ଦୟାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ଗୋଭିଲା ଦେବଦତ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ବିଶେଷ ମନମରା ଥିଲେ: “ତୁମ ପୁଅ ଏକଥର ବେବୁକ ହେବ, କିନ୍ତୁ ପରେ ପୁଣି ବୁଦ୍ଧିମାନ ହେବ।” ଏହି ବର ପାଇଁ, ସେ ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ்ୟାଜ୍ଞ ବିଧିବତ ଶେଷ କରି, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ବିଦାୟ ଦେଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ତାଙ୍କ ଶୋଭାବତୀ ଓ ଗୁଣବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ; ସମୟ ଅସନ୍ନ ହେଲାପରେ, ରୋହିଣୀଙ୍କ ପରି, ସେ ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରଥାନୁସାରେ ଗର୍ଭାଧାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂସ୍କାର କରିଲେ, ପୁଅ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ନିୟମିତ କ୍ରିୟା ଓ ଶୋଭା ଆଲଙ୍କାର କରାଇଲେ। ବେଦ ଆନୁସାରେ ଚୂଡାକର୍ମ କରି, ଅନେକ ଦାନ ଦେଲେ, ଏବଂ ମନେ କଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ବ୍ରତ ସଫଳ ହୋଇଛି। ଏକ ଶୁଭ ଦିନରେ, ରୋହିଣୀ ତାଙ୍କ ଗୁଣ ନେଇଥିବା ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ମହାଶୁଭ ଲଗ୍ନରେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମସଂସ୍କାର କରାଗଲା। ପୁଅକୁ ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନାମକରଣ କରିଲେ; ପୁରାତନ ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ, “ଉତଥ୍ୟ” ନାମ ରଖାଗଲା। ପରେ, ତାଙ୍କ ଅଷ୍ଟମ ବର୍ଷରେ ଏକ ଶୁଭ ଦିନରେ, ପିତା ବେଦିକ୍ ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ ଉପନୟନ ସଂସ୍କାର କରାଇଲେ। ଅଧ୍ୟାପକ ତାଙ୍କୁ ବେଦ ପଢ଼େଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଉତଥ୍ୟ ନିୟମ ରଖି ବସିଲେ, କିନ୍ତୁ କିଛି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ନାହିଁ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ, ସେ ଅବାକ ହୋଇ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଛନ୍ତି। ପିତା ବାରମ୍ବାର ଶିଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଦୃଢ଼ ମନର ଛୁଆ ଶିଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେ ଅପ୍ରଜ୍ଞା ମାନେ ମୂଢ଼ ପରି ଦଢ଼ି ରହିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ନିରନ୍ତର ଅଭ୍ୟାସ ଚଲିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ବେଦ ଅନୁଯାୟୀ କୌଣସି କ୍ରିୟା କିମ୍ବା ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା ଠିକ୍ ଭାବେ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଖବର ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପିଗଲା ଯେ ସେ ବେବୁକ ହୋଇଯାଇଛି। ଯେଉଁଠି ସେ ଯାଉଥିଲେ, ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ହସୁଥିଲେ; ପିତା ଓ ମାତା ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଡାଟିଲେ। ଲୋକମାନେ, ପିତାମାତା ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ, ଏହା ଦେଖି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିରକ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କ ପିତାମାତା କହିଲେ: “ଅନ୍ଧା କିମ୍ବା ଲଙ୍ଗଡ଼ ପୁଅ ଭଲ, କିନ୍ତୁ ବେବୁକ ପୁଅ କେବେ ଶୁଭ ନୁହେଁ।” ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ, ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୃଗଶାଳା ତିଆରି କଲେ; ଅରଣ୍ୟ ଫଳ ଖାଇବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଏକାଗ୍ର ମନରେ ସେଠାରେ ରହିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଗଭୀର ନିୟମରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି, ସେ ଘୋଷଣା କଲେ: “ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିବି ନାହିଁ।” ସେଠି ତପୋବନରେ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଆଚରଣ କରି, ଏକ ସୁଖଦ ଜୀବନ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ। ଏଠାରୁ ସତ୍ୟବ୍ରତଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଲୋମଶ କହିଲେ: ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କିମ୍ବା ପାଠ କିଛି ଜାଣୁନଥିଲେ; ଦେବତା ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ପୂଜା କିଛି ଜାଣୁନଥିଲେ। ସେ ପୂଜାର ଆସନ, ପ୍ରାଣାୟାମ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କିମ୍ବା ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଦ୍ଧି ବିଧି ମଧ୍ୟ ଜାଣୁନଥିଲେ। ମନ୍ତ୍ରମୁଦ୍ରା, ଜପ, ଗାୟତ୍ରୀ, ପବିତ୍ରତାର ନିୟମ, ସ୍ନାନ, ଆଚମନ କିଛି ଜାଣୁନଥିଲେ। ପ୍ରାଣାହୁତି, ହୋମ, ଅତିଥିସେବା, ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନା, ସମିଧା ଜଳାଇବା, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କିଛି ଜାଣିଥିଲେ ନାହିଁ। ସକାଳେ ଉଠି, କିଛି ଭାବେ ଦାନ୍ତ ଘସୁଥିଲେ, ଶୂଦ୍ର ପରି ମନ୍ତ୍ର ବିନା ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ। ଅରଣ୍ୟରୁ ଫଳ ଆଣି, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଯେଉଁ ଫଳ ଇଚ୍ଛା, ଖାଉଥିଲେ; କଣ ଖାଇବା ଉଚିତ, ଅଉ କଣ ନୁହଁ, ତାହା ଜାଣୁନଥିଲେ। ସେଠି ରହି, ସତ୍ୟ କହୁଥିଲେ, କେବେ ମିଥ୍ୟା କହୁନଥିଲେ; ଲୋକମାନେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ “ସତ୍ୟବାଦୀ ତପସ୍ବୀ” ବୋଲି କୁହୁଥିଲେ। ସେ କେବେ କାହାକୁ କ୍ଷତି କରୁନଥିଲେ, କିମ୍ବା କେଉଁଠି ନିଷିଦ୍ଧ କାମ କରୁନଥିଲେ; ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ସେଠି ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଏ, ଏଭଳି ବିଚାର କରୁଥିଲେ– “ମୋର ମୃତ୍ୟୁ କେବେ ଆସିବ? ଏ ଅରଣ୍ୟରେ ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ବଞ୍ଚୁଛି; ଏ ବେବୁକ ଜୀବନ ଉପରେ ଲଜ୍ଜା, ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭଲ।” “ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମୁଁ ବେବୁକ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହାର ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ। ଏତେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜନ୍ମ ପାଇଁ, ଏବେ ତାହା ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଗଲା। ଯେପରି ଏକ ଶୋଭାବତୀ ବନ୍ଧ୍ୟା ନାରୀ, କିମ୍ବା ଫଳହୀନ ଗଛ, କିମ୍ବା ଦୁଧ ନ ଦେଉଥିବା ଗାଈ, ସେପରି ମୁଁ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଇଛି।” “ମୁଁ ଭାଗ୍ୟକୁ କାହିଁକି ଦୋଷ ଦେବି? ନିଶ୍ଚିତ ମୋର କର୍ମ ଏପରି। ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ତିଆରି କରିଥିବା ଗ୍ରନ୍ଥ କୌଣସି ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେଇନଥିଲି। ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଦାନ କରିନଥିଲି; ତେଣୁ କର୍ମବଳରେ ଏବେ ମୁଁ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ଓ ନିଚ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇଛି। ତୀର୍ଥରେ ତପସ୍ୟା କରିନଥିଲି, ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସେବା କରିନଥିଲି; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିନଥିଲି– ତେଣୁ ମୋ ମନ ଦୁଷ୍ଟ ହୋଇଛି। ଋଷିପୁତ୍ରମାନେ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ କିଛି ଅଜ୍ଞାତ ଭାଗ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂଢ଼ ହୋଇଯାଇଛି। ମୁଁ ତପସ୍ୟା କିପରି କରିବି ଜାଣେନି– ଭଲ କାମ କ’ଣ କରିପାରିବି? ଏଠାରେ ମୋର ନିଶ୍ଚୟ ମିଥ୍ୟା, ନିଶ୍ଚିତ ମୋର ଭାଗ୍ୟ ଭଲ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଭାଗ୍ୟକୁ ସର୍ବୋପରି ମନେ କରେ; ମାନବ ପ୍ରୟାସ ନିର୍ଫଳ– ଶ୍ରମ କରି କାମ କଲେ କିଛି ହୁଏନି, ସବୁ କିଛି ଭାଗ୍ୟରେ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତାମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାଳର ଅଧୀନ, କାଳ ଅତି ଦୁର୍ଜୟ।” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା ଦିନ ରାତି କରୁଥିଲେ, ସେ ଦ୍ୱିଜ ଜାହ୍ନବୀ ତଟର ଶୁଦ୍ଧ ତପୋବନରେ ରହିଲେ। ବିରକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଅରଣ୍ୟରେ ସମୟ କାଟିଲେ। ପବିତ୍ର ଜଳ ଥିବା ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଏଭଳି ରହି, ପନ୍ଦର ବର୍ଷ କାଟିଗଲା; ସେ କେବେ ପୂଜା, ଜପ କିମ୍ବା କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର ଜାଣିଲେ ନାହିଁ– କେବଳ ଅରଣ୍ୟରେ ରହି ସମୟ କାଟିଲେ। ଲୋକେ ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ମାତ୍ର ଜାଣୁଥିଲେ; ସେ ଋଷି ନିଜର ନାମ ଓ କୁଳ ମାତ୍ର କହୁଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ହୋଇଯାଇଥିଲା: “ଏହି ସତ୍ୟବ୍ରତ ଦିନ ରାତି କେବେ ମିଥ୍ୟା କହୁନାହାନ୍ତି।