ଦେବୀ, ଯିଏ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ଶିବଙ୍କୁ ଅମୃତ ସମାନ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ— “ହେ ଶିବ, ତୁମେ ମୋ ହରଗୌରୀ, ମୋହନୀ ମହାକାଳୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର। କୈଳାସ ପର୍ବତରେ ତୁମେ ନିଜେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଗ କର। ତୁମର ପ୍ରଧାନ ଗୁଣ ହେଉ tamas, ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ଗୁଣ ହେଉ sattva ଓ rajas। ଦାନବ ନାଶ ପାଇଁ rajas ଓ tamas ଦ୍ୱାରା ଭୋଗ କର, ଏହି ସହିତ ତପସ୍ୟା ଓ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ସ୍ମରଣ କର। ଶାନ୍ତିମୟ sattva ଗୁଣକୁ ସଦା ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ପାପହୀନ, ତୁମେ ତିନିଜଣେ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ। ଏହି ସଂସାରରେ କୌଣସି ଉପାଦାନ ଏହି ତିନି ଗୁଣ ବିନା ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଦେଖାଯାଉଛି ଯେ କିଛି ମାତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟ ଅଛି, ସେଠି ସେ ତିନି ଗୁଣରୁ ଗଠିତ। ଏଠାରେ ଯାହାକୁ ଅଗୁଣିତ ବୋଲି ଦେଖାଯାଉଛି, ସେ କେବେ ଥିଲା ନାହିଁ, ନ ଥିବ। ପରମାତ୍ମା ଅଗୁଣିତ, କିନ୍ତୁ ସେ କେବେ ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ। ହେ ଶିବ, ମୁଁ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ ଗୁଣବତୀ ଓ ଅଗୁଣିତ ଦୁହେଁ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ; ମୁଁ ସଦା କାରଣ, କେବେ ଫଳ ନୁହେଁ। ଗୁଣସହିତ ମୁଁ କାରଣ, ଅଗୁଣିତ ହେଉଥିବାବେଳେ ପରମାତ୍ମା ସାନିକଟ; ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ, ଅହଂକାର, ଗୁଣ, ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ—ଏହି ସମସ୍ତ କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ରୂପେ ଦିନ ଓ ରାତି ଚଳିତିଛନ୍ତି। ଅହଂକାର ମୋର ଫଳ, ତିନିପ୍ରକାରରେ ନିର୍ମିତ; ଏହି ଅହଂକାରରୁ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ବୁଦ୍ଧି କୁହାଯାଏ। ବୁଦ୍ଧି ହେଉଛି ଫଳ, ଅହଂକାର ହେଉଛି କାରଣ; ଅହଂକାରରୁ ସୁକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହିଠାରୁ ପଞ୍ଚ ଭୂତ ଓ ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ, ପଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ଓ ମନ ଏହି ଶୋଳ ତତ୍ତ୍ୱ ଦୁହେଁ କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ରୂପେ ଅଛି। ପରମାତ୍ମା, ଆଦିପୁରୁଷ, କେବେ କାରଣ କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଆଦିର ଆଦି। ଏଭଳି ଭାବରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିବେଚନା କରିଦେଲି। ଏବେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ରଥ ଉପରେ ଯାଅ। ମୋର ସ୍ମରଣ କରିବାରେ ତୁମେ ବିପଦରେ ମୋର ଦର୍ଶନ ପାଇବ; ସଦା ସ୍ମରଣ କର, ହେ ଦେବମାନେ, ମୋତେ ନିତ୍ୟ ନିରଞ୍ଜନ ପରମାତ୍ମା ଭାବରେ। ଦୁଇପଟେ ସ୍ମରଣ କଲେ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚିତ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଦେବୀ ଏଭଳି କହି, ଆମକୁ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଅନୁଗ୍ରହ କରି ଅନୁମତି ଦେଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଶିବଙ୍କୁ ମହାକାଳୀ, ମୋତେ ମହାସରସ୍ୱତୀ ଦେଇ, ସେ ତାଙ୍କ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଆମକୁ ପଠାଇଲେ। ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ପହଁଚି ଆମେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କଲୁ, ସେ ଦେବୀଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଓ ରୂପ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କଲୁ। ରଥ ଉପରେ ବସି ତିନିଜଣେ ସେଠାରେ ସ୍ଥିର ହେଲୁ; ସେଠାରେ ନ ଦ୍ୱୀପ ଥିଲା, ନ ସେ ଦେବୀ ଥିଲେ, ନ ଅମୃତ ସମୁଦ୍ର। ବିଶାଳ ରଥ ପହଁଚି, ଅମେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ପଦ୍ମ ସ୍ଥାନରେ ଯାଇଲୁ; ଏହି ମହାସାଗରରେ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ନାମକ ଦୁଇ ଦାନବକୁ ମୁରାରି ବିଷ୍ଣୁ ନାଶ କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ମୁଁ ଏହି ଦେବୀଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଦେଖିଲି, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅଲଗା ଭାବେ ଦେଖିଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ନାରଦ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଓ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— “ହେ ପିତାମହ, ଆଦି, ଅବିନାଶୀ, ଗୁଣହୀନ, ଅବିକାରୀ, ଅଚ୍ୟୁତ ପୁରୁଷ ଯିଏ ଦେଖାଯାନ୍ତି ଓ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ସେ କିଏ? ଏହି ତିନିପ୍ରକାର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଗୁଣହୀନ ଶକ୍ତିର ସ୍ୱରୂପ କ’ଣ? ସେ ଶକ୍ତି ଓ ପୁରୁଷଙ୍କ ନିଜ ରୂପ କ’ଣ? ମୁଁ କାହିଁକି ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲି? ସେଠାରେ ମୁଁ ଦେଖିଥିଲି ମହାନ ମୁନି ଓ କ୍ରୋଧହୀନ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଅଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ପିତା, ମୁଁ ତାହାଁରେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଲି ନାହିଁ, ପୁନିପୁନି ତପସ୍ୟା କଲି। ଆପଣ ଗୁଣସହିତ ଦେବୀଙ୍କ ରୂପ ଦେଖିଛନ୍ତି, ଗୁଣହୀନ ଶକ୍ତି ଓ ପୁରୁଷ କେମିତି?” ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ନିଗ୍ଧ ହେଉଛନ୍ତି, ହସି କହିଲେ— “ହେ ମୁନି, ଗୁଣହୀନ ରୂପ କେବେ ଚକ୍ଷୁର ଗୋଚର ହୁଏ ନାହିଁ; ଯାହା ଦେଖାଯାଏ ତାହା ନଶ୍ୱର, ତେଣୁ ନିରାକାର କିପରି ଦେଖାଯିବ? ଗୁଣହୀନ ଶକ୍ତି ଓ ପୁରୁଷ ଦୁହେଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନରେ ଜାଣିବା ଓ ମୁନିମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ ଦୁହେଁ ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ନାହିଁ, ସଦା ଅଛନ୍ତି; ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ, ଅଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଥିବା ଚେତନାକୁ ପରମାତ୍ମା ଭାବେ ଜାଣ, ହେ ନାରଦ; ସେ ହେଉଛନ୍ତି ନିତ୍ୟ ପ୍ରଭା, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି, ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଦୁହେଁ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟାପି ଓ ଉପସ୍ଥିତ; ଏହି ସଂସାରରେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ତାଙ୍କୁ ସଦା ଦେହରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, ସଦା ଏକତ୍ୱ ଓ ଅବିନାଶୀ; ଦୁହେଁ ଏକ ରୂପ, ଚେତନ, ଗୁଣହୀନ ଓ ପବିତ୍ର। ସେ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ପରମାତ୍ମା, ଏହି ପରମାତ୍ମାକୁ ଶକ୍ତି ଭାବରେ ମନେ କରାଯାଏ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭେଦ କେହି ଜାଣେନି। ହେ ନାରଦ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ବେଦ ପଢ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ବିରାଗ ଛଡ଼ା ତାଙ୍କ ଭିତରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭେଦ ଜାଣିହେବା ନାହିଁ। ଏହି ସଂସାର, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ସମସ୍ତ ଅହଂକାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏହି ଅହଂକାର ଛଡ଼ା, ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ ମଧ୍ୟ, ସଂସାର ରହିପାରିବ କି? ହେ ପୁତ୍ର, ଗୁଣସହିତ ଥିବା ଲୋକ କିପରି ଅଗୁଣିତକୁ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିପାରିବ? ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ, ଚିନ୍ତନ କର, ଗୁଣସହିତ ରୂପକୁ ମନରେ ଧ୍ୟାନ କର। ଯେପରି ଜିହ୍ବା ପିତ୍ତରେ ଢାକିଯାଇଲେ ମାତ୍ର କଷା ଲାଗେ, ସତ୍ୟ ସ୍ବାଦ ଅନୁଭବ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଚକ୍ଷୁ ଓ ରୂପ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନୁଭୂତି।