ହେ ଶ୍ରୋତାମାନେ, ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥାରେ ବ୍ରହ୍ମାଜୀ କହିଲେ—ଯିଏ ହରି, ସେଇ ନିଜେ ଶିବ ଓ ଯିଏ ଶିବ, ସେଇ ହରି। ଏହି ଦୁଇଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ଭିନ୍ନତା ବିଚାର କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନରକର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ। ଏହିପରି ଭାବେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତଥାପି, ଗୁଣମାନର ଏକ ଅନ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ଅଛି, ଯାହାକୁ ମୁଁ କହିବି, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଶୁଣ। ମୁଁ ଚାହେଁ ତୁମେ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣରେ ଲୀନ ହୋଇ, ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର। ଦ୍ୱିତୀୟ ଭୂମିକାରେ, ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ରଜ ଓ ତମ ଗୁଣର ଧାରକ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ଲୀଳା ଓ ଭେଦରେ, ସଦା ରଜୋଗୁଣରେ ତୁମେ ଭୋଗ କର। ମୁଁ ତୁମକୁ ମନ୍ତ୍ର ଦେଉଛି—ବାଣୀର ବୀଜ, କାମର ରାଜା, ଏବଂ ମାୟାର ବୀଜ ଏହି ତିନି; ଏହି ମନ୍ତ୍ର ତୁମକୁ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେବ। ଏହା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଏହାକୁ ସଦା ଜପ କର, ଭୋଗ କରିବାରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛା ରଖ। ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା କାଳ ଭୟ କେବେ ହେବ ନାହିଁ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର ଏହି ଲୀଳା ଚାଲିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ନିଶ୍ଚିତ; ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଏହାକୁ ସଂହର କରିବି, ସମସ୍ତ ଚରାଚରକୁ ଆପଣ ଗ୍ରହଣ କରିବି। ତାପରେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋରେ ଲୀନ ହେବ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସଦା ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଇଥାଏ। ଶୁଭ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ଲୋକ ଉଦ୍ଗୀଥ ଜପ ସହିତ ଏହା କରିବା ଉଚିତ। ବୈକୁଣ୍ଠ ସ୍ଥାପନ କରି, ହେ ପରମ ପୁରୁଷ, ତୁମେ ସେଠାରେ ବାସ କର। ମୋତେ ଚିନ୍ତା କରି, ଇଚ୍ଛାମୂଳକ ଭୋଗ କର। ଏପରି ଭାବେ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ସ୍ୱୟଂ ଦେବୀ, ଯିଏ ତିନି ଗୁଣର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ, ଏବେ ଗୁଣାତୀତ ହୋଇ, ଅମୃତ ଶବ୍ଦରେ ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ଶିବ, ତୁମେ ହରଗୌରୀ, ମହାକାଳୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର। କୈଳାସ ସ୍ଥାପନ କରି, ଇଚ୍ଛାମୂଳକ ଭୋଗ କର। ତୁମର ପ୍ରଧାନ ଗୁଣ ହେଉ ତମସ, ଓ ଉପଗୁଣ ହେଉ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜ। ରଜ ଓ ତମ ଗୁଣରେ ଦାନବ ସଂହାର କରି, ତପସ୍ୟା ଓ ପରମାତ୍ମା ସ୍ମରଣ କର। ଶାନ୍ତ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣ ସଦା ଗ୍ରହଣ କର। ତିନିଜଣେ, ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ। ଏଠି, ଏହି ତିନି ଗୁଣ ବିନା କିଛି ବସ୍ତୁ ନାହିଁ, ଯାହା କି ଦେଖାଯାଏ ସେ ସବୁ ଏହି ତିନି ଗୁଣର ମିଶ୍ରଣ। ଏହି ଜଗତରେ ନିର୍ଗୁଣ କିଛି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ନ ଦେଖାଯିବ; ପରମାତ୍ମା ନିର୍ଗୁଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କେବେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ମୁଁ ଦୁଇଁ ରୂପରେ ଅଛି—ଗୁଣସହିତ ଓ ନିର୍ଗୁଣ; ସଦା କାରଣ, କେବେ ଫଳ ନୁହେଁ। ଗୁଣସହିତ ମୁଁ କାରଣ, ନିର୍ଗୁଣ ହୋଇ ଆତ୍ମା ସମୀପରେ ଅଛି। ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ, ଅହଂକାର, ଗୁଣମାନ, ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଦିନ ଓ ରାତି କାରଣ-ଫଳ ଭାବେ ଚଳିଥାନ୍ତି। ଅହଂକାର ମୋର ଫଳ, ଏହା ତିନିପ୍ରକାରର; ଏଠାରୁ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ବୁଦ୍ଧି କୁହାଯାଏ। ବୁଦ୍ଧି ଫଳ, ଅହଂକାର କାରଣ; ଅହଂକାରରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ସଦା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ପାଞ୍ଚ ଭୂତ, ପାଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ, ପାଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ—ଏହି ସୋଳ ଉପାଦାନ ଅଛି, ଏହି ଦୁଇଁ କାରଣ ଓ ଫଳ ଭାବରେ ଅଛି। ପରମାତ୍ମା, ଆଦିପୁରୁଷ, କେବେ ଫଳ ନୁହେଁ, କେବେ କାରଣ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ଆଦି ଏଭଳି। ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ତୁମକୁ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିଲି; ଏବେ, ମୋର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମେ ରଥରେ ଯାଅ। ଯେତେବେଳେ କଷ୍ଟ ଆସିବ, ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମୁଁ ଦର୍ଶନ ଦେବି; ସଦା ମୋତେ ଅବିନାଶୀ ପରମାତ୍ମା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କର। ଦୁଇଁପଟରୁ ସ୍ମରଣ କଲେ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚିତ। ଏମିତି କହି, ଦେବୀ ଆମକୁ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଦୂର କଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଶିବଙ୍କୁ ମହାକାଳୀ, ମୋତେ ମହାସରସ୍ୱତୀ ଦେଇ, ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରୁ ପ୍ରେଷଣ କଲେ। ଆମେ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ, ମନେ ମନେ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିର ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲୁ। ରଥରେ ବସି, ଆମେ ସେଠାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହେଲୁ; ସେଠା ଦ୍ୱୀପ ନୁହେଁ, ନ ଦେବୀ, ନ ଅମୃତ ସାଗର। ଏହି ବିଶାଳ ରଥ ମାଧ୍ୟମରେ ଆମେ ଏକ ଦିବ୍ୟ କମଳ ସାମ୍ନାକୁ ପହଞ୍ଚିଲୁ, ଯେଉଁଠାରେ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ନାମକ ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କୁ ମୁରଶତ୍ରୁ ବିନାଶ କରିଥିଲେ। ଏପରି ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ମୁଁ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବ, ସେଇ ଦେବୀଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦେଖିଲୁ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆମେ ନିଜ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଦେଖିଲୁ। ଏଵେ ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ—ନାରଦ, ତୁମ ଜନକଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ହେ ପିତାଜୀ, ସେ ପ୍ରାଚୀନ, ଅବିନାଶୀ, ନିର୍ଗୁଣ, ଅଚଳ, ଅବ୍ୟୟ ପୁରୁଷ, ଯିଏ ଦେଖାଯାଏ ଓ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ସେ କିଏ? ଏହି ତିନି ପ୍ରକାରର ନିର୍ଗୁଣ ଶକ୍ତିର ସ୍ୱରୂପ କ'ଣ? ଏହି ଶକ୍ତି ଓ ପୁରୁଷର ସତ୍ୟ ରୂପ କ'ଣ? ମୁଁ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ଘୋର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲି? ସେଠାରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି ବିଶୁଦ୍ଧ ମୁନିମାନେ, କ୍ରୋଧ ଶୂନ୍ୟ ତପସ୍ବୀ। ହେ ପ୍ରଜାପତି, ପରମାତ୍ମା ମୋର ଦୃଷ୍ଟି ଗୋଚରରେ ଆସିଲେ ନାହିଁ; ପୁନିପୁନି ଘୋର ତପସ୍ୟା କଲି। ଆପଣ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଶକ୍ତି ଦେଖିଛନ୍ତି; ଏ ନିର୍ଗୁଣ ଶକ୍ତି ଓ ନିର୍ଗୁଣ ପୁରୁଷ କେମିତି?" ଏପରେ ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ନାରଦଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ପ୍ରଜାପତି ମିଶ୍ର ହସରେ ତଥ୍ୟ କଥା କହିଲେ—"ହେ ମୁନି, ନିର୍ଗୁଣ ରୂପ କେବେ ଦୃଷ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ନଶ୍ୱର; ଅରୂପ କେମିତି ଦେଖାଯିବ?" ଏପରି ଦିବ୍ୟ କଥା ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ, ନାରଦ ଓ ବ୍ୟାସଙ୍କ ମୁଖରୁ ଅମୃତ ସ୍ରୋତା ଭଳି ପ୍ରବାହିତ ହେଲା।