ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯିବା ପରେ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଚ୍ଛେଦ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା; ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସେନା ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ି ଚାରିଦିଗରେ ପଳାଇଗଲା। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଖବର ଶୁଣି ମନୋରମା ଭୟରେ ଅତି ଭୀତ ହେଇଗଲେ, ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କର ଶତୃତାକୁ ସ୍ମରଣ କରି। ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାରେ ଏହି ଭୟ ଲାଗି ରହିଲା—ଯୁଧାଜିତ ରାଜ୍ୟ ଲାଗି ଲୋଭରେ ମୋ ଜଣେ ପୁଅକୁ ମରିଦେବେ; ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚିନ୍ତା ତାଙ୍କୁ ଅତି ଭୟାନକ ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିଦେଲା। ମନୋରମା ଚିନ୍ତା କରିଲେ—ମୁଁ କଣ କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି? ମୋ ପିତା ଯୁଦ୍ଧରେ ମରିଗଲେ, ମୋ ପତି ଆଜି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏଠି ମୋ ପୁଅ ଏଉଁ ଶିଶୁ। ଲୋଭ ବହୁତ ଦୁଷ୍ଟ—ଏହାର ଫାନ୍ଦରେ କିଏ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ? ଲୋଭ ରହିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ କିଏ ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରିବେ ନାହିଁ? ଲୋଭରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କର ପିତା, ମା, ଭାଇ, ଗୁରୁ, ଆତ୍ମୀୟ, ମିତ୍ରକୁ ମରିଦିଅନ୍ତି—ଏଠି କୌଣସି ବିଚାର ନାହିଁ। ଚାହିଦାରେ ଆନ୍ଧା ହେଇ ଲୋକ ଅନ୍ୟାୟ ଖାଇବେ, ଅନ୍ୟାୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବେ, ଧର୍ମକୁ ବିସରିଦେବେ। ମନୋରମା ଭାବିଲେ—ଏହି ସହରରେ ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାଥୀ ନାହିଁ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠି ରହିବି, ମୋ ଉତ୍ତମ ପୁଅକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଦାୟିତ୍ୱ ମୋର। ଯଦି ରାଜା ଆଜି ମୋ ପୁଅକୁ ହତ୍ୟା କରିଦେଇ, ତେବେ ମୁଁ କଣ କରିବି? ସାରା ପୃଥିବୀରେ ମୋର କୌଣସି ରକ୍ଷକ ନାହିଁ, ଯାହା ଆଶ୍ରୟ ଦେଇପାରିବେ। ଲୀଳାବତୀ ସଦା ବିରୋଧୀ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ହେବେ; ସେ ମୋ ପୁଅପ୍ରତି କୌଣସି ଦୟା ଦେଖାଇବେ ନାହିଁ। ଯଦି ଯୁଧାଜିତ ଆସିଯିବେ, ମୋର ପାଖରେ ପଳାଇବା ଉପାୟ ନାହିଁ; ସେ ଜଣେ ଶିଶୁ ଜାଣି, ଆଜି ତାଙ୍କୁ କାରାଗାରକୁ ନେଇଯିବେ। ଏହି ସହରର ରାଜା ଦ୍ୱାରା ମାଁର ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁକୁ ସାତ ଖଣ୍ଡ କରାଯାଇଥିଲା, ପରେ ସେ ସାତଟି ମାରୁତ ହେଇଗଲେ। ମାଁର ଗର୍ଭରେ ଯିବା ପରେ, ତାଙ୍କ ହାତରେ ଏକ ଛୋଟ ଛୁରି ନେଇଥିଲେ; ଏହିପରି, ଉପରେ ଉନଚାଳିଶି ମାରୁତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ରାଜାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ନୀ ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପତ୍ନୀକୁ ବିଷ ଦେଇ ଗର୍ଭକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ; ଏହି ଘଟଣା ସହରରେ ଘଟିଥିବା ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ପରେ, ଶିଶୁ ବିଷ ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏହିପରି ସେ ସାଗର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ରାଜାଙ୍କର ପତ୍ନୀ କୈକେୟୀ, ତାଙ୍କର ପତି ବଞ୍ଚିଥିବା ସମୟରେ, ବଡ଼ ପୁଅ ରାମକୁ ବନବାସ କରାଇଥିଲେ; ରାଜା ଦଶରଥ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହଁନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ମୋ ପୁଅ ସୁଦର୍ଶନକୁ ରାଜା କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯୁଧାଜିତଙ୍କର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଛନ୍ତି। ମୋ ଭାଇ ଏପରି ଶୂର ବି ନୁହଁନ୍ତି, ଯେ ମୋତେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବେ; ଭାଗ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛି। ତଥାପି, ଚେଷ୍ଟା ସଦା କରିବା ଉଚିତ; ସଫଳତା ଭାଗ୍ୟରୁ ଆସେ; ଆଜି ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ମୋ ପୁଅକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବି। ଏପରି ଭାବି, ଏହି ଯୁବତୀ ଭାର୍ତ୍ତିଆ ବିଦଲ୍ଲାକୁ ଡାକିଲେ, ଯିଏ ବହୁତ ଗର୍ବିତ, ସମସ୍ତ କାମରେ ଦକ୍ଷ, ଚିନ୍ତାଳୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଏକାନ୍ତରେ ଡାକି, ତିନି ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ, ପୁଅକୁ ହାତରେ ଧରି, କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ବିଦଲ୍ଲାକୁ କହିଲେ—ମୋ ପିତା ଯୁଦ୍ଧରେ ମରିଯାଇଛନ୍ତି, ଏହି ଶିଶୁ ମୋ ପୁଅ; ରାଜା ଯୁଧାଜିତ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ—ମୁଁ କଣ କରିବି? ବିଦଲ୍ଲା ଉତ୍ତର ଦେଲେ—ଏଠି ରହିବା ଉଚିତ ନୁହଁ; ଆମେ ଶୀଘ୍ର ବାରାଣସୀ ନିକଟର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠି ମୋର ମାମା ସୁବାହୁ ରହିଛନ୍ତି; ସେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଆମେ ତାଙ୍କଠାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବା। ତୁମେ ଯୁଧାଜିତଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ତେବେ ସହର ଛାଡ଼ି, ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଯାଇପାର; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ବିଦଲ୍ଲାଙ୍କର ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ରାଣୀ ଲୀଳାବତୀଙ୍କଠାରେ ଗଲେ, କହିଲେ—"ଓ ସୁନ୍ଦର ନୟନ ଥିବା, ଆଜି ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଛି।" ଏହିପରି କହି, ତିନି ତାଙ୍କର ଦାସୀ ଓ ବିଦଲ୍ଲା ସହିତ ରଥରେ ଚଢ଼ି ସହର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ଭୟରେ, ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ, ତିନି ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୁଃଖରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ, ରାଜା ଯୁଧାଜିତ ଓ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ। ଶୀଘ୍ର ଶବଦାହ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, କମ୍ପିତ ଓ ଭୟରେ ଭରି, ରାଣୀ ଦୁଇ ଦିନରେ ଭାଗିରଥୀ ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠି, ନିଷାଦ ଜାତିର ଦୁଷ୍ଟ ଚୋରମାନେ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧନ ଓ ରଥ ଚୋରି କରି ନେଇଗଲେ। ରାଣୀ କାନ୍ଦି, ପୁଅକୁ ହାତରେ ଧରି, ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦାସୀ ଆଶ୍ରୟରେ ଜହ୍ନବୀ ତଟ ଦେଖି ଚାଲିଗଲେ। ଭୟରେ, ତିନି ଶୀଘ୍ର ଏକ ନାଉକାରେ ଚଢ଼ି, ପବିତ୍ର ଭାଗିରଥୀ ଅତିକ୍ରମ କରି, ତ୍ରିକୂଟ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ଶୀଘ୍ର ଚାଲି, ଭୟରେ ଭରି, ଭୃଗୁ ଋଷି ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ତାଁଠାରେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଦେଖି, ତିନି ଭୟମୁକ୍ତ ହେଲେ। ତାପରେ ଋଷି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ତୁମେ କିଏ? କାହା ପତ୍ନୀ? ଏପରି କଷ୍ଟରେ କିପରି ଏଠି ଆସିଛ? ସତ୍ୟ କହ, ଓ ଶୁଭ୍ର ହାସ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ!" "ତୁମେ ଦେବୀ କିମ୍ବା ମାନବୀ, ଏଠି ଜଙ୍ଗଲରେ ତୁମ ଶିଶୁ ସହିତ ବସୁଛ? ଓ ପଦ୍ମନୟନ, ସୁନ୍ଦର ଉରୁ ଥିବା, କିଏ ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ଅଛ?" ଋଷିଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଦୀପ୍ତିମୟା ଯୁବତୀ କୌଣସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ; ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ, କାନ୍ଦି, ବିଦଲ୍ଲାକୁ ସଙ୍କେତ କଲେ। ବିଦଲ୍ଲା ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏହି ରାଜା ଧ୍ରୁବସନ୍ଧି, ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏହି ତାଙ୍କର ବୈଧ ପତ୍ନୀ ମନୋରମା।" "ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୂର୍ୟବଂଶୀ ରାଜାକୁ ସିଂହ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ; ଏହି ଶିଶୁ ତାଙ୍କର ପୁଅ ସୁଦର୍ଶନ।" "ତାଙ୍କର ପିତା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ପୁଅପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ; ଯୁଧାଜିତଙ୍କର ଭୟରେ, ଏହି ରାଣୀ ଏକାକୀ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଛନ୍ତି।" "ତାଙ୍କର ଶିଶୁ ପୁଅ ସହିତ, ଏହି ରାଜକୁମାରୀ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଛନ୍ତି; ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଋଷି, ଦୟାକରି ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।