ଏହି ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଭୟଙ୍କର ରକ୍ତନଦୀ ବହୁଥିଲା, ଯାହାର ପ୍ରବାହ ଶୂରବୀର ହାତୀ ଓ ଘୋଡାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥିଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଦେଖି ବିଭୀତସ୍ତ ହେଉଥିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମାର୍ଗ ଅଟୁଟ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଛି। ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ତଟରେ ଚେହେରାରେ କେଶ ଥିବା କଟା ମଣିଷ ମଣ୍ଡମାନେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଯେ ଝିଅମାନେ ଖେଳିବା ପାଇଁ ଲାଉ କାଟି ନଦୀରେ ଭସାଇଥିବା ପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଶ୍ମିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ। ଏଠି ଏକ ଶୂରବୀର ତାଙ୍କର ରଥରୁ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଉପରେ ମାଂସ ଖୋଜିଥିବା ଏକ ଗୃଧ୍ର ଘୂରୁଥିଲା। ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ନିଜ ପ୍ରିୟ ଦେହକୁ ଦେଖି, ନିର୍ବଳ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଥିରେ ପୁଣି ପ୍ରବେଶ କରିବା ପାଇଁ ଅତି ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲା। ଯଦିଓ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସଂହତ ହୋଇଥିଲେ, ଏକ ରାଜା ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସି, ତାଙ୍କର ମୋହିନୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, “ଦେଖ, ମୋର ଶରୀର ବାଣରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି, ହେ ସୁନ୍ଦରବାହୁ, ଏହି ଦେହକୁ ଦେଖ।” ଏଉଁ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଶତ୍ରୁଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱଂସ ହୋଇ, ଏକାକି ଆକାଶକୁ ଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ଏକ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା ରଥରେ ଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ସମର୍ପିତ କରି, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ନାରୀ ପରିଚାରିକାମାନଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କୁ ଧରିଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଏକାସାଥି ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଇଜଣ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଏକ ଅପ୍ସରା ତାଙ୍କର ଝଗଡାରେ ବିଚଳିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ହେଲେ। ଏଠି ଏକ ଯୁବକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ଗୁଣବତୀ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାକୁ ପାଇ, ତାଙ୍କର ଗୁଣଗାନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଯୋଗରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଭଲପାଇବାରେ ଲୀନ ହେଉଥିଲେ। ଭୂମିର ଧୂଳି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବ୍ୟାପିଗଲା, ଆକାଶରେ ରାତି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଛାଦିତ କଲା। ହଠାତ୍ ଏହି ଧୂଳି ରକ୍ତର ସାଗର ହେଲା, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସାଧାରଣ ତେଜରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ଏଉଁ କେହି ଆକାଶକୁ ଯାଇ ଏକ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା ସହିତ ଭେଟିଲେ, ଯାହା ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଓ ଦୟାଳୁ ହୃଦୟର ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ନିଜ ନିୟମ ଭଙ୍ଗ ହେବାର ଭୟରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ନାହିଁ, ଚିନ୍ତା କଲେ—“ତାଙ୍କର ଏହି ଉପକୃତ ବାକ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଅକାର୍ଯ୍ୟ ହେବ।” ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ରାଜା ଯୁଧାଜିତ୍ ଭୟଙ୍କର ବାଣରେ ବୀରସେନଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ। ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ରାଜା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କଟାଗଲା; ସମସ୍ତ ସେନା ଭଙ୍ଗିଗଲା ଏବଂ ଦିଗ୍ବିଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ। ମନୋରମା ଏହା ଶୁଣିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ବାପା ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଭୟରେ ଭରିଗଲେ, ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କ ଶତୃତାକୁ ମନେ ପକାଇଲେ। “ଯୁଧାଜିତ୍ ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତାରେ, ରାଜ୍ୟ ଲୋଭରେ ମୋ ପୁଅକୁ ମାରିଦେବେ; ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲି। ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି? ମୋ ବାପା ଯୁଦ୍ଧରେ ମରିଗଲେ, ସ୍ୱାମୀ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିନେ ଚଳିଗଲେ, ଏହି ପୁଅ ଏଯାଁ ଶିଶୁ।” “ଲୋଭ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ; କିଏ ଏଥିରେ ଆବୃତ ହୁଏନାହିଁ? ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଲୋଭରେ ପଡ଼ି କେଉଁ ଅପରାଧ କରିନଥିବେ? ଲୋଭ ଗ୍ରସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ବାପା, ମା, ଭାଇ, ଗୁରୁ, ଆତ୍ମୀୟ, ମିତ୍ର—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରିପାରେ, ଏଠାରେ କୌଣସି ବିଚାର ନାହିଁ। ଆସକ୍ତିରେ ଜଣେ ଅନୁଚିତ ଖାଏ, ଅନୁଚିତ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଏ, ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ।” “ଏହି ସହରରେ ମୋର କୌଣସି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସହାୟ ନାହିଁ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ରହିବି, ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଯଦି ରାଜା ଆଜି ମୋ ପୁଅକୁ ମାରିଦେବେ, ତେବେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ସଂସାରରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ କୌଣସି ରକ୍ଷକ ନାହିଁ। ଲୀଳାବତୀ ସଦା ଶତୃଭାବାପନ୍ନ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ହେବେ; ସେ ମୋ ପୁଅ ପ୍ରତି କୌଣସି କୃପା ଦେଖାଇବେ ନାହିଁ। ଯଦି ଯୁଧାଜିତ୍ ଆସିଯାଆନ୍ତି, ମୋ ପାଖରେ ପଳାଇବା ଉପାୟ ନାହିଁ; ସେ ଜାଣିଛନ୍ତି ମୋ ପୁଅ ଶିଶୁ, ଆଜି ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧି ନେବେ।” “ସୁନାଯାଏ ଯେ ଏହି ସହରର ରାଜା ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁକୁ ସାତ ଖଣ୍ଡ କରିଦେଇଥିଲେ; ପରେ ସେହି ସାତି ମିଶି ସାତ ଗୁଣା ହୋଇଗଲା। ମା’ର ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ହାତରେ ଏକ ଛୋଟ ଛୁରି ନେଇଥିଲେ; ତଥାପି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଏହି ସାତି ଏକାଠି ଚିଆଲି ମାରୁତ ହେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ରାଣୀ ରାଜାଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ ବିଷ ଦେଇଥିଲେ, ଗର୍ଭ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ; ଏହି ଘଟଣା ସହରରେ ଘଟିଥିଲା ବୋଲି ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ପରେ ସେଇ ପୁଅ ବିଷ ଶରୀରରେ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏହିପରି ସେ ସାଗର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ପତ୍ନୀ କୈକେୟୀ, ସ୍ୱାମୀ ଜୀବନ୍ତ ଥିବାବେଳେ, ବଡ଼ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ବନବାସକୁ ପଠାଇଲେ; ରାଜା ଦଶରଥ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହଁନ୍ତି; ଯେମାନେ ମୋ ପୁଅ ସୁଦର୍ଶନକୁ ରାଜା କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯୁଧାଜିତ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଛନ୍ତି। ମୋ ଭାଇ ଏତେ ଶୂର ନୁହଁନ୍ତି ଯେ ମୋତେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରିପାରିବେ; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମୁଁ ଏତେ ଦୁଃଖ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି।” “ତଥାପି, ଉଦ୍ୟମ ସଦା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସଫଳତା ଭାଗ୍ୟରୁ ଆସେ; ଆଜି ମୁଁ ମୋ ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବି।” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ସେଇ ଯୁବତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ବିତ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଚିନ୍ତାଶୀଳ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଡ଼ଲ୍ଲାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଗୋପନରେ ଡାକି, ହାତରେ ପୁଅକୁ ଧରି, କନ୍ଦୁଥିବା ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ କହିଲେ—“ମୋର ବାପା ଯୁଦ୍ଧରେ ମରିଗଲେ, ଏହି ଶିଶୁ ମୋର ପୁଅ; ରାଜା ଯୁଧାଜିତ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ—କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ କୁହନ୍ତୁ?” ବିଡ଼ଲ୍ଲା ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଏଠି ରହିବା ଉଚିତ ନୁହଁ; ଚଳନ୍ତୁ, ଏହି ନଗର ଛାଡ଼ି ବାରାଣସୀ ନିକଟ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏଠାରେ ମୋର ମାମା ଶୁଭାହୁ ବସୁଛନ୍ତି; ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭଳ ଏବଂ ଆମ ପ୍ରତିରକ୍ଷା କରିବେ। ଯୁଧାଜିତ୍ ଆସିବାକୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷା ନ କରି, ଅବଶ୍ୟ ଚଳିଯିବା ଉଚିତ।