ଭାରତ ଭୂମିରେ ଏହି ଦେବଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ପ୍ରୟାସରେ ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ ବୋଲି କଥା ହେଲା। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବେ, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଏହି କୀର୍ତ୍ତି ସାରା ଜଗତରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ। ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଓ ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ହେବ, ଏବଂ ମାନବମାନେ ଏହି ଭୂମିରେ ତୁମକୁ ପୂଜିବେ। ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପାଇଁ ସେମାନେ ସଦା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବେ, ମୂର୍ତ୍ତିରେ, ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ରୂପରେ। ବେଦର ମନ୍ତ୍ର ଓ ତୁମର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ମଧୁସୂଦନଙ୍କର ମହିମା ଭୂଲୋକ ଓ ଦ୍ୱିଜଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ। ଏଭଳି ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଉନ୍ନତି ଲାଭ କରିବେ। ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ, ଏମିତି ଦେବୀ ଆକାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ନିରବ ହେଲେ। ପ୍ରଭୁ ହରି, ହୃଦୟରେ ଅପାର ଆନନ୍ଦ ନେଇ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ତା’ପରେ, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ପ୍ରଭୁ ଦେବମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ରମାନେ ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ନିଜ ସେବକମାନେ ସହ ଭୈକୁଣ୍ଠକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ ଏବଂ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିଲେ। ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଆଦି ଶକ୍ତି ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ଋଷି ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମାନୁସାରେ ତାଙ୍କ ପୂଜା କରି ଚାହିଦା ଫଳ ଲାଭ କଲେ। ଏବେ ଜନମେଜୟ କହିଲେ, “ହେ ଦ୍ୱିଜ, ମୁଁ ହରିଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଓ ମା’ଙ୍କର ମହିମା ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୁଣିଛି। ଏହି କଥା ସବୁ ମୋତେ ଏବେ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ କୁହ। ଦେବୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି, ମୁଁ ମଧୁର ଏକ ଯଜ୍ଞ କରିବି; ତୁମେ ଦୟା କରି ମୋତେ ଶୁଦ୍ଧ କର।" ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ଏବେ ମୁଁ ଦେବୀଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୁରାତନ ପୌରାଣିକ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହିବି।" କୋଶଳ ଦେଶରେ ପୁଷ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ସୂର୍ୟବଂଶୀ ଏକ ମହାନ୍ ରାଜା ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଧ୍ରୁବସନ୍ଧି। ସତ୍ୟବାନ୍, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ଓ ବର୍ଣ୍ଣର କ୍ଷେମ ଚିନ୍ତାକାରୀ ଥିଲେ। ଆୟୋଧ୍ୟା ନାମକ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ନଗରୀରେ ଶୁଦ୍ଧ ନିୟମରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିଜ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ। ରାଜ୍ୟରେ କେଉଁଠି ଚୋର, ଦୁଷ୍ଟ, ଠକ, କୁଟିଲ କିମ୍ବା ଅକୃତଜ୍ଞ ଲୋକ ଥିଲେ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଧର୍ମମୟ ଶାସନ କରିଥିବା ଏହି ରାଜାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ସୁନ୍ଦରୀ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟିନୀ ରାଣୀ ଥିଲେ—ମନୋରମା ଏବଂ ଲୀଳାବତୀ। ମନୋରମା ପ୍ରଧାନ ରାଣୀ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟୀ ଓ ବିବେକଶୀଳ ଥିଲେ; ଲୀଳାବତୀ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦରୀ ଓ ଗୁଣବତୀ ଥିଲେ। ରାଜା ଦୁଇ ରାଣୀ ସହ ରାଜମହଳ, ଉଦ୍ୟାନ, ବିହାର ଗିରି, ପୋଖରୀ ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମନ୍ଦିରରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ। ଏକ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମନୋରମା ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ରାଜଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଲୀଳାବତୀ ମଧ୍ୟ ଏକ ମାସ ପରେ ଏକ ଶୁଭ ଦିନରେ ଏକ ଶୋଭାମୟ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ରାଜା ଦୁଇ ପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ସବ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ। ସେ ଦୁଇ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସମ ମମତା ଦେଖାଇଲେ, ଏବଂ ମନରେ କେବେ ଭେଦ ରଖିଲେ ନାହିଁ। ରାଜା ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନିୟମାନୁସାରେ ଚୁଡାକର୍ମ କରାଇଲେ ଏବଂ ନିଜ ସମ୍ପତ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନେହ ଦେଲେ। ଚୁଡାକର୍ମ ପରେ, ଏହି ଦୁଇ ଶୋଭାମୟ ପୁତ୍ର ଏକାସାଥି ଖେଳି ରାଜାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ସୁଦର୍ଶନ ଏବଂ ଲୀଳାବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶତ୍ରୁଜିତ ସ୍ନିଗ୍ଧ ବାଣୀ ଓ ଶୋଭାମୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କ ଗୁଣରେ ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ପ୍ରେମ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅପର ପୁତ୍ର ମନ୍ଦଭାଗ ପ୍ରତି ଏତେ ଭଳି ମମତା ଦେଖାଇଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ରାଜ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ଧ୍ରୁବସନ୍ଧି ରାଜା ଶିକାରରେ ଅତି ଆସକ୍ତ ଥିଲେ ଏବଂ ଏକଦିନ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ଅରଣ୍ୟରେ ହରିଣ, ନୀଳଗାଏ, ବନ୍ଦର, ଶୂକର, ମହିଷ, ଶରଭ, ଗଣ୍ଡବିଲା ଓ ଗଣ୍ଡବିଲା ମାରିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ। ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ସିଂହ ଜଙ୍ଗଲ ଝାଡ଼ିରୁ ଚିଢ଼ିଯାଇ ବାହାରିଲା। ରାଜାଙ୍କ ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ ସିଂହ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ କ୍ରୋଧରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ବିଜୁଳି ଘର୍ଜନା ପରି ଘର୍ଜନ କଲା। ଦମ୍ଭ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଓଠା ଉଠାଇ, ସିଂହ ଆକାଶରୁ ଲାଫ୍ ମାରି ରାଜାକୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଲା। ଏହା ଦେଖି ରାଜା ତୁରନ୍ତ ତାଲୱାର ଧରି, ଡାହାଣ ହାତରେ ଢାଳ ନେଇ, ଅନ୍ୟ ଏକ ସିଂହ ପରି ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦଢ଼ି ହେଲେ। ତାଙ୍କ ସେବକମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରୁ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ। ଏଠାରେ ଭୟଙ୍କର ରଣ ହେଲା, ସିଂହ ରାଜାଙ୍କ ଉପରେ ଲାଫ୍ ମାରିଲା। ସିଂହ ଆପଣ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଦେଖି ରାଜା ତାଲୱାର ଚାଳିଲେ, କିନ୍ତୁ ସିଂହ ନିକଟକୁ ଆସି ତାଙ୍କୁ ତା’ର କ୍ରୂର ନଖରେ ଖଣ୍ଡିଗଲା। ସିଂହ ର ନଖରେ ଆଘାତ ପାଇ ରାଜା ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ। ସେନାମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ ଏବଂ ତୀର ଦ୍ୱାରା ସିଂହକୁ ମାରିଦେଲେ।