ସୂତ ମୁନି କହିଲେ— ବ୍ୟାସଙ୍କ ଅପାର ତେଜ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଜନମେଜୟଙ୍କ ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ବହିପଡ଼ିଲା, ସେ ଭାରି ଦୁଃଖରେ ଅଭିଭୂତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ମନେ ଏକ ଅନୁତାପ ଜନ୍ମ ନେଲା— “ଆଜି ମୋ ଜୀବନ ନିଷ୍ଫଳ, କାରଣ ମୋ ବାପା ନରକରେ ଅଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏମିତି କିଛି କରିବି, ଯେପରିକି ଉତ୍ତରାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପରି, ସେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିପାରିବେ।” ତାପରେ ରାଜା ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ, “ହେ ପିତାମହ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର କାରଣ ଏବଂ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ କେମିତି ପୁରାତନ କାଳରେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ? ସେଠାରେ କେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ସହାୟକ ଥିଲେ? କେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେଉଁ ଋତ୍ବିଜ୍, କେଉଁ ବେଦବିଦ୍ୟାର ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନୀ ସେଠାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ? ଏହା ସଠିକ୍ ରୀତିରେ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ କରିବି।” ତେବେ ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ, ତୁମେ ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଠିକ୍ ଧାରାରେ କୃତ ଚମତ୍କାର ଯଜ୍ଞର ବିସ୍ତୃତ କଥା କହିବି। ଯେତେବେଳେ ଦେବୀ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ବିମୋଚନ କଲେ ଏବଂ ତିନିଟି ଶକ୍ତି ଦାନ କଲେ, କର୍ମର ଅଧିପତିମାନେ ମାନବ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ବସିଲେ। ସେଇ ତିନି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ଭୟଙ୍କର ମହାସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ପୃଥିବୀ ସୃଷ୍ଟି କରି, ନିଜ ନିଜ ନିବାସ ନିର୍ମାଣ କଲେ। ଏହାପରେ ଦେବୀ ନିଜେ ଅଚଳ ଧାରଣଶକ୍ତିକୁ ବିମୁକ୍ତ କଲେ; ଏହି ଧାରଣଶକ୍ତି ମଜ୍ଜାଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପୃଥିବୀ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା। ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ମଜ୍ଜାର ସଂଯୋଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାରୁ ତାକୁ ‘ମେଦିନୀ’ କୁହାଯାଏ; ସେ ଧାରଣ କରିଥିବାରୁ ‘ଧରା’ ଓ ବିସ୍ତୃତ ହେବାରୁ ‘ପୃଥିବୀ’ ନାମ ପାଇଛି। ଏହି ପୃଥିବୀ ଶେଷନାଗଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧରାଯାଏ; ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼, ବିଶାଳ ଓ ଚଉଡ଼ା ହୋଇ, ଏହି ଧାରଣ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। କାଠରେ ଲୋହା ପିନ୍ଧା ଭଳି, ଏହି ପାହାଡ଼ମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ଏହି ପ୍ରମୁଖ ପାହାଡ଼କୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ‘ମହୀଧର’ କୁହନ୍ତି। ସୁନାର ମେରୁ ପର୍ବତ, ଅନେକ ଯୋଜନ ଦୀର୍ଘ, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିର ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁତ୍ରମାନେ—ମାରୀଚି, ନାରଦ, ଅତ୍ରି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଦକ୍ଷ, ଓ ବଶିଷ୍ଠ। ମାରୀଚିଙ୍କୁ କଶ୍ୟପ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଦକ୍ଷଙ୍କ ତେରଟି କନ୍ୟାଠାରୁ ଅନେକ ଦେବତା ଓ ଦାନବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଜୀବ, ମାନବ, ପଶୁ, ସର୍ପ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରୀରର ଅର୍ଧାଂଶରୁ ମନୁ, ଯାହାଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ମନୁ କୁହାଯାଏ, ଓ ତାଙ୍କର ବାମ ଅଂଶରୁ ଶତରୂପା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ଦୁହିଁଠାରୁ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ ନାମକ ଦୁଇ ପୁଅ ଓ ତିନି ଅତି ଶୋଭାବନ୍ତି ଝିଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏପରି ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କରି, କମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ମେରୁ ଶିଖରରେ ଆନନ୍ଦମୟ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଲୋକରୁ ଉପରେ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଭୂମିରେ, ବୈକୁଣ୍ଠ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିବାସ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଶିବ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର କୈଳାସ ନାମକ ପରମ ନିବାସ ସ୍ଥାପନ କଲେ ଓ ଭୂତଗଣଙ୍କ ସହିତ ଇଚ୍ଛାମତେ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ। ମେରୁ ଶିଖରରେ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ ନାମକ ସ୍ୱର୍ଗ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଯାହା ଅନେକ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଦେବତାନ୍ତକୁ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଧିନରେ ରହିଲା। ସାଗର ମଥନରୁ ପରମ ପାରିଜାତ ବୃକ୍ଷ, ଚାରି-ଦନ୍ତିଆ ହାତୀ, ସର୍ପ ଓ କାମଧେନୁ ଗାଈ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ନାମକ ଦିବ୍ୟ ଘୋଡ଼ା, ରମ୍ଭା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ଏସବୁକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି ସ୍ୱର୍ଗର ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଲେ। ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସାଗରରୁ ଉପଜିଲେ; ସେମାନେ ଅନେକ ପରିଚାରକଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ ହେଲେ। ଏଭଳି, ହେ ରାଜନ, ତିନି ପ୍ରକାରର ସୃଷ୍ଟି—ଦେବତା, ପଶୁ, ମାନବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ ପ୍ରକଟିତ ହେଲା। କର୍ମସମ୍ପନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଚାରି ପ୍ରକାରରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ— ଅଣ୍ଡଜ (ଡିମ୍ବରୁ), ସ୍ୱେଦଜ (ଘମରୁ), ଉଦ୍ଭିଜ (ଅଙ୍କୁରରୁ), ଓ ଜରାୟୁଜ (ଗର୍ଭରୁ)। ଏପରି ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ନିଜ-ନିଜ ନିବାସରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ବିହାର କଲେ। ସୃଷ୍ଟି ଏଭଳି ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଅଚଳ ପ୍ରଭୁ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ଲୋକରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ। ଏକଥର, ବହୁତ ପୂର୍ବେ ବିଷ୍ଣୁ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଅମୃତ ସାଗରରେ ଅବସ୍ଥିତ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ଦ୍ୱୀପକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସେଠାରେ ମହାମାୟାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏକ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ଓ ସେ ଶକ୍ତିକୁ ମନେପକାଇ ନାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ଏହି ଲୋକ ଛାଡ଼ି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ବରୁଣ, ଶକ୍ର, କୁବେର, ପାଵକ, ଯମ, ବଶିଷ୍ଠ, କଶ୍ୟପ, ଦକ୍ଷ, ବାମଦେବ ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ଅତ୍ୟଧିକ ଧନ-ସମ୍ପଦା ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ସଂଗ୍ରହ କଲେ, ଯାହା ଦେଖି ମନ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ। ସେଠାରେ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ଏକ ବିଶାଳ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପ ତିଆରି କଲେ, ଏବଂ ୨୭ ଜଣ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତୀ ପୁରୋହିତ ବାଛିଲେ। ବେଶାଳ ବେଦୀ ଓ ଯଜ୍ଞ ବେଦୀ ତିଆରି ହେଲା; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ବୀଜାକ୍ଷର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ନିୟମାନୁସାରେ, ଆଶା ସହିତ, ସଜା ହୋଇଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କଲେ; ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେଲା ଓ ଅଗ୍ନି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା, ତେବେ ଶରୀରହୀନ ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଗଲା। ସେ ଧ୍ୱନି ମଧୁର ଓ ସୁରିଳା କଣ୍ଠରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲା— “ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ସଦା ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୁହ। ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସମେତ, ପୂଜିତ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହେବା। ହେ ପ୍ରିୟ, ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ମାନବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ; ତୁମେ ସମସ୍ତ ମାନବଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବା।