ସୂତଜୀ କହିଲେ, "ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟବାନ୍, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଛି, କାରଣ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ମୋତେ ବେଦରେ ପ୍ରଶଂସିତ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଧର୍ମମୟ ପୁରାଣ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ। ଏବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ବେଦର ତାତ୍ପର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଆଗମର ଗୁପ୍ତତମ ସତ୍ୟ କଥା ଖୋଲିବି। ମୁଁ ସେଇ ସୁନ୍ଦର କମଳ ଚରଣକୁ ନମସ୍କାର କରି, ଯେଉଁ ଚରଣ ଯୋଗୀମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଗି ପୂଜା କରନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସେଥିରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରନ୍ତି, ମହାର୍ଷିମାନେ ଯେଉଁଠି ଧ୍ୟାନ ଓ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ସେଇ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁରାଣର ଶୁଭ ଗୁଣମୟ କଥା ଏଉଁଠି ଏକେକ୍ଷଣ ଶ୍ରବଣ କରାଉଛି। ବେଦମାର୍ଗରେ 'ଜ୍ଞାନ' ବୋଲି ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେହି ଆଦିଶକ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଣା, ସଂସାର ବନ୍ଧନ କାଟିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଅଶୁଦ୍ଧ ମନ୍ତି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ, କିନ୍ତୁ ମୁନିମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ସେଇ ମାଆ ତାଙ୍କର ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମିକ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ତିଆରି କରି, ପାଳନ କରନ୍ତି; ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ସମସ୍ତକୁ ଆପଣ ମଧ୍ୟରେ ଆହୁରି ଆନନ୍ଦିତ ରହନ୍ତି। ସେଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ମାଆକୁ ମୁଁ ମନରେ ସ୍ମରଣ କରେ। ବେଦ ଓ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା କମଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାରୁ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ। ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ଶେଷ ନାଗ ଉପରେ ଶୟନ କରିଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ କମଳ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ଓ ସେଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଏଠିରେ ଶେଷ ନାଗ ଆଧାର ହୋଇଥାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୁରାରି, ମହାପ୍ରଭୁ, କିପରି ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ? ଏକମାତ୍ର ସାଗରର ଜଳ ସାରତ୍ୱର ଉପମା; ପାତ୍ର ବିନା ସାର ରହିପାରେନାହିଁ। ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଶକ୍ତି ଥିବା ମାଆଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ମାୟାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ; ମୁଁ ସେଠାରେ ମାଆଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଛି। ସେଇ ଗୁଣମୟ ଓ ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ ମାୟାକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାରମାର୍ଥିକ ଗୁଣ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଏହି ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ମୁଁ କଥାହେବି; ଏଠାରେ ମହାର୍ଷିମାନେ ଶ୍ରବଣ କରନ୍ତୁ। ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଧର୍ମମୟ 'ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ' ପୁରାଣରେ ଏକାଠି ଅଠର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ରହିଛି। ଏହି ପୁସ୍ତକରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ବାରଟି ପବିତ୍ର ସ୍କନ୍ଧ ରହିଛି, ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତରେ ତିନି ଶତ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟ୍ଠର ଦଶକ ଥାଏ। ପ୍ରଥମ ସ୍କନ୍ଧରେ ବିଶି ଅଧ୍ୟାୟ, ଦ୍ୱିତୀୟରେ ବାରଟି, ତୃତୀୟରେ ତିରିଶି, ଚତୁର୍ଥରେ ପଚିଶି ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି। ପଞ୍ଚମରେ ପଞ୍ଚତ୍ରିଶି, ଷଷ୍ଠରେ ଏକତିସି, ସପ୍ତମରେ ଚଳିଶି ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି। ଅଷ୍ଟମରେ ତତ୍ତ୍ୱ ବିବର୍ଣ୍ଣନା, ନବମରେ ପଞ୍ଚାଶି, ଦଶମରେ ତେରଟି ଅଧ୍ୟାୟ ମହାର୍ଷି କହିଛନ୍ତି। ଏକାଦଶ ସ୍କନ୍ଧରେ ଚବିଶି ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି; ଦ୍ୱାଦଶରେ ଚୌଦ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି। ଏପରି ଭାବରେ ଏହି ପୁରାଣର ସଂଖ୍ୟା ମହାପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି; ଏହାର ମୋଟ ଅଠର ହଜାର ଅଟେ। ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରଳୟ, ବଂଶାବଳୀ, ମନୁମାନଙ୍କ ଯୁଗ ଓ ରାଜବଂଶ କଥା—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷଣ ପୁରାଣର ଚିହ୍ନ। ସେ ମାଆ ସଦା ନିର୍ଗୁଣ, ନିତ୍ୟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ରୂପାନ୍ତରିତ, ଶୁଭ, ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର ଓ ଚତୁର୍ଥ ପଦରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ତିନି ପ୍ରକାର—ସାତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ, ତାମସିକ; ଏହି ଦେବୀମାନେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ବତୀ ଓ ମହାକାଳୀ। ଏହି ତିନି ଶକ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତି ଯେଉଁପରି ସୃଷ୍ଟି ଲାଗି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ 'ସୃଷ୍ଟି' କୁହନ୍ତି। ଏହିଠାରୁ ହରି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଜନ୍ମ ସ୍ମୃତିରେ ଆସେ; ଏବଂ ପାଳନ, ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରଳୟ ପାଇଁ 'ପ୍ରଳୟ' ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ରାଜାମାନଙ୍କ ବଂଶାବଳୀ, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ବଂଶ କଥା, ଏବଂ ସ୍ୱାୟଂଭୁବାଦି ମନୁମାନଙ୍କ କଥା, ସେମାନଙ୍କ ଯୁଗ ଓ ଆୟୁର ଗଣନା ବିବର୍ଣ୍ଣନା ହୁଏ। ସେମାନଙ୍କ ବଂଶ ଉପଖ୍ୟାନକୁ 'ବଂଶାନୁଚରିତ' କୁହାଯାଏ; ଏହି ସବୁ ଲକ୍ଷଣ ଏହି ପୁରାଣରେ ଅଛି। ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଭାରତରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଏବଂ ସାଢେ ଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ଏହା 'ଇତିହାସ', ପଞ୍ଚମ ବେଦ ବୋଲି ସ୍ୱୀକୃତ। ଏଠାରେ ଶୌନକ କହିଲେ, "ହେ ସୂତ, ସେମାନେ କେଉଁ ପୁରାଣ, କେତେ ଅଛନ୍ତି, ସେଗୁଡିକୁ ଏକେକ୍ଷଣ କହ; ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" ଆମେ ନୈମିଷାରଣ୍ୟର ଅବସ୍ଥାପିତ, କଳିଯୁଗର ଭୟରେ ଅତି ଭୀତ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏଠିକୁ ମାନସିକ ଚକ୍ର ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେମାନେ କହିଥିଲେ, "ଏହାର ଧାର ଯେଉଁଠିକୁ ଯିବ, ସେଠି ଥିବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ମନାଯିବ।" ଯେଉଁଠି ଧାର ଭାଙ୍ଗିଯିବ, ସେଠି କଳିଯୁଗ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏଠି ସତ୍ୟଯୁଗ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁହିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଆମେ ସେଇ ଚକ୍ରକୁ ନେଇ ସମସ୍ତ ଭୂମି ଦେଖିବାକୁ ଯାଇଥିଲୁ। ଏଠିକୁ ଆସି, ଚକ୍ର ଘୁରିବା ସମୟରେ ତାହାର ଧାର ଆମ ସମ୍ନା ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ତେଣୁ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ 'ନୈମିଷ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ସର୍ବପ୍ରଧାନ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର। ଏଠି କଳିଯୁଗ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ ନାହିଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ଏଠି ସମସ୍ତ ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସହିତ ଏହାକୁ ସ୍ଥାପିତ କରିଛି, ଯେଉଁମାନେ କଳିଯୁଗର ଭୟରେ ଅତି ମହାପୁରୁଷ। ଏଠି ପଶୁ ବଳି ବିନା, ଲାଇ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ହୂତି ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ ହୁଏ; ଏହି ପ୍ରଥା ସତ୍ୟଯୁଗ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିବା ଉଚିତ। ଭାଗ୍ୟ କ୍ରମେ, ସୂତ, ତୁମେ ଏଠିକୁ ପହଞ୍ଚିଛ; ଏଉଁଠି ଏହି ପବିତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ ପୁରାଣକୁ ଆମ ପାଖରେ କଥାହେ। ସୂତ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରବଣ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ; ତୁମେ କଥାହେବାରେ ପାରଙ୍ଗତ; ଆମେ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଏକମନରେ ଏଠି ଆସିଛୁ। ହେ ସୂତ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ, ତିନି ପ୍ରକାର ତାପରୁ ମୁକ୍ତ ରୁହ; ଆଜି ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଭାଗବତ ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ କରାଅ।