କଥା ଏପରି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ—ଏକ ସମୟରେ, ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଁହାଙ୍କ ନାମ ସତ୍ୟବ୍ରତ, ଜଣେ କୋଳନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅକ୍ଷର ଶୁଣିଲେ। ସେଉଁଠି, ସେ ଅକ୍ଷରଟିକୁ ନିଜେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଶବ୍ଦରେ ଏକ ଅନୁସ୍ୱାର ଛାଡ଼ି ଦେଲେ। ଏହି କ୍ରମରେ, ସେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କୁ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନ୍ୟତା ମିଳିଲା। ସେ ଯେତେବେଳେ 'ଐ' ସ୍ୱର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ତେବେ ଦେବୀ ତା’ଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ଦୟାରେ, ସେ ସେଉଁଠି ସତ୍ୟବ୍ରତଙ୍କୁ କବିମାନଙ୍କର ରାଜା କରିଦେଲେ। ଏହି ଚମତ୍କାର ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଜନମେଜୟ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ, “ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସତ୍ୟବ୍ରତ କିଏ? ସେ କେଉଁ ଦେଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ? ସେ କିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ ଏବଂ ପୁଣି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ? ସେହି ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ କେଉଁଠି ଫଳ ମିଳିଲା? ଭବାନୀ ଏପରି କିପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ? ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ମୋତେ ଖୁସିରେ କହିଦିଅ।” ତା’ପରେ ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ମହାରାଜ, ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ବ୍ୟାସଦେବ, ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର, ଏକ ପବିତ୍ର ପୁରାତନ କଥା କହିଲେ, ଯାହା ସେ ମୁନିମାନଙ୍କର ସଭାରେ ଶୁଣିଥିଲେ। ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ: ‘ମହାରାଜ, ଗତକାଲି ମୁଁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ନୈମିଷାରଣ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ମୁନିମାନେ ଦୀର୍ଘ ବ୍ରତରେ ଲିନ ହୋଇ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ସେଉଁଠି ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲି। ଏଠି ଏକ ଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସଭାରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ତା’ଠାରେ ଜମଦଗ୍ନି ମୁନି ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ନିଏ ବସି ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ‘ହେ ତପସ୍ବୀଗଣ, ମୋ ମନରେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ଅଛି। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି, କୁବେର, ବାୟୁ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଗଣନାୟକ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ, ଭାଗ, ପୂଷା, ରାତିର ଦେବତା, ଗ୍ରହମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ଚାହିଦା ଫଳ ଦେଇଥାଏ? କିଏ ସର୍ବଦା ସେବନୀୟ?’ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଲୋମଶ ମୁନି କହିଲେ, ‘ହେ ଜମଦଗ୍ନି, ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ସେଥିର ଉତ୍ତର ଶୁଣ। ଯେଉଁ ଶକ୍ତିକୁ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳକାମୀ ଲୋକେ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ପରା ପ୍ରକୃତି, ସର୍ବବ୍ୟାପି, ନିତ୍ୟମଙ୍ଗଳମୟ ଦେବୀ। ସେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଯାହାଙ୍କ ଜନନୀ, ସେଇ ଦେବୀ ହେଉଛନ୍ତି ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳକାରଣ। ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ କିମ୍ବା ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଦେବୀ ଚାହିଦା ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସେ ସଦା କୃପାମୟୀ, ପୂଜା କଲେ ବର ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱିଜମାନେ କେବଳ ପବିତ୍ର ଅକ୍ଷର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଲାଭ କରିଥିଲେ। କୋଶଳ ଦେଶରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଦେବଦତ୍ତ। ସେ ନିରସନ୍ତାନ ଥିଲେ, ଏହି ଦୁଃଖରେ ସେ ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ବିଧିମତ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଠାଣିଲେ। ସେ ତମସା ନଦୀ କୂଳରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କଲେ, ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଯଜ୍ଞକୁଶଳ ଓଜ୍ଞମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ସେଉଁଠି ଯଥାବିଧି ଅଗ୍ନିକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ପୁତ୍ରେଷ୍ଟି ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ସୁହୋତ୍ରଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କୁ ଅଧ୍ଵର୍ୟୁ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ହୋତା ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ପାଇଳଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୋତା, ଗୋଭିଳଙ୍କୁ ଉଦ୍ଗାତା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଲେ। ଉଦ୍ଗାତା, ସାମବେଦର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗାୟକ, ସତ୍ତର ସ୍ୱରରେ ରଥାନ୍ତର ସାମ ଗାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ବାରମ୍ବାର ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ଦେବଦତ୍ତ ଏହି ଦେଖି କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ଗୋଭିଳଙ୍କୁ ଦୋଷାରୋପ କଲେ, ‘ତୁମର ଦ୍ୱାରା ଏଠି ଉଚ୍ଚାରଣ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା, ଏହି ପୁତ୍ରକାମନା ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦୁର୍ବଳ ହେଲା।’ ଗୋଭିଳ ଏହି ଦୁର୍ବ୍ୟବହାରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ଦେଲେ ଶାପ—‘ତୁମ ପୁଅ ମୂର୍ଖ ହେବ, ଚଳାକ ଓ ନିର୍ବାକ ହେବ।’ ତା’ପରେ କହିଲେ—‘ସମସ୍ତ ଶରୀରରେ ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଠିନ, ଏଠି ମୋର ଦୋଷ ନୁହେଁ।’ ଗୋଭିଳଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବଦତ୍ତ ଭୟଭୀତ ହୋଇ କହିଲେ—‘ମୁଁ ଅପରାଧୀ ନୁହେଁ, ଏତିକି ଛୋଟ ଦୋଷ ପାଇଁ ଆପଣ ମୋତେ ଶାପ କାହିଁକି ଦେଲେ? ମୁଁ ନିରସନ୍ତାନ, ଏବେ ଆପଣ ଆଉ ଦୁଃଖ ଦେଲେ। ବେଦଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି, ନିରସନ୍ତାନ ହେବା ଚାଁଲି, ମୂର୍ଖ ପୁଅ ଥିବା ଅଧମ। ମୂର୍ଖ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ, ସେ ପଶୁ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର ସମାନ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏପରି ପୁଅ ଥିଲେ କ’ଣ ହେବ? ମୂର୍ଖ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦାନ, ପୂଜା, କିମ୍ବା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ରାଜା ଏପରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୂଦ୍ର ଭାବରେ ତାଲିକା କରି କର ନେବା ଉଚିତ। ମୂର୍ଖ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପିତୃକ୍ରିୟା କିମ୍ବା ଦେବକ୍ରିୟାରେ ବସାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ରାଜାଙ୍କୁ ଏମିତି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୂଦ୍ର ସମାନ ଭାବି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଚାଷ କରିବାକୁ ଦେଇଦେବା ଉଚିତ। ଏପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ନ ଥିଲେ କେବଳ କୁଶ ତିଆରି ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଭଲ। ଅଧିକ ଖାଇବା ଅଯୋଗ୍ୟକୁ ଦେଲେ ଦାତା ନରକକୁ ଯାଏ, ଗ୍ରାହକ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ।’ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଦେବଦତ୍ତ ନିଜ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା କଥା ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ, ଏବଂ ଏହି ଭାବରେ ଘଟଣା ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା।