ଏକ ସମୟର କଥା, ଜନ୍ମଜାତ ଦ୍ୱିଜାତି ସତ୍ୟବ୍ରତ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ବୋଧ କରୁଥିଲେ । ସେ ଭାବିଲେ, “ମୁଁ କେବେ ତୀର୍ଥରେ ତପସ୍ୟା କରିନାହିଁ, ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ସେବା କରିଛି, ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିଛି—ଏହିପରି ଅନୁଷ୍ଠାନ ନ କରିଥିବାରୁ ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟମନା ହୋଇଯାଇଛି । ଏଠାରେ ଋଷିମାନଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଯାଇଛି ।” ସେ ଆଉ ଭାବିଲେ, “ମୁଁ କିପରି ତପସ୍ୟା କରିବି ଜାଣେନି—ମୁଁ କ’ଣ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବି? ଏଠି ମୋର ନିଶ୍ଚୟ ମିଥ୍ୟା, ନିଶ୍ଚୟ ମୋର କୌଣସି ନଭାଗ୍ୟ ନାହିଁ ।” ଏପରି ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ମନ ଭସିଯାଉଥିଲା । ସେ କହିଲେ, “ଭାଗ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାନବୀୟ ପ୍ରୟାସର କୌଣସି ଫଳ ନାହିଁ; ଯେ କାମ କରାଯାଏ, ସେଠି କିଛି ଲାଭ ନାହିଁ—ସବୁ କିଛି ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ । ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ କାଳର ଅଧୀନ; କାଳ ଅତି ଦୁର୍ଜୟ ।” ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଦିନରେ ଓ ରାତିରେ ସେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀର ପବିତ୍ର କୂଳରେ ଥିବା ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ । ସେ ଦ୍ୱିଜାତି, ବିରକ୍ତ ହୋଇ, ଏକାକୀ ଅରଣ୍ୟରେ ଶାନ୍ତିରେ ଅନେକ ସମୟ କାଟିଲେ । ଏପରି ଭାବେ, ପବିତ୍ର ଜଳ ଥିବା ଅରଣ୍ୟରେ ସେ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ପୂଜା କଲେନାହିଁ, ଜପ କଲେନାହିଁ, କିମ୍ବା କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର ଜାଣିଲେନାହିଁ—ସେ କେବଳ ଅରଣ୍ୟରେ ସମୟ କାଟିଲେ । ଲୋକେ ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘବ୍ରତକୁ ମାତ୍ର ଜାଣୁଥିଲେ; ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ନାମ ଓ ଗୋତ୍ରକୁ କହୁଥିଲେ । ସତ୍ୟବ୍ରତ ଦିନ ରାତି କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁନଥିଲେ—ଏହା ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି ହୋଇଥିଲା । ଏକଦିନ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଏକ ନିଷାଦ ଶିକାର କରୁଥିଲା; ସେ ଧନୁର୍ବାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର, ଯମ ଭଳି ଦେହ ଓ ହତ୍ୟାରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ । ସେ ଏକ ଶୂକରକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ; ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ଶୂକର ଆଶ୍ରମ ଦିଗକୁ ପଳାଇ ଆସିଲା । ସେ ଶୂକର, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଦେହ, ଆଶ୍ରମ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲାବେଳେ, ଋଷି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଗଭୀର କରୁଣାରେ ଭିଜିଗଲେ । ଦେଖିଲେ, ଶୂକର ରକ୍ତରେ ଭିଜି ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ତେଣୁ କମ୍ପିତ ହୋଇ ଏବଂ କରୁଣାରେ ଭରିଯାଇ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୁର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସେ ସାରସ୍ୱତ ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ । ଏହି ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର କେବେ ଶୁଣାଯାଇନଥିଲା, ଏହା ଦିବ୍ୟ ଚେତନାରେ ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ବେରିଆସିଲା; ତେବେ ଋଷି ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେନାହିଁ, ଦୁଃଖରେ ଅତିଭୂତ ହୋଇ ମନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଡୁବିଗଲେ । ଶୂକର ଆଶ୍ରମ ମାଟିରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଝାଡ଼ି ଭିତରେ ଲୁଚିଗଲା, ତାର ପଥ କେହି ଦେଖିପାରିଲେନାହିଁ, ଶରର ବେଦନାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତାହା କମ୍ପିଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ, ନିଷାଦ ରାଜା ଅତି ଭୟଙ୍କର ଦେହ, ଧନୁଷ ଧରି, ଶିକାର ଖୋଜିବାରେ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ । ସେ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଋଷିଙ୍କୁ କୁଶ ଶଯ୍ୟାରେ ବସିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଶୂକର କେଉଁଠି ଗଲା?” ସେ ଏହିପରି କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମ ଖ୍ୟାତି ବ୍ରତକୁ ଜାଣେ; ଏହିଥିରେ ମୋ ପରିବାର ଭୁଖରେ ଅତିଶୟ କଷ୍ଟ ପାଉଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ଆଜି ଏଠାରେ ଆସିଛି । ଏହା ମୋର ଜୀବିକା, ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିୟୋଜିତ; ମୋ ପରିବାରକୁ ଯେପରି ହେଉ, ଚଳାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ । ଆଜି ସତ୍ୟ କହ, ହେ ସତ୍ୟବ୍ରତ; ମୋ ପରିବାର ଭୁଖରେ ଯନ୍ତ୍ରଣାଭୋଗ କରୁଛି । ଶର ଲାଗିଥିବା ଶୂକର କେଉଁଠି ଅଛି? ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କହ ।” ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ସୁନି, ମହାମୁନି ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ: “ଆଜି ମୋର ସତ୍ୟବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ ହେଉନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ କହିଦେଉଛି ଯେ ଦେଖିନି, ତେବେ ଏହାର ଉପକାର କ’ଣ? ଶୂକର ଶର ବିଦ୍ଧ ଦେହ ଏଠିକୁ ଆସିଛି—ମୁଁ ଏଠି ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା କିପରି କହିପାରିବି? ଏହି ମଣିଷ ଭୁଖରେ ଯନ୍ତ୍ରଣାଭୋଗ କରୁଛି; ଯଦି ଶୂକରକୁ ଦେଖିପାରିବ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମାରିଦେବ ।” ସେ ଭାବିଲେ, “ଯେଉଁଠି ହିଂସା ଅଛି, ସେଠି ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯେଉଁଠି କରୁଣା ଅଛି, ସେଠି ମିଥ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ହୁଏ । ଯାହା ଲୋକଙ୍କ ଉପକାର କରେ, ସେଠି ଏହିଠାରେ ସତ୍ୟ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ । ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ଲାଗି ଉପକାର କିପରି ହେବ, ଯେଉଁଠି ଦୁହଁଜଣଙ୍କ ଲାଭ ବିପରୀତ? ଏଠି ମିଥ୍ୟା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉତ୍ତର ନାହିଁ ।” ଏଭଳି ଧର୍ମ-ସଂକଟରେ ମୁନି ଉପଯୁକ୍ତ ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିଲେନାହିଁ । ଏପରି ବେଳେ, ଶର ବିଦ୍ଧ ଶୂକରକୁ ଦେଖି ଏବଂ କରୁଣାରେ ଭିଜିଥିବା ସମୟରେ, ମା ସରସ୍ୱତୀ ତାଙ୍କୁ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ, ତାଙ୍କର ନିଜ ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା । ଏହି ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ସହିତ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା; ଏବଂ ସେ ପୂର୍ବବତ୍ ଭାବେ ଭାଲ୍ମୀକି ପରି କବି ହେଲେ । ତାପରେ, ସତ୍ୟବ୍ରତ ଧନୁଷଧାରୀ ନିଷାଦକୁ ଏକ ଶ୍ଲୋକ କହିଲେ: “ଯିଏ ଦେଖେ, ସେ କହେନାହିଁ; ଯିଏ କହେ, ସେ ଦେଖେନାହିଁ । ହେ ଶିକାରୀ, ତୁମ ନିଜ କାମରେ ଲାଗିଛ, ଏତେବେଳେ କାହିଁକି ପୁଣିପୁଣି ପଚାରୁଛ?” ଏପରି ଉତ୍ତର ସୁନି, ଶିକାରୀ ନିରାଶ ହୋଇ ଶୂକରକୁ ଛାଡ଼ି ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ । କିନ୍ତୁ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପ୍ରଚେତସପୁତ୍ର ଭଳି ଏକ ନୂତନ କବି ହେଲେ; ସତ୍ୟବ୍ରତ ନାମରେ ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କଲେ । ଏପରି ଭାବେ, ନିୟମିତ କ୍ରିୟା କରି, ସେ ସାରସ୍ୱତ ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ; ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜାତି ପୃଥିବୀରେ ବିଶେଷ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କଲେ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉତ୍ସବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ଗାନ କରନ୍ତି; ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ଉପାଖ୍ୟାନକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି । ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ଘର ଓ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଥିଲେ; ଯିଏକି ପୂର୍ବେ ତ୍ୟାଗିତ, ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମ୍ମାନରେ ଆଣାଯାଇଲେ । ଏହିପରି, ରାଜା, ପ୍ରାଚୀନ ଶକ୍ତି, ଜଗତର କାରଣ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ସଦା ଭକ୍ତିଭାବରେ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ହେ ମହାରାଜ, ବେଦ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କର ବଳି କର; ଏହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ ।