ଏହିପରି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ନାରଦଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟିର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି। ସେ କହିଲେ, “ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଅର୍ଥାତ୍ ସ୍ଥୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଏକ ପ୍ରଭାବ, ଏବଂ ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି ଅହଂକାର। ଏହି ଅହଂକାରରୁ ସବୁବେଳେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ଅହଂକାର ପଞ୍ଚ ଭୂତର କାରଣ, ଯାହାରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏବଂ ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ପଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ଏହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ଓ ମନ—ଏହି ଛଉଟି ମିଶି ସୋଳଟି ତତ୍ତ୍ୱର ଏକ ସମୂହ ତିଆରି କରେ, ଯାହା କେବଳ ପ୍ରଭାବ ନୁହେଁ, କାରଣ ମଧ୍ୟ। କିନ୍ତୁ, ପରମାତ୍ମା, ଏହି ଦେହର ଆଦି ପୁରୁଷ, କେବେ ବି ପ୍ରଭାବ କିମ୍ବା କାରଣ ନୁହେଁ; ସେ ତ ସମସ୍ତ ଆରମ୍ଭର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ। ଏପରି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି, ବ୍ରହ୍ମାଜୀ କହିଲେ, “ଏବେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୋର କାମ ପାଇଁ ରଥରେ ଯାଅ। ଯେତେବେଳେ କଷ୍ଟରେ ପଡିବ, ମୋତେ ସ୍ମରଣ କର; ମୁଁ ଦର୍ଶନ ଦେବି। ସଦା, ମୋତେ ଅବିନାଶୀ ପରମାତ୍ମା ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କର। ଦୁଇଁପଟିରୁ ସ୍ମରଣ କଲେ କାମରେ ସଫଳତା ନିଶ୍ଚିତ।" ଏପରି କହି, ସେ ତିନିଜଣଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଦୂର କଲେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଶିବଙ୍କୁ ମହାକାଳୀ, ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମହାସରସ୍ୱତୀ ଶକ୍ତି ଦେଲେ। ତାପରେ, ତିନିଏ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ମନେ ମନେ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କର ଚମତ୍କାର ଶକ୍ତି ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ରଥରେ ବସି, ସେମାନେ ଏକ ନୈକ ଦ୍ୱୀପ ନୁହେଁ, ଦେବୀ ନଥିବା ଏବଂ ଅମୃତ ସାଗର ନଥିବା ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହି ବିଶାଳ ରଥ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପଦ୍ମାସନ ସ୍ଥଳକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ନାମକ ଦୁଇଏ, ମୁର ଶତ୍ରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲେ। ଏଠିଏ, ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ମୁଁ ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳି ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ଅଲଗା ଭାବେ ଦେଖିଲେ।” ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ—ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ନାରଦ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ହେ ପ୍ରଜାପତି, ମୋତେ ଏହି ଆଦି, ଅବିନାଶୀ, ନିର୍ଗୁଣ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଓ ଅଚ୍ୟୁତ ପୁରୁଷ ବିଷୟରେ କୁହ। ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଶକ୍ତି ଓ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ କ’ଣ? ମୁଁ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା କଲି? ସେଠାରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି ନିର୍ମୋହ, କ୍ରୋଧରହିତ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ। କିନ୍ତୁ, ପରମାତ୍ମା ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆସିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ପୁନିପୁନି ତପସ୍ୟା କଲି। ଆପଣ ଗୁଣମୟ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖିଛନ୍ତି, ନିର୍ଗୁଣ ଶକ୍ତି ଓ ନିର୍ଗୁଣ ପୁରୁଷ କେମିତି?” ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ପ୍ରଜାପତି ହସି ମୃଦୁ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ହେ ମୁନି, ନିର୍ଗୁଣ ସ୍ୱରୂପ କେବେ ଚକ୍ଷୁର ଗୋଚର ହୁଏ ନାହିଁ; ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ନଶ୍ୱର; ତେଣୁ ନିର୍ଗୁଣ କେମିତି ଦେଖିବେ? ନିର୍ଗୁଣ ପୁରୁଷ ଓ ନିର୍ଗୁଣ ପ୍ରକୃତି ଦୁହିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ଏହି ଦୁଇଁକୁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ, ମୁନିମାନେ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି। ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ ଦୁହିଏ ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ନାହିଁ, ଏହି ଦୁହିଏକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ଲାଭ କରାଯାଏ, ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା କେବେ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଯେଉଁ ଚେତନା ବିଦ୍ୟମାନ, ସେଇ ପରମାତ୍ମା; ସେ ଅନନ୍ୟ ଜ୍ୟୋତି, ସମସ୍ତ ଦେଶରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ନାନା ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଏହି ଦୁହିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଠି କିଛି ନାହିଁ। ଦେହରେ ସେମାନେ ସଦା ଚିନ୍ତନୀୟ, ସଦା ଏକତ୍ୱରେ ଏକାତ୍ମା, ନିର୍ଗୁଣ ଓ ଶୁଦ୍ଧ। ଶକ୍ତି ହେଉଛନ୍ତି ପରମାତ୍ମା, ପରମାତ୍ମା ହେଉଛନ୍ତି ଶକ୍ତି; ଏହି ଦୁହିଏ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭେଦ କେହି ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦ ପଢିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅସଙ୍ଗତା ଛାଡ଼ି ଏହି ଭେଦ ଜାଣିହେବ ନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏହି ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି, ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଜଗତ କେମିତି ରହିପାରିବ? ଗୁଣବାନ ଲୋକ ନିର୍ଗୁଣକୁ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା କେମିତି ଦେଖିବେ? ଚିନ୍ତା କର, ଗୁଣମୟ ଆକୃତିକୁ ମନରେ ଧ୍ୟାନ କର। ଯେପରି ଜିହ୍ବା ବିଲ୍ଲୀରେ ଢାକିଲେ କେବଳ ତିତିର୍ ସ୍ୱାଦ ହୁଏ, ଏହିପରି ଚକ୍ଷୁ ଓ ରୂପ; ଏହିପରି ଗୁଣରେ ଢାକା ମନ କେମିତି ନିର୍ଗୁଣକୁ ଜାଣିପାରିବ? ଏହା ଅହଂକାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହି ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି ଏହା କେମିତି ହେବ? ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୁଣରୁ ବିଭାଗ ହୁଏନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦୃଷ୍ଟି ଆସିବ ନାହିଁ; ଅହଂକାର ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ମନରେ ଏହା ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଶୁଣି, ନାରଦ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଦେବେଶ, ତିନି ଗୁଣର ସ୍ୱରୂପ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ଅହଂକାର ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ କୁହ। ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ—ଏହି ତିନି ଗୁଣର ଅଲଗା ସ୍ୱଭାବ କ’ଣ? ମୁଁ କେମିତି ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବି, ଏହି ଜ୍ଞାନ ମୋତେ ଦିଅ, ଏବଂ ଗୁଣମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ସ୍ପଷ୍ଟ କର।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—"ତିନି ଗୁଣର ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର; ଏହା ହେଉଛି ଜ୍ଞାନଶକ୍ତି, କ୍ରିୟାଶକ୍ତି, ଓ ଦ୍ରବ୍ୟଶକ୍ତି। ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଜ୍ଞାନଶକ୍ତି ସହିତ, ରଜ ଗୁଣ କ୍ରିୟାଶକ୍ତି ସହିତ, ଓ ତମ ଗୁଣ ଦ୍ରବ୍ୟଶକ୍ତି ସହିତ ଏକତ୍ୱ ରଖେ। ଏହି ତିନି ଶକ୍ତିର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ, ତୁମେ ଶୁଣ: ତମ ଗୁଣର ଦ୍ରବ୍ୟଶକ୍ତିରୁ ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ରୂପ, ରସ, ଗନ୍ଧ—ଏମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ। ଆକାଶର ଏକମାତ୍ର ଗୁଣ ଶବ୍ଦ, ବାୟୁର ଗୁଣ ସ୍ପର୍ଶ; ଅଗ୍ନିର ଗୁଣ ରୂପ, ଜଳର ଗୁଣ ରସ, ପୃଥିବୀର ଗୁଣ ଗନ୍ଧ। ଏମିତି ଏହି ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ହେ ନାରଦ।" ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମାଜୀ ନାରଦଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟିର ଗୁଣ, ଶକ୍ତି ଓ ପରମତତ୍ତ୍ୱର ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ମୃଦୁ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ କରିଦେଲେ।