ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଓ ନିଜ-ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିଛନ୍ତି; ନଚେତ୍ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିହୀନ ଓ ଅଚଳ ହୋଇପଡିଥାନ୍ତେ। ଏହି ଶକ୍ତି ଏକମାତ୍ର ଜଗତର କାରଣ, ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବୀ; ଏହିଠାରେ, ରାଜନ୍, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କର, ଯଜ୍ଞ କର। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ମହାକାଳୀ, ଓ ମହାସରସ୍ୱତୀ ମଧ୍ୟ। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଦେବୀ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ, ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଫଳଦାତ୍ରୀ, ଶାନ୍ତ, ସହଜରେ ସେବ୍ୟ, ଓ କୃପାମୟୀ। କେବଳ ତାଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଓ ମହେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ମୁକ୍ତି ଅଭିଲାଷୀ ନିୟମିତ ତପସ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ନାମ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କିମ୍ବା ଅନୁଚିନ୍ତାପୂର୍ବକ ଉଚ୍ଚାରଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦୁର୍ଲଭ ଦାନାଦି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଅତି ଭୟଭୀତ ଅବସ୍ଥାରେ କାହାରି ମୁଁହରୁ କେବଳ "ଐ ଐ" ଧ୍ୱନି ବାହାରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେବୀ ଚାହିଦା ଫଳ ଦେଇଦିଅନ୍ତି। ଏହି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀ ଦୟା କରନ୍ତି—ଏହାର ଉଦାହରଣ ହେଉଛନ୍ତି ସତ୍ୟବ୍ରତ, ଯେଉଁଥିରେ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଅନେକସ୍ଥାନରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରନ୍ତି। ଏହି ଘଟଣାକୁ ଆମେ ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତ ମୁନିମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣସଭାରେ ଦେଖିଛୁ; ସତ୍ୟବ୍ରତଙ୍କ କଥା ସେଠାରେ ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଦିଆଯାଏ। ଏହି ଘଟଣା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଯେପରି ମୁଁ ଶୁଣିଛି; ସତ୍ୟବ୍ରତ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ସେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅନପଠିତ। ଏକ କୋଳାନଙ୍କ ମୁଁହରୁ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେ ନିଜେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ; ଅନୁସ୍ୱାର ଛାଡିଦେଲେ ଯେପରି, କିନ୍ତୁ ତାହା ସ୍ୱତଃଫଳରେ ସେ ବିଦ୍ୱାନମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ହେଲେ। କେବଳ "ଐ" ଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାରେ, ଦେବୀ ଖୁସି ହେଲେ; ସେଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାତା କୃପାକରି, ସତ୍ୟବ୍ରତଙ୍କୁ କବିମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା କଲେ। ଏଠିରେ ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ: "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବ୍ରତ କିଏ? ସେ କେଉଁ ଦେଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ କେମିତି ଥିଲା? ସେ କେମିତି ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ ଏବଂ କେମିତି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ? ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତତ୍କ୍ଷଣାତ କଣ ଲାଭ କଲେ? ଭବାନୀ କେମିତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ? ଏହି ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା ଆଜି ମତେ ବିସ୍ତୃତ କରି କହ।" ତାହାପରେ ସୂତ କହିଲେ: "ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ଉତ୍ତମ ଓ ପବିତ୍ର ଶବ୍ଦରେ କଥା କହିଲେ। 'ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ଏହି ପବିତ୍ର ଏବଂ ପୁରାତନ କଥା ଶୁଣ, ଯାହା ମୁଁ ପୂର୍ବେ ମୁନିମାନଙ୍କ ସଭାରେ ଶୁଣିଥିଲି। ଏକଥିରେ, ମୁଁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରୁଥିବାବେଳେ ଏକଦା ନୈମିଷାରଣ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ମୁନି ନିବାସ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମୁଁ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲି, ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଏମାନେ ଜୀବନମୁକ୍ତ ଓ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକ ସଭାରେ ବସିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଁଠାରେ ଜମଦଗ୍ନି ମୁନି ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଲେ। ଜମଦଗ୍ନି କହିଲେ: 'ହେ ଧନ୍ୟ ତପସ୍ବୀମାନେ, ମୋ ମନରେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ଅଛି; ଏହି ମୁନିମାନଙ୍କ ସଭାରେ ମୁଁ ଏହାର ସମାଧାନ ଚାହେଁ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ମଘବାନ୍, ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି, କୁବେର, ବାୟୁ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ସେନାପତି, ଓ ଦେବସେନାପତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ଭାଗ, ପୁଷଣ, ରାତିର ନାଥ, ଓ ଗ୍ରହମାନେ—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୂଜ୍ୟ, ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳଦାତା? କିଏ ସହଜରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଶୀଘ୍ରେ ମାନ ଦେଇଥାଏ? ମୁନିମାନେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତୁ।' ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିବା ସହ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଲୋମଶ କହିଲେ: 'ହେ ଜମଦଗ୍ନି, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ତାହା ଏବେ ଶୁଣ। ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ପୂଜନ କରିବା ଉଚିତ୍, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଏହି ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ୍, ପ୍ରାଚୀନ, ସର୍ବବ୍ୟାପି, ନିତ୍ୟ ମଙ୍ଗଳମୟୀ ପ୍ରକୃତି। ସେ ଦେବମାତା, ବ୍ରହ୍ମା ଭଳି ମହାନ ଆତ୍ମାମାନଙ୍କର ମାତୃକା, ସେଇ ପ୍ରକୃତିର ମୂଳ, ସଂସାର ଦୂର୍ବୃକ୍ଷର ମୂଳ। ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ସେ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସେ ସଦା କୃପାମୟୀ, ଏବଂ ପୂଜିତ ହେଲେ ବର ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ଏକ କଥା କହିବି, ମୁନିମାନେ ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠି ଏକ ଦ୍ୱିଜ ମାତ୍ର ଦେବୀଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ବର ପାଇଥିଲେ।' 'କୋଶଳ ଦେଶରେ ଦେବଦତ୍ତ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ସନ୍ତାନ ନଥିବାରୁ ସେ ପୁତ୍ରପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ନିୟମିତ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ସେ ତମସା ନଦୀ କୂଳରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରି, ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯଜ୍ଞ କ୍ରମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ସେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବେଦୀ ତିଆରି କରି, ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରି, ସେଠାରେ ପୁତ୍ରେଷ୍ଟି ଯଜ୍ଞ କଲେ। ସୁହୋତ୍ରଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କୁ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ହୋତା ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ପୈଳଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୋତା, ଗୋଭିଳଙ୍କୁ ଉଦ୍ଗାତା ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ସଭ୍ୟ ଭାବେ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଦାନ ଦେଲେ। ଉଦ୍ଗାତା, ସାମବେଦ ଗାୟକମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସବୁ ସ୍ୱର ଅନୁଯାୟୀ ରଥାନ୍ତର ସାମ ଗାଇଲେ।' 'କିନ୍ତୁ, ବାରମ୍ବାର ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା; ଦେବଦତ୍ତ ରାଗିଯାଇ ଗୋଭିଳଙ୍କୁ କହିଲେ: "ତୁମେ ମୂର୍ଖ! ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପୁତ୍ରକାମନା ଯଜ୍ଞର ସ୍ୱର ଭଙ୍ଗ ହେଲା।" ଗୋଭିଳ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ଦେବଦତ୍ତକୁ ଶାପ ଦେଇଲେ: "ତୁମର ପୁଅ ମୂର୍ଖ, ଧୂର୍ତ୍ତ, ଓ ମୌନୀ ହେବ।"' 'ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର; ଏଥିରେ ମୋ ଦୋଷ ନାହିଁ," ବଡ଼ ମନ୍ୟସ୍କ ଗୋଭିଳଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦେବଦତ୍ତ ଶାପ ଭୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ...' (ଏଠାରେ କଥା ଆଗକୁ ବଢ଼ିବ...