ବ୍ରହ୍ମା ଭଗବତୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, “ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଆପଣ ମୋତେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଚତୁର୍ବିଧ ଆକାର ଦେଇ ଖେଳ କରିବା ପାଇଁ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଦିବ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିର ମାୟାକୁ ମୁଁ ଜାଣେ, ଅନ୍ୟ କିଏ ଏହାକୁ ବୁଝିପାରିବ? ମୋ ଅହଂକାରରୁ ହୋଇଥିବା ଅପରାଧକୁ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତୁ।” ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ଯେଉଁ ମୂଢ଼ ଲୋକେ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଯୋଗ ରେ ଦୀର୍ଘ ସାଧନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ନାମକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ମାତା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟପୂର୍ବକ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ବୁଝିନାହାନ୍ତି। ଏହି ଭ୍ରମିତ ଲୋକେ ତତ୍ତ୍ୱ ଗଣନା ଓ ଅନ୍ୱେଷଣରେ ଲଗି ଆପଣଙ୍କ ନାମକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇ ଘୁଡ଼ିଯାନ୍ତି। ହେ ଭବାନୀ, ଆପଣ ଏକମାତ୍ର ମୁକ୍ତିଦାତ୍ରୀ।” ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଯେଉଁ ଲୋକେ ପୁରାତନ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ କାହିଁକି ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି? ଅତିକ୍ଷଣ ନିମିଷ ପରି ଆପଣଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧ ଚରିତ୍ର—ଶିବା, ଅମ୍ବିକା, ଶକ୍ତି, ଈଶା—ସଦା ଅବିଚଳିତ ଅଛି। ଆପଣ ଦୃଷ୍ଟିଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଚତୁର୍ବିଧ ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରିପାରନ୍ତି; ଆପଣ ମୋତେ ଏହି ମୂଳ ସୃଷ୍ଟି କାମରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କାମ କରୁଛି।” ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ମାତା, ହରିକୁ ଆପଣ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ କି, କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ମଧୁ ଏବଂ କୈଟଭରୁ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ? ହରାକୁ ଆପଣ ସମୟରେ ନାଶ କରିଥିଲେ କି? ତାଙ୍କୁ କିପରି ମୋ ଭୂରୁ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ?” ସେ ଆଉ କହିଲେ, “ଆପଣଙ୍କ ଜନ୍ମ କେଉଁଠି ଦେଖାଯାଇନାହିଁ, କିମ୍ବା ଶୁଣାଯାଇନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କ ମୂଳ କେଉଁଠି? କେହି ଜାଣିନାହିଁ। ନିଶ୍ଚୟ, ଆପଣ ପ୍ରାଚୀନ ଶକ୍ତି, ଭବାନୀ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତରୁ ଅପ୍ରଭାବିତ; ଏହିପରି ଆପଣଙ୍କୁ ବୁଝାଯାଏ।” “ମୋତେ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଶକ୍ତି ଦେଇଛନ୍ତି, ହରିକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଶକ୍ତି ଦେଇଛନ୍ତି, ହରାକୁ ନାଶ କରିବାକୁ ଶକ୍ତି ଦେଇଛନ୍ତି; ଆପଣ ବିନା ଆଜି ସମସ୍ତେ ଅଶକ୍ତ।” “ମୁଁ, ହରି, ଶଙ୍କର ଅଛି, ଅନ୍ୟ କିଏ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନାହିଁ, ନାହିଁ, ହେବିନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳାରେ କିଏ ଭ୍ରମିତ ହେଉନାହିଁ? ଏହି ଲୀଳା ଅପେକ୍ଷା କ୍ଷୁଦ୍ର ଇଚ୍ଛା ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦର କାରଣ।” “ମୂଳ ଦେବତା କ୍ରିୟାକର୍ତ୍ତା ନୁହେଁ, ଗୁଣରେ ପ୍ରକାଶିତ, ନିଷ୍କ୍ରିୟ, ନିର୍ଗୁଣ, ଏବଂ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଏହି ଲୀଳାକୁ ବିଭାଜିତ କରିଛନ୍ତି, ଏହିପରି ବିଦ୍ୱାନମାନେ କହନ୍ତି।” “ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କିଏ ନାହିଁ, ତୃତୀୟ କିଏ ନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନର ବିଷୟକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଅନ୍ୱେଷଣ କରାଯାଏ।” “ବେଦର ବାକ୍ୟ କଦାପି ଅସତ୍ୟ ବୋଲି ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ବିରୋଧାଭାସକୁ ମୋ ହୃଦୟରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କରିଛି।” “ବେଦ ଯାହାକୁ ଏକ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ବୋଲି କହିଛି—ସେ ଆପଣ କି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଏ? ମୋ ଶଂକା ଦୂର କରନ୍ତୁ।” “ମୋ ମନ ଶଂକାରୁ ମୁକ୍ତ ନୁହେଁ, ନାହିଁ ଅବିଚଳିତ; ଦ୍ୱିତ୍ୱ ଓ ଏକତ୍ୱର ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ମୋ ଛୋଟ ମନ ଡୁବିଯାଇଛି।” “ଆପଣ ନିଜ ବାକ୍ୟରେ ମୋ ଶଂକା ଦୂର କରିବା ଉଚିତ୍; ମୋ ପୂର୍ବ ଦୃଷ୍ଟିର ଫଳରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ପରେ ଆସିବା ଉପଲକ୍ଷ ମିଳିଛି।” “ଆପଣ ପୁରୁଷ କି ନାରୀ? ସବୁ ଭାବରେ କହନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣିଲେ ମୁଁ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବି।” ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମା ଭଗବତୀଙ୍କୁ ବିନମ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ତାପରେ ଆଦି ଭଗବତୀ ମୃଦୁ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ମୋ ଏବଂ ଏହି ଏକତା ସଦା ଅଛି, କୌଣସି ବିଭାଜନ ନାହିଁ; ମୁଁ ଏହି ଓ ଏହି ମୁଁ—ଭିନ୍ନତା ମନର ଭ୍ରମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ଯେଉଁ ଜଣେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭିନ୍ନତାକୁ ବୁଝିପାରିବେ, ସେ ଏହି ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ—ଏହାର କୌଣସି ଶଂକା ନାହିଁ।” “ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଏକ, ଦ୍ୱିତୀୟ ନାହିଁ, ନିତ୍ୟ ଏବଂ ପୁରାତନ; କିନ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟି ଇଚ୍ଛା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଦ୍ୱିତ୍ୱ ଫେରି ଆସେ। ଦୀପକ ଯେପରି ଉପାଧିର ସାଥିରେ ଦୁଇଟି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଛାୟା କିମ୍ବା ଆଇନାର ଚିତ୍ରବାଣୀ ପରି ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା। ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ଦ୍ୱିତ୍ୱ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ମନର ଭ୍ରମରୁ ଦିଅଯାଏ—ଏହି ଦ୍ୱିତ୍ୱ ସମୟରେ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟର ବିଭାଜନ ରହିଥାଏ।” “ସୃଷ୍ଟିର ଅବସାନରେ ମୁଁ ନାହିଁ ନାରୀ, ନାହିଁ ପୁରୁଷ, ନାହିଁ ନପୁଂସକ; ସୃଷ୍ଟି ଅଛିବା ସମୟରେ ମନ ଏକ ଭିନ୍ନତାକୁ କଳ୍ପନା କରେ। ମୁଁ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନ, ମୁଁ ଶ୍ରୀ, ଧୃତି, କୀର୍ତି, ସ୍ମୃତି, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ବୁଦ୍ଧି, ଦୟା, ଲଜ୍ଜା, ଭୁକ୍ତି, ତୃଷ୍ଣା, ଏବଂ କ୍ଷମା। ମୁଁ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଶାନ୍ତି, ତୃଷ୍ଣା, ନିଦ୍ରା, ଉନ୍ମାଦ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଯୁବାବସ୍ଥା; ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ, ଇଚ୍ଛା ଓ ଆକାଂକ୍ଷା, ଶକ୍ତି ଓ ଅଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ମୁଁ। ମୁଁ ଚର୍ବି, ମଜ୍ଜା, ଚର୍ମ; ଦୃଷ୍ଟି, ବାଣୀ, ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ; ମୁଁ ପରମ, ମଧ୍ୟମ, ଦୃଷ୍ଟିବାଣୀ ଓ ଶରୀରର ନାଡ଼ୀମାନେ।” “ଏହି ଜଗତରେ କଣ ମୋ ନୁହେଁ? କଣ ମୋ ଠାରୁ ଅଲଗା? ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଜାଣ, ହେ ପଦ୍ମଜ, ସମସ୍ତ ମୁଁ। କଣ ଅଛି ଯାହା ମୋ ଏହି ଆକାର ନୁହେଁ? ତେଣୁ, ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ ମୁଁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ।” “ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ଆକାରର ଆଧାର; ମୁଁ ଶକ୍ତି ହୋଇ ମହା କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ମୁଁ ଗୌରୀ, ବ୍ରାହ୍ମୀ, ରୌଦ୍ରୀ, ବାରାହୀ, ବୈଷ୍ଣବୀ, ଶିବା; ବାରୁଣୀ, କୌବେରୀ, ନରସିଂହୀ, ଓ ବାସବୀ। ସମସ୍ତ ଫଳ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ମୁଁ ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରେ। ଜଳରେ ମୁଁ ଶୀତଳତା, ଅଗ୍ନିରେ ତାପ, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶ, ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଶୀତଳତା; ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା, ମୁଁ ସେପରି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।” “ମୋ ବିନା, ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କିଛି ଚଳିପାରେନାହିଁ; ଏହି ଜଗତର ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏହି ନିଶ୍ଚିତତାରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।