ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଦେବୀଭାଗବତର ଉପରୋକ୍ତ ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକର ଅନୁସୃତିରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଓ ଗଭୀର କଥା ଅଛି, ଯାହା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଯାତ୍ରାକୁ ଉଦ୍ଭାସିତ କରେ। ଏଠାରେ କହାଯାଉଛି—ଏହି ପୂଜା କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ କ୍ରମରେ, ମନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ହୋତୃ ଓ ପ୍ରସ୍ତୋତୃଙ୍କୁ ନିୟମାନୁସାରେ ବିଚାର କରି ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଉଦ୍ଗାତୃ, ପ୍ରତିହର୍ତୃ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଭ୍ୟମାନେ, ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଅନୁଯାୟୀ, ସମ୍ମାନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ମନରେ ହିଁ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହେବା ଦରକାର। ଏହି ମନୋମୟ ଯଜ୍ଞରେ ପଞ୍ଚ ଅଗ୍ନି—ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ବ୍ୟାନ, ସମାନ ଓ ଉଦାନ—କୁ ନିଯୁକ୍ତ ବିଧିରେ ବେଦୀରେ ସ୍ଥାପିତ କରିବା ଦରକାର। ଏଠି ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନି, ଅପାନ ହେଉଛି ଆହବନୀୟ, ବ୍ୟାନ ହେଉଛି ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନି, ସମାନ ହେଉଛି ଆବସଥ୍ୟ ଅଗ୍ନି। ଉଦାନକୁ ସଭାଅଗ୍ନି ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଏହି ପଞ୍ଚ ଅଗ୍ନି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ଏଠି ଆହୁତିକୁ ମନରେ ନିରାକାର, ପରମ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମୟରେ ମନ ନିଜେ ହୋତୃ ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ହୁଏ; ଯଜ୍ଞର ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ନିରାକାର ଓ ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ। ଫଳଦାୟିନୀ ଓ ଗୁଣରହିତ ଶକ୍ତି ନିତ୍ୟ ଭାବେ ବିରାଜିତ ଓ ବିବେକ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନର ମୂଳ, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ଅଚଳ। ଏହି ଭାବନା ସହିତ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ପ୍ରାଣାଗ୍ନିଗୁଡ଼ିକୁ ଆହୁତି ଦେଉଛନ୍ତି; ପରେ ମନକୁ ନିରାଧାର କରି, ପ୍ରାଣମାନେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବେ। କୁଣ୍ଡଳିନୀର ମୁଖପଥ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଅନୁଭୂତିରେ, ସେ ମହାଦେବୀ, ଯିଏ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ରଖିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ସମାଧି ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଅଚଳ ମନସ୍କୁ ନେଇ ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରାଣୀରେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମରେ ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରାଣୀକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର। ଯେତେବେଳେ ସେ ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିପାରିବେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଶୁଭାଙ୍ଗନୀକୁ ଦେଖିଥିବେ; ଏହିପରି ଦର୍ଶନ ହେଲେ ସେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ହେବେ, ଯେଉଁଥିରେ ସତ୍, ଚିତ୍, ଆନନ୍ଦର ସ୍ୱରୂପ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ। ଏହା ପରେ, ରାଜା, ସମସ୍ତ ମାୟା ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦହିଯିବ; କେବଳ ଏହି ଦେହ ଥିଲେଯାଏ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କର୍ମ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯିବ। ତାପରେ ସେ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତ ହେବେ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ପରାମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ। ଯିଏ ବିଶ୍ୱମାତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଥାନ୍ତି। ସେହିପରି, ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟା ସହିତ, ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ଧ୍ୟାନ, ଶ୍ରବଣ ଓ ମନନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଯଜ୍ଞ କରିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏହିଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞମାନେ କାମନାଜନିତ ଥିବାରୁ ଶୀଘ୍ର ଅବସାନ ହୁଏ। ଆଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞକୁ ନିୟମାନୁସାରେ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ହୁଏ—ଏହା ବେଦ ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି; ତେଣୁ ମନୋମୟ ଯଜ୍ଞ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ଅବିନାଶୀ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ବିଜୟକାମୀ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ କରିଥିବା ସର୍ପସତ୍ର ତମୋଗୁଣୀ ଥିଲା। ଦୁଷ୍ଟ ତକ୍ଷକଙ୍କ ଦ୍ୱେଷ ପୂରଣ ହୋଇଛି; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନେକ ସର୍ପ ଆପଣ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଥିଲେ। ଏବେ ନିୟମାନୁସାରେ ଦେବୀଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ବିଷ୍ଣୁ କରିଥିଲେ। ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରନ୍ତୁ, ମୁଁ ପ୍ରକ୍ରିୟା କହିଦେବି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ନିୟମ ଓ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ। ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ଚିହ୍ନ ସ୍ଥାପନ ଓ ମନ୍ତ୍ରପଥରେ ପାରଦର୍ଶୀ; ସେମାନେ ପୂଜାର ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ହେବେ, ଆପଣ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା। ନିୟମାନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ କରି, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଦାନ କରି, ମହାରାଜ, ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ପଡିଥିବା ଆପଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅସମ୍ମାନ କରିବାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଯେଉଁ ପାପ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଓ ନରକ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ଶାପରୁ ଉପଜିଥିବା ଦୋଷ ଆପଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଲାଗିଛି। ଏହିପରି, ରାଜା ସର୍ପଦଂଶରେ ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିଥିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କୁ ଜମିରେ, କୁଶାଶନରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ, ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଦାନ କରିବାବେଳେ ଆସିଲା ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ରାଜମହଳରେ ଏପରି ଘଟିଲା। ସମସ୍ତ ନରକ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଏକ ମୂଳକାରଣ ରହିଥାଏ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ଦୁର୍ଲଭ କାରଣ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇନଥିଲା। ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଣ ରହିଥାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଥିବା ଜାଣି ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ହେଲେ ବି କିଛି କରିପାରି ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ବିରାକ୍ତି ଆସିଯାଏ ଓ ଚିନ୍ତା କରେ—"ଏହି ପଞ୍ଚଭୂତ ଦେହ ମୋ ପାଇଁ କଣ ଦୁଃଖ ଦେବ?"—ତେବେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। "ଏହି ଦେହ ଯେପରି ଛାଡ଼ିଯିବ, ମୁଁ ଗୁଣରହିତ, ଅବିନାଶୀ, ମୁକ୍ତ ହେଉଛି; ଯେପରି ଭୂତମାନେ ନଶ୍ୱର, ସେପରି ଶୋକ କାହିଁକି?" "ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ହୁଏ, ସଂସାରରେ ବନ୍ଧି ନୁହେଁ, ସଦା ମୁକ୍ତ, ନିତ୍ୟ; ଦେହ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା।" ସମସ୍ତ ଶୁଭ-ଅଶୁଭ କାମ ଏହି ଦେହ ମାଧ୍ୟମରେ ମୁକ୍ତି ପାଏ, କାରଣ ଏହା ଭୋଗ ଓ ଦୁଃଖର ଉପକରଣ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଯଦି କେହି ଏପରି ଚିନ୍ତା କରେ, ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ଦାନ ନ କରିଥିଲେ ବି— ଏପରି ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କଲେ ସେ ଜନ୍ମଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଏହା ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ମାନନ୍ତି। ତୁମେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ପିତା ଋଷିଙ୍କ ଶାପ ଶୁଣି ଦେହରେ ଆସକ୍ତି ରଖିଥିଲେ, ବିରାକ୍ତି ଆସିଲା ନାହିଁ। "ମୋର ଦେହ ସୁସ୍ଥ, ରାଜ୍ୟ ଶତ୍ରୁଶୂନ୍ୟ; କିପରି ମୁଁ ଇଚ୍ଛାରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିବି? ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ଆଣାଯାଉ।" ତାପରେ ରାଜା ଔଷଧ, ମଣି, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ଉପାୟ ବ୍ୟବହାର କଲେ, ଏବଂ ରାଜମହଳକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ। ସେ ସ୍ନାନ କଲେ ନାହିଁ, ଦାନ କଲେ ନାହିଁ, ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ନାହିଁ, ଭୂମିରେ ଶୋଇଲେ ନାହିଁ, ଭାଗ୍ୟକୁ ସର୍ବୋପରି ମନେ କଲେ।