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଗଲେ । ଏଠି ଗଲାପରେ, ବ୍ୟାସଦେବ ଭାବିଲେ—“କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଉପାସନା କରିବି, ଯିଏ ଭଲ ଭାବେ ଅନୁଗ୍ରହ କରି ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇପାରିବେ?” ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା—“ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ଦେବମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗଣେଶ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ବରୁଣ—କାହାକୁ ଉପାସନା କରିବି?” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ସଂଯୋଗକ୍ରମେ ମହାମୁନି ନାରଦ, ତାଙ୍କ ବୀଣା ଧାରଣ କରି, ଶାନ୍ତ ମନେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ । ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ୟାସଦେବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଏବଂ ଆସନ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ । ନାରଦ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ପ୍ରେମପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିଲେ—“ଦ୍ୱୈପାୟନ, କେଉଁ ଚିନ୍ତାରେ ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ? ମୋତେ କୁହ ।” ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ—“ଯେଉଁ ପୁରୁଷଙ୍କ ସନ୍ତାନ ନାହିଁ, ସେଉଁଥିରେ ନ ଭବିଷ୍ୟତ ଅଛି, ନ ମନରେ ଆନନ୍ଦ; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ଓ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ । ଆଜି ମୁଁ ଏକ ଇଚ୍ଛିତ ଵରଦାନ ଦେଇପାରିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ମୁଁ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛି । ତୁମେ ସବୁ ଜାଣିଛ, ମହାମୁନି; ତେଣୁ କୃପାକରି ଶୀଘ୍ର କହ, କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଲେ ମୋତେ ପୁତ୍ର ମିଳିବ?” ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପଡ଼ିବା ପରେ, ବେଦବିଦ୍ ମୁନି ନାରଦ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ବଡ଼ ପ୍ରେମରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ନାରଦ କହିଲେ—“ହେ ପରାଶରପୁତ୍ର, ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲ, ସେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଏକଦା ମୋର ପିତା ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ କରିଥିଲେ । ମୋ ପିତା, ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୋଇ, ଲୋକନାଥ, ଶ୍ରୀନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ । ସେ ତାଙ୍କୁ କୌସ୍ତୁଭ ମଣିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରି, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି, ଚାରିଭୁଜା ଓ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ସହିତ ଦେଖିଥିଲେ । ସେ ଭାଗବତ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳକାରଣ, ଦେବଦେବ, ଜଗତ୍ଗୁରୁ, ମହାତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ଥିଲେ । ତାହା ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ ଦେବଦେବ, ଜଗନ୍ନାଥ, ତୁମେ ତ ପ୍ରାଚୀନ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ନାଥ; ତେବେ ତୁମେ କାହିଁକି ଏହି ତପସ୍ୟା କରୁଛ? କାହାକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛ?” “ମୋର ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ହୋଇ, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ—ଏଠାରୁ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ ହେବ?” “ମୁଁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର କର୍ତ୍ତା ତୁମ ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଛି; ତେବେ ତୁମଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବତା କିଏ? ମୋତେ କୁହ ।” “ମୁଁ ଜାଣେ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ ଏବଂ କାରଣ; ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଳକ, ସଂହରକ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ।” “ମୁଁ ମୋର ଇଚ୍ଛାଏ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ହରା ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସଂହାର କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସବୁବେଳେ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ।” “ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରେ ଚାଲେ, ବାୟୁ ଶୁଭ-ଅଶୁଭ ହୁଏ, ଅଗ୍ନି ଜଳେ, ବର୍ଷା ହୁଏ—ସବୁ ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ ।” “ତେବେ ତୁମେ କାହାକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛ? ଏହି ମୋର ମହା ସନ୍ଦେହ; ତିନି ଲୋକରେ ତୁମଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବତା ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ ।” “କୃପାକରି ମୋତେ କୁହ, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ; ମୁଁ ତୁମର ଭକ୍ତ; ମହାପୁରୁଷମାନେ କିଛି ଲୁଚାନ୍ତି ନାହିଁ ।” ହରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଶୁଣ, ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ମୋର ମନର କଥା କୁହୁଛି । ଲୋକେ—ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ—ତୁମେ, ଶିବ ଓ ମୁଁ ଏହି ତିନିଜଣେ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ସଂହାର କରିଥିବା କାରଣ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି । ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମୁଁ ପାଳକ, ହରା ସଂହାରକ—ଏହିଭଳି ବେଦବିଦ୍ ଲୋକେ ଆମେ ତିନିଜଣଙ୍କରେ ଏହି ଶକ୍ତି ବିଭାଜିତ କରନ୍ତି । ସୃଷ୍ଟିରେ ରଜୋଗୁଣ ତୁମରେ, ସତ୍ୱଗୁଣ ମୋରେ, ତମୋଗୁଣ ରୁଦ୍ରଙ୍କରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ । ସେଇ ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ି, ଆମେ କେହି କିଛି କରିପାରୁନାହିଁ; ମୁଁ ପାଳନ କରିପାରେନି, ଶଙ୍କର ସଂହାର କରିପାରେନି । ଆମେ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛୁ; ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଉଭୟରେ ଏହି ଉଦାହରଣ ଶୁଣ । ଶେଷ ନାଗ ଉପରେ ମୁଁ ଶୟନ କରେ, ସଂଶୟ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଉଠେ; ସେଇ ଶକ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ତପସ୍ୟା କରେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଚାଲିବି । କେବେ କେବେ ଦାନବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଭୟଙ୍କର ସଂଘର୍ଷ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭୟଭୀତ ହୁଏ । ତୁମେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଦେଖିଛ—ଏକ ଦିନ ସେଇ ଏକମାତ୍ର ସାଗରରେ, ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ମୁଁ ହାତାହାତି ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲି । ମଧୁ ଓ କୈଟଭ, କାନ ମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ, ଦେବୀଙ୍କ କୃପାରେ ନିହତ ହେଲେ । ସେବେ ତୁମେ ମୂଳ କାରଣ ଜାଣିନଥିଲ କି? ଏହି ଶକ୍ତିର ରୂପ ବିଷୟରେ ବାରମ୍ବାର କାହିଁକି ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ? ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଇଚ୍ଛା କରେ, ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସମୁଦ୍ରେ ଭ୍ରମଣ କରେ—କେବେ କଛପ, କେବେ ବରାହ, କେବେ ସିଂହ, କେବେ ବାମନ ଭାବେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ । ଲୋକେ କେବେ ପଶୁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ଚାହନ୍ତି ନାହିଁ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ବରାହ ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପ ନେଇନଥିଲି ।” ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ କଥା ନାରଦ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କୁହିଲେ, ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଦେବୀ ଶକ୍ତିର ମହିମା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଉପରେ ତାଙ୍କର ନିର୍ଭରଶୀଳତା ଉଦ୍ଘାଟିତ ହେଲା ।