ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯିବା ପରେ, ସେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ—‘ମୋର ସତ୍ୟବ୍ରତ ଆଜି ଭଙ୍ଗ ହେବ କି? ଯଦି ମୁଁ କହିଦେଉଁ ଯେ, ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଦେଖାଯାଇନି, ତେବେ ଏହି କଥା କହିବାର ଅର୍ଥ କ’ଣ?’ ସେ ଭାବିଲେ—‘ଏହି ତୀର୍ଥରେ, ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇଥିବା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଆସିଛି; ମୁଁ କିପରି ଏଠି ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା କହିପାରିବି? ଏହି ମଣିଷ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ, ଯଦି ସେ କୃଷ୍ଣମୃଗକୁ ଦେଖିଥାଏ, ନିଶ୍ଚିତ ତାହାକୁ ମାରିଦେବ।’ ‘ଯେଉଁଠି ହିଂସା ଅଛି, ସେଠି ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯାହା କରୁଣାମୟ ହୁଏ, ହେଲେ ମିଥ୍ୟା ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ସତ୍ୟ। ଲୋକଙ୍କ ଉପକାର ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେଠି ସତ୍ୟ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।’ ‘ଏଠି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଉପକାର କିପରି ସମ୍ଭବ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଏକାପେକ୍ଷା ଏକ ଚାଲିଛି? ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମିଥ୍ୟା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉତ୍ତର ଅଛି କି? ଏମିତି ଧର୍ମସଙ୍କଟରେ ପଡ଼ି, ସେଉଁଠି ଉଚିତ ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ।’ ଏହିପରି ଦୁଃଖିତ କୃଷ୍ଣମୃଗକୁ ଦେଖି, ମୁନି ହୃଦୟରେ କରୁଣା ଜଗାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ ମା ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ହୋଇ, ନିଜ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ଦୁର୍ଲଭ ଜ୍ଞାନ ଦାନ କଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ସହିତ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା; ଏବଂ ସେ ପୂର୍ବବତ୍ ଭଳି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ପରି କବି ହେଲେ। ତା’ପରେ ସେ ଦ୍ୱିଜ ମୁନି, ଧନୁଷ୍ଧାରୀ ଶିକାରୀଙ୍କୁ ଏକ ଶ୍ଲୋକ କହିଲେ—‘ଯିଏ ଦେଖେ, ସେ କହେ ନାହିଁ; ଯିଏ କହେ, ସେ ଦେଖେ ନାହିଁ; ହେ ଶିକାରୀ, ତୁମେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଲାଗିଛ, ପୁନିପୁନି କାହିଁକି ପଚାରୁଛ?’ ଏହିପରି ଉତ୍ତର ପାଇଁ, ପଶୁହନ୍ତା ନିରାଶ ହୋଇ, ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲା। ସେହି ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବେ ପ୍ରଚେତସ ପୁତ୍ର ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ କବି ହେଲେ; ସତ୍ୟବ୍ରତ ନାମରେ ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କଲେ। ବିଧିମତ ଉପଚାର କରି, ସେ ସାରସ୍ବତ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେ ଭୂମଣ୍ଡଳରେ ବହୁତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉତ୍ସବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେଙ୍କର ଯଶ ଗାନ କରନ୍ତି; ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ କଥାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଏଠି ଶୁଣି, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ଗୃହ ଓ ଆଶ୍ରମରେ ଯୋଗ ଦେଲେ; ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ପୂର୍ବେ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଇଥିଲା, ସେଉଁଠି ଏବେ ବଡ଼ ସମ୍ମାନରେ ଘରକୁ ଆଣାଯିଲେ। ଏହିପରି, ରାଜା, ସମସ୍ତ ଜଗତର କାରଣ, ଆଦିଶକ୍ତି, ପରାଶକ୍ତି ଦେବୀଙ୍କୁ ସଦା ଭକ୍ତିଭାବରେ ସେବନ କରିବା ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ହେ ମହାରାଜ, ବେଦବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କର ବଳି କର; ଏହା ସବୁ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ସ୍ମରଣ, ପୂଜା, ଧ୍ୟାନ, ଉଚ୍ଚାରଣ କିମ୍ବା ସ୍ତୁତି କଲେ, ଆମ୍ବିକା ଚାହିଦା ଫଳ ଦିଅନ୍ତି; ଏହିପରି ତିନିଜଣେ କାମନାପୂରଣା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଦେଖିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁମାନେ ରୋଗ, ଦୁଃଖ, ଭୋକ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଚତୁରତାରେ ପୀଡ଼ିତ; ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖିତ, ଅଜ୍ଞାନୀ, ଶତ୍ରୁଦ୍ୱାରା ସଦା ଅତିକ୍ରମିତ, ଆଜ୍ଞାପାଳକ, ନିଚ, ଅସାମର୍ଥ୍ୟ, ଉତ୍କଣ୍ଠିତ। ଯେଉଁମାନେ ଭୋଜନ ଓ ଭୋଗରେ ଅତୃପ୍ତ, ସଦା ଦୁଃଖରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିପାରୁନାହାନ୍ତି, କାମନାରେ ଦୁର୍ବଳ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ଦମିତ। ଏପରି ଧନୀ, ପୁତ୍ର-ପଉତିରେ ବୃଦ୍ଧି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେହ, ଭୋଗରେ ଲୀନ, ବେଦପାରଙ୍ଗତ। ରାଜ୍ୟସମୃଦ୍ଧି, ବୀରତ୍ୱ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବଶ କରିଥିବା, ନିଜ ଜନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିନଥିବା, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ। ଏମିତି ବିଚାର କରି, ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଦେବୀ ପୂଜିତ ହେଉନାହାନ୍ତି, ସେ ଶୁଭଦାୟିନୀ ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଫଳ ଦାତ୍ରୀ। ଯେଉଁମାନେ ସଦା ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଆମ୍ବିକା ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ଜଗତରେ ଖୁସି ଦେଇଥାନ୍ତି—ଏହି ବିଷୟରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଵ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ—ହେ ରାଜା, ଏହିପରି ମୁଁ ଏହି ଋଷିମଣ୍ଡଳରେ ଲୋମଶ ମୁନିଙ୍କ ମୁଖରୁ ଦେବୀଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା ଶୁଣିଛି। ଏହିପରି ଭାବି, ହେ ରାଜା, ସଦା ଭକ୍ତି ଓ ପ୍ରେମରେ ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏବେ ଆମ୍ବିକା ବଳିର ବିଧି ବିବରଣା ଆରମ୍ଭ। ରାଜା ପଚାରିଲେ—‘ମୋତେ ଦେବୀଙ୍କର ଯଥାଯଥ ବଳି ବିଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହ; ମୁଁ ଶୁଣି, ଏହାକୁ ଯଥାଶକ୍ତି ଓ ଅସ୍ନାନ୍ଧ କରିବି। ଏହି ପୂଜା ବିଧି, ମନ୍ତ୍ର, ହୋମଦ୍ରବ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଓ ଦାନ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ କହ।' ଵ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ—‘ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଏବେ ଯଥାଯଥ ଦେବୀ ବଳି ବିଧି କହିବି। ଏହାକୁ ସଦା ତିନିପ୍ରକାର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ—ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ, ତାମସିକ। ସାତ୍ତ୍ୱିକ ବଳି ଋଷିମାନେ କରନ୍ତି, ରାଜସିକ ରାଜାମାନେ, ତାମସିକ ରାକ୍ଷସମାନେ; ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଗୁଣାତୀତ ଓ ମୁକ୍ତିପ୍ରଦାୟିନୀ।’ ‘ଯେଉଁ ବଳିରେ ସ୍ଥାନ, ସମୟ, ଦ୍ରବ୍ୟ, ମନ୍ତ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସବୁ ପବିତ୍ର, ସେହି ବଳି ସାତ୍ତ୍ୱିକ। ଯଦି ଦ୍ରବ୍ୟ, କ୍ରିୟା ଓ ମନ୍ତ୍ର ପବିତ୍ର, ତେବେ ଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଳେ; ନହେଲେ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟାୟ ଧନରେ କୃତ କର୍ମ ଏ ଲୋକରେ ଯଶ ଓ ପରଲୋକରେ ଫଳ ଦେଉନାହିଁ। ତେଣୁ, ସଦା ନ୍ୟାୟ ଧନରେ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ—ଏହା ଯଶ, ସୁଖ, ପରଲୋକ ଉପକାର ଦେଉଛି।’ ‘ତୁମେ ଦେଖିଛ, ହେ ରାଜା, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେଉଁ ମହାନ ରାଜସୂୟ ବଳି କଲେ, ସେଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ ହେଲା। ସେଠାରେ ହରି ନିଜେ, ଯଦୁବଂଶୀ କୃଷ୍ଣ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଭୃଗୁ, ଭୃଗୁଙ୍କ ପରି ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏପରି ନିର୍ମଳ ବଳି କରି ମାତ୍ର ଏକ ମାସରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଭୟଙ୍କର ବନବାସ ଭୋଗିଲେ। ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଦୁଃଖ, ଜୂଆରେ ହାର, ବନବାସ—ଏଠି ବଳିର ଫଳ କେଉଁଠି ଗଲା? ସମସ୍ତ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତି ବିରାଟ ଗୃହରେ ଦାସ ହେଲେ; ଦ୍ରୌପଦୀ କିଚକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଯ୍ୟାତିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ କେଉଁଠି ଗଲା? ଭକ୍ତି କେଉଁଠି ରହିଲା?’ ଏହିପରି ଗଭୀର ଉପଦେଶ ଓ ଘଟଣାବଳୀ ମଧ୍ୟରେ, ଦେବୀଙ୍କ ମହିମା, ଧର୍ମ ଓ କର୍ମର ମୂଲ୍ୟ ଉଜାଗର ହେଉଛି।