ସୂତଙ୍କୁ ଶୁଣି, ସେ ଯେଉଁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ସେ ଦ୍ରୁତ ଚେଷ୍ଟାରେ ସମସ୍ତ ଦେଶ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଯିବା ସମୟରେ, ସେଠାରେ ଚକ୍ର ଘୁଡ଼ାଇବା ସମୟରେ ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ତାହାର କୂଳ ଭଙ୍ଗିଗଲା। ଏହି କାରଣରୁ, ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ନୈମିଷ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ। ଏଠାରେ କଳି ଯୁଗର ପ୍ରବେଶ ଅନୁମତି ନାହିଁ; ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ମୁଁ ମୁନିମାନେ, ସିଦ୍ଧମନ୍ଦଳ ଓ ମହାତ୍ମାମାନେ ସହିତ ସ୍ଥାପନା କରିଛି, ଯେଉଁମାନେ କଳିର ଭୟରେ ଏଠି ଆସିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ବଳିଦାନ ବିନା, ପିଠା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମଧୁର ଉପଚାରରେ ଯଜ୍ଞ ହୁଏ; ଏହି ପ୍ରଥା ସତ୍ୟଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିରତ ରହିବା ଉଚିତ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ହେ ସୂତ, ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏଠି ପହଞ୍ଚିଛ; ଆଜି, ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ ଏବଂ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ପୁରାଣ ଆମକୁ କହ। ହେ ସୂତ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ୍ତ, ତୁମେ ବି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଉତ୍ତମ ବକ୍ତା; ଆମେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ର ହୋଇଛୁ। ସୂତଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରି କହିଲେ, “ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ତିନିପ୍ରକାର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉ; ଆଜି ଆମକୁ ଶୁଣାଅ ଶୁଭ ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ ଭାଗବତ ପୁରାଣ। ଏହି ପୁରାଣରେ ନିୟମିତ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମର ବିବରଣୀ ଅଛି; ଏଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି ମୁନି ମୁକ୍ତି ଉପଦେଶ କରିଛନ୍ତି। ମୁନି ଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣି, ହେ ସୂତ, ଆମେ କେବେ ବି ଏହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉନାହିଁ—ଏହି ଆନନ୍ଦଦାୟି କଥା ଆମ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ଏହା ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଧାମ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ମାତାଙ୍କ ପବିତ୍ର ଲୀଳା, ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟତା ନାଶକା ଓ ସମସ୍ତ ଆଶାର ମୂଳ।" ଏଉଁପରି, ସୂତ କହିଲେ—"ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଋଷିମାନେ, ଏବେ ମୁଁ ବ୍ୟାସ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଯୁଗର ବିବରଣୀ ସହ ପୁରାଣର ଗାଥା କହିବି, ଯାହାକି ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସଙ୍କଠାରୁ ମୁଁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଶୁଣିଛି। ମଦ୍ୱୟ, ଭଦ୍ୱୟ, ବ୍ରତ୍ରୟ ଓ ବଚତୁଷ୍ଟୟ—ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ପୁରାଣ, ପ୍ରତ୍ୟେକର ନିଜସ୍ୱ ଲକ୍ଷଣ ଅଛି। ମତ୍ସ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁରାଣରେ ୧୪,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି। ଏହିପରି, ୧୪,୫୦୦ ଶ୍ଲୋକ ବି ଅଛି। ପୁଣି, ପୁଣ୍ୟମୟ ଭାଗବତରେ ୧୮,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ବ୍ରହ୍ମା ପୁରାଣରେ ୧୦,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକ ଗଣାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣରେ ୧୨,୦୦୧ ଶ୍ଲୋକ ଓ ବ୍ରହ୍ମୱୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣରେ ୧୮,୦୦୦ ଅଛି। ବାମନ ପୁରାଣ ୧୦,୦୦୦ ଓ ବାୟୁ ପୁରାଣ ୬୦୦ ଶ୍ଲୋକର; ଶୌନକ, ସମସ୍ତ ଶ୍ଲୋକର ସଂଖ୍ୟା ୨୪,୦୦୦ ହେବ। ବିଶ୍ମୟଜନକ ବୈଷ୍ଣବ ପୁରାଣରେ ୨୩,୦୦୦ ଏବଂ ବିଶ୍ମୟଜନକ ବରାହ ପୁରାଣରେ ୨୪,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି। ଅଗ୍ନି ପୁରାଣରେ ୧୬,୦୦୦, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ପୁରାଣରେ ୨୫,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି। ବିସ୍ତୃତ ପଦ୍ମ ପୁରାଣରେ ୫୫,୦୦୦ ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ପୁରାଣରେ ୧୧,୦୦୦ ଅଛି। ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ଗରୁଡ ପୁରାଣରେ ୧୯,୦୦୦ ଏବଂ କୂର୍ମ ପୁରାଣରେ ୧୭,୦୦୦ ଅଛି। ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଶ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣରେ ୮୧,୦୦୦ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି। ଏଭଳି ମୁଁ ସମସ୍ତ ପୁରାଣର ନାମ ଓ ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲି। ଏହିପରି, ଉପପୁରାଣଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ: ପ୍ରଥମେ ସନତ୍କୁମାର, ପରେ ନରସିଂହ; ନାରଦ, ଶିବ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦୌର୍ବାସସ; କାପିଳ, ମାନବ ଓ କୌଶନସ ନାମକ; ବାରୁଣ, କାଳିକା, ସାମ୍ବ, ନନ୍ଦିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଶୁଭ; ସୌର, ପରାଶର ଶିକ୍ଷିତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଆଦିତ୍ୟ; ମାହେଶ୍ୱର, ଭାଗବତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ବାସିଷ୍ଠ—ଏହି ଉପପୁରାଣଗୁଡ଼ିକୁ ମହାତ୍ମାମାନେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି। ଏଇପରି, ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ୧୮ଟି ପୁରାଣ ରଚନା କରି, ସେଠାରେ ଅତୁଳନୀୟ ଭାରତ ଗାଥା ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ଏହି ପୁରାଣମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗତ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଧର୍ମ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ପୁରାଣକୁ ନିୟମାନୁସାରେ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ, ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ୟାସ ରୂପେ ଏକ ବେଦକୁ ଅନେକ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ। କଳିଯୁଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଲ୍ପାୟୁ ଓ ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ହେବେ ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ପବିତ୍ର ପୁରାଣ ସଂହିତା ରଚନା କରନ୍ତି। ଜେଉଁ ମହିଳା, ଶୂଦ୍ର ଓ ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ରମାନେ ବେଦ ଶ୍ରବଣ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ପୁରାଣ ତିଆରି ହୋଇଛି। ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ ସପ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତର, ଯାହାକୁ ବୈବସ୍ବତ କୁହାଯାଏ, ତାହାର ୨୮ତମ ଦ୍ୱାପର ଆସିଲେ, ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ, ମୋ ପ୍ରଭୁ ଓ ଧର୍ମବିଦ୍, ୨୯ତମ ପରିଚ୍ଚେଦରେ ଡ୍ରୌଣି ନାମକ ବ୍ୟାସ ହେବେ। ଏହିପରି, ପୂର୍ବେ ୨୭ ଜଣ ବ୍ୟାସ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ପୁରାଣ ସଂହିତା ପାଠ କରିଛନ୍ତି। ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ, “ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ସୂତ, ପୂର୍ବ ଯୁଗରେ କିଏ କିଏ ବ୍ୟାସ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ କରାଉଥିବା କିଏ କିଏ ଥିଲେ?” ସୂତ କହିଲେ—ପ୍ରଥମ ଦ୍ୱାପରରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ନିଜେ ବେଦ ବିଭାଜନ କରିଥିଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଦ୍ୱାପରରେ ପ୍ରଜାପତି ବ୍ୟାସ ହୋଇଥିଲେ। ତୃତୀୟରେ ଉଶନାସ, ଚତୁର୍ଥରେ ବୃହସ୍ପତି; ପଞ୍ଚମରେ ସବିତୃ ବ୍ୟାସ ହେଲେ; ଷଷ୍ଠରେ ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ସପ୍ତମରେ ମଘବାନ୍। ଅଷ୍ଟମରେ ବାସିଷ୍ଠ, ନବମରେ ସାରସ୍ୱତ, ଦଶମରେ ତ୍ରିଧାମା। ଏଗାରମରେ ତ୍ରିବୃଷ, ପରେ ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରଦ୍ୱାଜ; ତେରଠରେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷ, ଚଉଦଠରେ ଧର୍ମ। ପନ୍ଦରଠରେ ତ୍ରୟ୍ୟରୁଣି, ଷୋଳଠରେ ଧନଞ୍ଜୟ, ସତରଠରେ ମେଧାତିଥି, ଏବଂ ଅଠାରଠରେ ବ୍ରତୀ ବ୍ୟାସ ହୋଇଥିଲେ। ଏଭଳି, ସୂତ ଓ ଋଷିମାନେ ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ଏହି ପୁରାତନ ଓ ପବିତ୍ର ଗାଥା କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯାହା ଶ୍ରବଣ କରିବାରେ ସମସ୍ତ ଶୁଧ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ ହୁଏ।