ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ବ୍ରହ୍ମାଦେବ ନାରଦଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟିର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି । ସେ କହିଲେ, “ଅଗ୍ନିତତ୍ତ୍ୱରେ ତିନିଟି ଗୁଣ ଅଛି—ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରୂପ । ଜଳତତ୍ତ୍ୱରେ ଚାରିଟି ଗୁଣ ଅଛି—ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ ଓ ରସ । ପୃଥିବୀତତ୍ତ୍ୱରେ ପାଞ୍ଚଟି ଗୁଣ ଅଛି—ସ୍ପର୍ଶ, ଶବ୍ଦ, ରସ, ରୂପ ଓ ଗନ୍ଧ । ଏହି ଭିନ୍ନ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ତାଙ୍କର ଗୁଣଗୁଡ଼ିକର ମିଶ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୁଏ । ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅଂଶ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଏଠାରେ ଚଉରାଶି ଲକ୍ଷ ପ୍ରଜାତିର ଜୀବ ରହିଛନ୍ତି । ଏହାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ନାରଦ, ତୁମେ ଯେଉଁ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ପଚାରିଛ, ମୁଁ ଏଠାରେ ତାହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି । ଏବେ ତୁମେ ମନୋନିବେଶ କରି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକର ରୂପ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଶୁଣ । ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ହେଉଛି ଆନନ୍ଦ ଓ ପ୍ରସନ୍ନତାର ଉତ୍ସ; ଏହାର ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ସରଳତା, ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, ଶ୍ରଦ୍ଧା, କ୍ଷମା ଓ ଦୃଢତା । ଏହା ଛାଡ଼ି ଦୟା, ଲଜ୍ଜା, ଶାନ୍ତି ଓ ସନ୍ତୋଷ ମଧ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣକୁ ସ୍ଥିର କରେ । ଏହି ପରି ଶ୍ରଦ୍ଧା ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର—ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ, ତାମସିକ । ରଜସ୍ ଗୁଣର ଚିହ୍ନ ହେଉଛି ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗ, ଯାହା ଦୃଷ୍ଟିକଟିନ୍ତୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଏ କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖ ଓ ଅସନ୍ତୋଷ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାଏ । ଏହାର ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ଦ୍ୱେଷ, ଶତ୍ରୁତା, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଅଭିମାନ, ଆଶା ଓ ନିଦ୍ରା । ଗର୍ବ, ମଦ ଓ ଅହଂକାର ମଧ୍ୟ ରଜସ୍ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ତାମସ୍ ଗୁଣର ଚିହ୍ନ ହେଉଛି କଳା ରଙ୍ଗ, ଯାହା ମୂଢ଼ତା, ବିଷାଦ, ଆଳସ୍ୟ, ଅଜ୍ଞାନ, ନିଦ୍ରା, ଦୁଃଖ ଓ ଭୟ ଜନ୍ମ ଦେଇଥାଏ । ଏହା ଛାଡ଼ି ଝଗଡ଼ା, କଞ୍ଜୁସି, ଠକେଇ, କ୍ରୋଧ, ଅସମତା, ଅତି ନାସ୍ତିକତା ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କର ଦୋଷ ଦେଖିବା ତାମସିକ ଲକ୍ଷଣ । ଏହି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ତାମସ୍ ଚିହ୍ନିପାରିବେ; ତାମସିକ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରେ । ଯେଉଁମାନେ ଶୁଭ ଫଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବା, ରଜସ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଓ ତାମସ୍କୁ ଦୂର କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ତିନି ଗୁଣ ପରସ୍ପରକୁ ଅଧିକାର କରନ୍ତି, ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି; କେବେ ବି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ବିଦ୍ୟମାନ ନୁହଁନ୍ତି । ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍ ଓ ତାମସ୍ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ଏକାକି ରହନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ମିଶ୍ରିତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି । ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକର ପରସ୍ପର ମିଶ୍ରଣ ଓ ବିକାଶ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି, ନାରଦ, ଏହା ଜାଣିଲେ ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ । ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ତାହା ଅନୁଭବ ଓ ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା ଫଳ ମିଳେ । ଶୁଣିବା, ଦେଖିବା, କିମ୍ବା ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଆସେ ନାହିଁ । ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ ଓ ତାହାକୁ ଦେଖିଲେ ରାଜସିକ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ । ଲୋକେ ଏଠାକୁ ଯାଇ, ନହାଏ, କ୍ରିୟା କରେ, ଦାନ ଦେଇ ରାଜସିକ ଭାବରେ କିଛି ଦିନ ରହେ । କିନ୍ତୁ ଆସକ୍ତି ଓ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ିନଥିଲେ, କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ରହିଗଲେ, ସେମାନେ ଘରକୁ ଫେରି ଆଗର ଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି । ଏହିପରି ଶୁଣିଲେ କିନ୍ତୁ ଅନୁଭବ କଲେ ନୁହେଁ, ତେବେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାର ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ । ନାରଦ, ଯାହା ଶୁଣାଯାଇନାହିଁ, ତାହା ଫଳଦାୟକ ନୁହେଁ । ଏହି ତୀର୍ଥର ଶକ୍ତି ତାହାର ପାପରହିତତାରେ ଅଛି, ଯେପରି ଚାଷ ଫଳ ଦେଲେ ଲୋକ ତାହା ଭୋଗ କରେ । ଏହି ପାପୀ ଶରୀରର ରୂପାନ୍ତର ହେଉଛି—କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ମୋହ, ତୃଷ୍ଣା, ଦ୍ୱେଷ, ଆସକ୍ତି ଓ ଅଭିମାନ । ଏହି ଇର୍ଷ୍ୟା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟାସୁୟା, ଅସହନଶୀଳତା, ଅଶାନ୍ତି ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶରୀରରୁ ଯାଏନାହିଁ, ଲୋକ ପାପରେ ବନ୍ଧିଥାଏ । ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ ପରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୋଷଗୁଡ଼ିକ ଯଦି ଶରୀରରୁ ଯାଏନାହିଁ, ତେବେ ଏହି ଉଦ୍ୟମ ବ୍ୟର୍ଥ, ଯେପରି ଚାଷିର କଷ୍ଟ କିଛି ଫଳ ଦେଇନାହିଁ । ଏକ ଦୁଷ୍କର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରମ କରି ମୂଲ୍ୟବାନ ବୀଜ ବପଣ କଲେ ଉପଯୋଗୀ ଜୀବିକା ମିଳେ । ଦିନ ଓ ରାତି ଶ୍ରମ କରି ଫଳ ଆଶା କରି ରକ୍ଷା କଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୀତକାଳରେ ଅଟବାରେ ଶୁଇଲେ ବାଘ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ତୁର ଭୟ ଥାଏ । ଯଦି ଗୋଟିଏ ଦିନ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ଗୋଲାପୋକା ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଏ, ଚାଷି ଆଶାହୀନ ହୋଇଯାଏ । ଏହିପରି, ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାର କଷ୍ଟ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଫଳ ମିଳୁନାହିଁ । ଯେତେବେଳେ ସତ୍ତ୍ୱ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ ଦ୍ୱାରା ବଳବତୀ ହୁଏ, ତେବେ ଏହାର ଫଳ ହେଉଛି ଅନ୍ଧକାର ଜନିତ ଵିଷୟବାସନାରୁ ବିରାଗ । ସେହି ସମୟରେ ସତ୍ତ୍ୱ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ରଜସ୍ ଓ ତାମସ୍କୁ ଦମନ କରେ । ରଜସ୍ ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ବଢ଼ିଲେ, ସେ ତାମସ୍ ଓ ସତ୍ତ୍ୱକୁ ଦମନ କରେ; ତାମସ୍ ମୋହ ଦ୍ୱାରା ବଢ଼ିଲେ, ଏହା ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜସ୍କୁ ଦମନ କରେ । ଏହି ଦମନ କିପରି ହୁଏ, ମୁଁ ଏବେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି । ଯେତେବେଳେ ସତ୍ତ୍ୱ ବଢ଼ି ମନ ଧର୍ମରେ ଅବିଚଳିତ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ବାହ୍ୟ ବିଷୟ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉନାହିଁ । ଏହା କେବଳ ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ବସ୍ତୁକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ । ଏହା କ୍ଷୀଣ ଶ୍ରମରେ ସାଧିତ ଧର୍ମ, କର୍ମ ଓ ଯଜ୍ଞର ଆଶା କରେ । ଏହି ସମୟରେ ଏହା ସତ୍ତ୍ୱିକ ସୁଖରେ ମାତ୍ର ଆନନ୍ଦ ନେଇଥାଏ; ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ରାଜସିକ ତଥା ତାମସିକ ସୁଖରେ ନୁହେଁ । ଏପରି ଭାବେ ପ୍ରଥମେ ରଜସ୍, ପରେ ତାମସ୍କୁ ଦମନ କରି, କେବଳ ସତ୍ତ୍ୱ ରହିଯାଏ ଓ ଏହା ପବିତ୍ର ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ରଜସ୍ ବଢ଼ିଯାଏ, ଅବିନାଶୀ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କର୍ମ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ନ ଥିବା ରାଜସିକ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଉପଜିଥାଏ । ଏଭଳି ଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମା ନାରଦଙ୍କୁ ଗୁଣମୟ ସୃଷ୍ଟି ଓ ତାହାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଉଦ୍ବୋଧନ କଲେ ।