ଧ୍ରୁବସନ୍ଧି ରାଜା ତାଙ୍କର ଦୁଇ ରାଣୀ, ମନୋରମା ଓ ଲୀଳାବତୀଙ୍କ ସହ ରାଜପ୍ରାସାଦ, ଉଦ୍ୟାନ, ରମଣୀୟ ପର୍ବତ, ପୋଖରୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମହଳରେ ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଶୁଭ ଦିନେ ମନୋରମା ଏକ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯାହାକୁ ସୁଦର୍ଶନା ନାମ ଦିଆଗଲା, ଯେଉଁଥିରେ ରାଜଚିହ୍ନ ଥିଲା। ତା’ପରେ ଲୀଳାବତୀ ମଧ୍ୟ ଏକ ଶୁଭ ତିଥିରେ, ଏକ ମାସ ପରେ, ଏକ ସୁନ୍ଦର ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ରାଜା ଦୁଇ ଝିଅ ପାଇଁ ଜନ୍ମସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ସବ ଉଚିତ ଭାବେ କରାଇଲେ, ଏବଂ ପୁଅ ଜନ୍ମରେ ଅତି ଖୁସି ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ ଦେଲେ। ଦୁଇ ପୁଅ ପ୍ରତି ସେ ସମାନ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଲେ, ଏବଂ ମନରେ କେବେ ଭେଦ କଲେନାହିଁ। ଚୂଡାକର୍ମ ସଂସ୍କାର ମଧ୍ୟ ରାଜା ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ରୀତିରେ ଏବଂ ଅନୁକୂଳ ଧନ ବ୍ୟୟ କରି କରାଇଲେ। ଏହି ସଂସ୍କାର ହେବା ପରେ, ଦୁଇ ଶିଶୁ ତାଙ୍କର କ୍ରୀଡାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ, ଓ ରାଜାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ମଧୁର ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିଲେ। ଏମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ପୁଅ ସୁଦର୍ଶନା ଏବଂ ଲୀଳାବତୀଙ୍କ ପୁଅ ଶତୃଜିତ ଥିଲେ, ଯିଏ ସ୍ୱଭାବରେ ମିଠା ଓ ଲୋକପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖୁସି କରୁଥିଲେ, ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଓ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଦେଖି ଏହି ପୁଅ ପ୍ରତି ବେଶି ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମନ୍ଦଭାଗ ତଳମାନ୍ୟ ଭାଗ୍ୟ ଓ ଚରିତ୍ର ଥିଲେ। ଏଭଳି ସମୟ ବିତୁଥିଲା, ଧ୍ରୁବସନ୍ଧି ରାଜା, ସଦା ଶିକାରରେ ଆସକ୍ତ, ଏକ ଦିନ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ମୃଗ, ନୀଳଗାୟ, ବନଶୁକର, ଅଜ, ଶଶକ, ମହିଷ, ଶରଭ ଓ ଗଣ୍ଡମୃଗ ଆଦିକୁ ଶିକାର କରୁଥିଲେ। ଏହି ଭୟାନକ ଅରଣ୍ୟରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ସିଂହ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଝାଡ଼ି ମଧ୍ୟରୁ ବାହାରିଲା। ରାଜାଙ୍କ ତୀର ଲାଗି ସିଂହ ଆଘାତ ପାଇ ଦାନ୍ତ କଢ଼ି ରାଜାକୁ ଦେଖି ବିଜୁରି ଗର୍ଜନ କଲା। ସିଂହ ତାଳ ଉଠାଇ ଓ ମହାମାନ ଫେଳାଇ ଆକାଶରୁ ରାଜାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଝାପ ଦେଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାଜା ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଓ ଢାଳ ନେଇ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ସେଥିରେ ରାଜାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଆଲଗା ଆଲଗା ଭାବରେ ସିଂହ ଉପରେ ତୀର ମାଡ଼ିଲେ। ଏହିଠାରେ ଭୟାନକ ରଣ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସିଂହ ରାଜାଙ୍କ ଉପରେ ଝାପିଲା। ରାଜା ତଳୱାର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସିଂହ ନିକଟକୁ ଆସି ଦୁଷ୍ଟ ନଖ ଦେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲା। ଏହି ଆଘାତରେ ଧ୍ରୁବସନ୍ଧି ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଚଳିହେଲେ। ସେହି ସମୟରେ ସେନାମାନେ ବିଲାପ କରି, ସିଂହକୁ ତୀର ଦେଇ ମାରିଦେଲେ। ଏହିଭଳି ଏଠାରେ ଦୁଇଁଜଣ—ସିଂହ ଓ ରାଜା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସେନାମାନେ ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି ଆସି, ରାଜାଙ୍କ ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଏଠାରେ ବସିଷ୍ଠ ଋଷି ନିୟମାନୁସାରେ ପିତୃକ୍ରିୟା ଓ ପରଲୋକ ଶୁଭ ସଂସ୍କାର କରାଇଲେ। ଏହିପରେ ପ୍ରଜା, ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳ ଓ ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ଏକାଠି ହୋଇ, ସୁଦର୍ଶନାଙ୍କୁ ରାଜା କରିବା ପାଇଁ ଆଲୋଚନା କଲେ। ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଲେ, “ଏହି ଧର୍ମପତ୍ନୀର ପୁଅ ଶାନ୍ତ, ଧର୍ମିକ ଓ ଗୁଣବାନ, ଏହିଁ ରାଜସିଂହାସନର ଯୋଗ୍ୟ।” ବସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥାକୁ ସମର୍ଥନ କରି କହିଲେ, “ଏହି ରାଜପୁତ୍ର ଯଥାପି ଅପରିପକ୍କ, ତଥାପି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ରାଜ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ।” ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ସହିତ, ଉଜ୍ଜୟିନୀର ମହାରାଜା ଯୁଧାଜିତ ଏହା ଶୁଣି ଦୃତ ଗତିରେ ଆସିଲେ। ଏହି ଖବର ଶୁଣି, ଲୀଳାବତୀଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କର ନାତି ଶ୍ରେୟସ୍ କାମନାରେ ଦୃତ ଗତିରେ ଆସିଲେ। ସୁଦର୍ଶନାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବୀରସେନ ଏବଂ ମନୋରମାଙ୍କ ପିତା କଳିଙ୍ଗର ରାଜା ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ରାଜା, ସେନା ସହିତ ଅସ୍ଥିର ହୃଦୟରେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଆଲୋଚନା କଲେ। ତେବେ ଯୁଧାଜିତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି ଦୁଇଁ ଝିଅ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ କିଏ? ବଡ଼ ପୁଅ ହିଁ ସିଂହାସନର ଅଧିକାରୀ, କେବେ ଛୋଟ ପୁଅ ନୁହେଁ।” ବୀରସେନ କହିଲେ, “ଧର୍ମପତ୍ନୀର ପୁଅ ହିଁ ରାଜ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ, ଏହି କଥା ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଛି।” ଯୁଧାଜିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଏହିଁ ଝିଅ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ଓ ଗୁଣବାନ, ତାଙ୍କରେ ରାଜ୍ୟଚିହ୍ନ ଅଛି; ସୁଦର୍ଶନାରେ ସେମିତି ନାହିଁ।” ଏଭଳି ଦୁଇ ଲୋଭୀ ରାଜା ମଧ୍ୟରେ ତୀବ୍ର ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ସନ୍ଦେହ କେ ଦୂର କରିପାରିବ? ଯୁଧାଜିତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଅଭିଯୋଗ କଲେ, “ତୁମେ ସବୁଏ ନିଜ ଲାଭ ଦେଖୁଛ, ଏହିପାଇଁ ସୁଦର୍ଶନାଙ୍କୁ ରାଜା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଯାହାର ଫଳରେ ଧନ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବ।” ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ତୁମର ଅଭିପ୍ରାୟ ମୁଁ ଭାଙ୍ଗିବାରେ ପାରିଛି; ତେଣୁ ମୁଁ ଶତୃଜିତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟସିଂହାସନ ପାଇଁ ଅନୁମୋଦନ କରେ, କାରଣ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ସେନା ଅଛି।” “ମୁଁ ଜୀବିତ ଥିବା ସମୟରେ, ଗୁଣବାନ ଓ ସେନାଧାରୀ ବଡ଼ ପୁଅକୁ ଛାଡ଼ି ଛୋଟ ପୁଅ କେଉଁ ରାଜା କରିପାରିବ?” “ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି, ତଳୱାରର ଶକ୍ତିରେ ଭୂମି ଦୁଇ ଭାଗ ହେବ—ତୁମେ କ’ଣ?” ଏହି କଥା ଶୁଣି ବୀରସେନ କହିଲେ, “ଦୁଇଁଜଣ ଅପରିପକ୍କ ଓ ସମାନ ବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ; ଏଠାରେ କ’ଣ ଭିନ୍ନତା, ହେ ଜ୍ଞାନୀ?” ଏଭଳି ଦୁଇ ରାଜା ବିବାଦ କରୁଥିବାବେଳେ, ପ୍ରଜା ଓ ଋଷିମାନେ ମନରେ ଅନିଶ୍ଚିତତା ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ।