ଏହି ପବିତ୍ର ଗାଥାରେ ଏକ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଯିଏ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିପାରିଲେ, ସେହି ଶୁଭାତ୍ମାକୁ ଦେଖିବାରୁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ହେବାର ସୁଯୋଗ ମିଳେ—ସେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଚେତନା ଓ ଆନନ୍ଦର ଆକାର। ତାପରେ, ମାୟାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଏ, କେବଳ ଶରୀର ରହିଥିବା ସମୟରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କର୍ମ ଅବଶ୍ୟ ରହିଯାଏ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ଜୀବନ ଥିବାବେଳେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଏହି ଭାଗ୍ୟ ସେ ଲାଭ କରେ, ଯିଏ ଜଗତ୍ ଜନନୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କରେ। ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମରେ, ଶ୍ରୀମତୀ ଜଗତ୍ ଜନନୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା, ଶୁଣିବା, ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ କରିବା ଦରକାର। ଏଭଳି ବିଧିରେ କରାଯାଇଥିବା ଯଜ୍ଞ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞଗୁଡିକ ଏକାମ୍ର ଆଶା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିବାରୁ, ସେଗୁଡିକ ବିନାଶ ହୋଇଯାଏ। ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରିବାକୁ ବେଦର ଉପଦେଶ ଅଛି—ଏହା କି କିଂ ଚାହେଁ ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ, ଏହି ଉପଦେଶ ଏବଂ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହି କଥା କହିଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ଲୋକେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ମୃତ୍ୟୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ମନସିକ ଯଜ୍ଞ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ଜୟ ଚାହେଁ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଆପଣ ଆଗରୁ କରିଥିବା ସର୍ପ ଯଜ୍ଞ ତମୋଗୁଣୀ ଥିଲା। ଦୁଷ୍ଟ ତକ୍ଷକଙ୍କ ଶତ୍ରୁତା ପୂରଣ ହୋଇଛି; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନେକ ସର୍ପ ଆପଣ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଥିଲେ। ଏବେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦେବୀ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ଆଦି ସୃଷ୍ଟିରେ ବିଷ୍ଣୁ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଆପଣ କରିବା ଉଚିତ, ମୁଁ ପ୍ରକ୍ରିୟା କହିବି; ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେମାନେ ବେଦ ଓ ନିୟମରେ ଦକ୍ଷ। ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ମୂଳ ସ୍ଥାପନାରେ ଦକ୍ଷ ଓ ମନ୍ତ୍ର ମାର୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ; ସେମାନେ ପୂଜାରୀ ହେବେ, ଆପଣ ଏକମାତ୍ର ଯଜ୍ଞ କରିବେ। ଯଜ୍ଞ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରି, ତାହାର ଫଳ ଦାନ କରି, ମହାରାଜ, ଆପଣ ଅପରାଧରେ ପତିତ ହୋଇଥିବା ଆପଣଙ୍କ ପିତାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅସମ୍ମାନ କରିବାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଏହି ଭୟଙ୍କର ପାପ ଏବଂ ଶାପର ଦୋଷ ଆପଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଛି, ନିରପରାଧ ରାଜା। ସେ ରାଜା ସର୍ପ ଦଶାରେ ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିଲେ, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ, କୁଶ ଶୟନରେ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ଦାନ କରିବା ବେଳେ ଆସିଲା ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ, ଏହି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ବିନା ଘଟିଲା। ସମସ୍ତ ନରକ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଏକମାତ୍ର କାରଣ ଅଛି; ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ଦୁର୍ଲଭ କାରଣ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇନଥିଲା। ଯେଉଁଠି ପ୍ରାଣ ରହିଛି, ମୃତ୍ୟୁ ଆସିବାକୁ ଜାଣି, ଉପାୟ ନଥିଲେ ଓ ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଲୋକ ଅସହାୟ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଯଦି ଶୁଧ୍ଦ ମନ ରଖି, ବିରକ୍ତି ଆସି, ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି—“ଏହି ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେହ—ମୋ ପାଇଁ କଣ ଦୁଃଖ?”; “ଆଜି ଏହା ପଡ଼ିଯିବ, ମୁଁ ମୁକ୍ତ, ଗୁଣ ନାହିଁ, ଅବିନାଶୀ; ତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ବିନାଶୀ, ତେଣୁ କଣ ଶୋକ?”; “ମୁଁ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମା, ସଂସାରରେ ବାନ୍ଧା ନୁହେଁ, ସଦା ମୁକ୍ତ, ନିତ୍ୟ; ଶରୀର ସହିତ ସଂଯୋଗ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଛି।” ଏହିପରି ଚିନ୍ତନ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଦୁଇ ରହିଥିବା ସମସ୍ତ କଥାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଦେହ ହିଁ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଅନୁଭବର ଉପାୟ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ, ଏଭଳି ଚିନ୍ତନ କଲେ, ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଦାନ ନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ମୃତ୍ୟୁ ଏଭଳି ଆସିଯାଏ, ଜନ୍ମ ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏହି ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଭାବେ ପାଆନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ପିତା, ରାଜା, ଋଷିଙ୍କ ଶାପ ଶୁଣିବା ପରେ, ଦେହ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ରଖିଲେ ଓ ବିରକ୍ତି ଲାଭ କରିଲେ ନାହିଁ। “ମୋ ଦେହ ସ୍ବସ୍ଥ, ମୋ ରାଜ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ମୁକ୍ତ; କିପରି ମୁଁ ଇଚ୍ଛାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଅନୁଭବିବି? ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଆଣନ୍ତୁ।” ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ରାଜା ଔଷଧ, ମଣି, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ଉପାୟ ବ୍ୟବହାର କଲେ, ଏବଂ ରାଜପ୍ରାସାଦକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ। ସେ ସ୍ନାନ କଲେ ନାହିଁ, ଦାନ କଲେ ନାହିଁ, ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ନାହିଁ, ଭୂମିରେ ଶୟନ କଲେ ନାହିଁ, ଭାଗ୍ୟକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନ୍ୟ କଲେ। ଦୁଃସ୍ପର ମୋହ ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବି, ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ସର୍ପ ଦ୍ବାରା ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ, କଳି ଯୁଗର ପ୍ରଭାବ ଓ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି ସିନ୍ committed କଲେ। ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟରୁ ନରକକୁ ଯିବା ନିଶ୍ଚିତ; ତେଣୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଆପଣ ପିତାଙ୍କୁ ଏହି ପାପରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ। ଏହିପରି ବ୍ୟାସଙ୍କ ଅପାର ଚମତ୍କାରୀ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଜନମେଜୟ ଦୁଃଖରେ ଅତିବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ଅଶ୍ରୁ ଭରିଗଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଆଜି ମୋ ଜୀବନ ଉପରେ ଅଭିଶାପ; ମୋ ପିତା ନରକରେ ଅଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି, ଯେପରି ଉତ୍ତରା ପୁତ୍ର ନିଜ ପିତାକୁ ସ୍ଵର୍ଗରେ ପହଞ୍ଚାଇଲେ।” ତାପରେ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ହରି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୂଳ ବିଷ୍ଣୁ, ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ କିପରି ଯଜ୍ଞ କଲେ, ମହାପିତା?” “ତାଙ୍କ ସହାୟକ କିଏ ଥିଲେ? କେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେଉଁ ପୂଜାରୀ, ଏବଂ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ କିଏ ଥିଲେ—ଏହି କଥା କହନ୍ତୁ, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ?” “ବିଷ୍ଣୁ ଅମ୍ବିକା ପାଇଁ କରିଥିବା ଯଜ୍ଞ ଶୁଣିବା ପରେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ କରିବି।” ତାପରେ ବ୍ୟାସ କହିଲେ: “ଏହି ଚମତ୍କାର ଓ ବିସ୍ତୃତ ବ୍ରହ୍ମା ଯଜ୍ଞର କଥା ଶୁଣ, ରାଜା, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଆପଣ। ଯେତେବେଳେ ଦେବୀ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ କଲେ ଓ ସେହି ତିନି ଶକ୍ତି ଦେଲେ, କର୍ମର ଲୋକମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦିବ୍ୟ ଯାନରେ ବସି ଗଲେ। ଏହି ତିନି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ଭୟଙ୍କର ମହାସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବଂ ପୃଥିବୀ ସୃଷ୍ଟି କରି, ତାଙ୍କର ନିବାସ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ତାପରେ ଦେବୀ ନିଜେ ଅଚଳ ସ୍ଥାୟୀ ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ କଲେ; ସେହି ଶକ୍ତି ମଜ୍ଜାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ପୃଥିବୀର ଆକାର ନେଲା ଓ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।