ବିଷ୍ଣୁ ତାହା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ନଗରୀକୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ । କମଳାକ୍ଷ ହରି ସେହି ଭବନର ସାମ୍ନାକୁ ଗଲେ । ସେଠି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରୀର ତୀସ୍ତା ଫୁଲର ରଙ୍ଗ ପରି, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଚାରିଟି ହାତ, ଗରୁଡ଼ରେ ବସିଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ । ସେ ସମୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭାଗ୍ୟବତୀ ଅପୂର୍ବ ଚାମର ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପଖା ଝାଳୁଥିଲେ । ଏହି ନିରନ୍ତର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲୁ । ଆମେ ପରସ୍ପରକୁ ଚାହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲୁ । ଏହି ସମୟରେ ହଠାତ୍ ରଥ ବାୟୁବେଗରେ ଦୌଡ଼ିଗଲା । ତାପରେ ଆମେ ଅମୃତ ସମୁଦ୍ରରେ ପହଞ୍ଚିଲୁ, ଯେଉଁଠାରେ ମଧୁର ଜଳ, ବଡ଼ ବଡ଼ ତରଙ୍ଗ, ଅନେକ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ଓ ଚଳମାନ ତରଙ୍ଗ ଦେଖିଲୁ । ସେଠି ମନୋହର ମନ୍ଦାର, ପରିଜାତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ଆସନ ଓ ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶୋଭାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା । ମୁକୁତା ମାଳା ଓ ବିଭିନ୍ନ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଅଶୋକ, ବକୁଳ, କୁରୁବକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସବୁପଟେ କେତକୀ ଓ ଚମ୍ପକ ଗଛର ଘେରା, କୋଇଲିଙ୍କ ଡାକ ଓ ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ । ମଧୁମକ୍ଷିକାଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନ ଏହାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ୟଜନକ କରିଥିଲା । ସେଇ ଦ୍ୱୀପରେ ଶିବ ଆକୃତିର ଏକ ମନୋହର ଶୟ୍ୟା ଥିଲା । ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ରଙ୍ଗବିରଙ୍ଗ ଆବରଣରେ ମୁଡ଼ିଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁର ରଙ୍ଗରେ ଅଲଙ୍କୃତ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୟ୍ୟାରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ନାରୀ ବସିଥିଲେ । ସେ ଲାଲ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିଲେ, ଗଭୀର ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ବିଦ୍ୟୁତ ଚମକ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ମନୋହର ମୁହଁ । ଲାଲ ଓଠ ଓ ଦାନ୍ତର ଦ୍ୱାରା ମୁହଁ ଶୋଭିତ, କୋଟି କୋଟି ଲକ୍ଷ୍ମୀଠାରୁ ଅଧିକ ଦୀପ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଶ ସୂର୍ୟମଣ୍ଡଳ ପରି । ତାଙ୍କ ହାତରେ ପାଶ, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଥିଲା । ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଶ୍ରୀଭୁବନେଶ୍ୱରୀ; ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଶୋଭାରେ ଅଲଙ୍କୃତ । ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ହୃଁ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଦେହ ଲାଲ ରଙ୍ଗର, କରୁଣାମୟୀ, ଯୁବତୀ ରୂପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ । ସମସ୍ତ ଶୋଭା ର ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ଭରା କମଳମୁଖ, ଉନ୍ନତ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତନ ନଳିନ କୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା । ନାନା ରତ୍ନ ଅଲଙ୍କାର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବାହୁଳି, କଙ୍କଣ ଓ ମୁକୁଟରେ ଶୋଭିତ, ଶ୍ରୀଚକ୍ର ଆକୃତିର ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁଣ୍ଡଳ ତାଙ୍କ କମଳମୁଖରେ ଶୋଭିତ । ସେ ହୃଲ୍ଲେଖା ଭୁବନେଶୀ ନାମରେ ପରିଚିତ, ନିଜ ନାମର ଜପରେ ନିରତ । ସଦା ତାଙ୍କ ସଖୀମଣ୍ଡଳ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ, ଭୁବନେଶୀ ମହାଦେବୀ ହୃଲ୍ଲେଖା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରା । ଅନଙ୍ଗକୁସୁମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ଚାରିପଟେ ଘେରି ରହିଥିଲେ । ଷଡ୍କୋଣ ମଧ୍ୟରେ, ଯନ୍ତ୍ରମଣ୍ଡଳର ମୁଖ୍ୟ ଆସନରେ ଦେବୀ ବସିଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲୁ; “ଏହି ଶୋଭାମୟୀ କିଏ? ତାଙ୍କ ନାମ କଣ? ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ,” ଭାବି ସେଠି ଦଢ଼ି ରହିଲୁ । ସେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ, ହଜାର ହାତ, ହଜାର ଶୋଭାମୟ ମୁହଁରେ ଦୂରରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ । “ସେ ନ ଅପ୍ସରା, ନ ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନ ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟା,”—ଏପରି ସନ୍ଦେହରେ ନାରଦ, ଆମେ ସେଠି ଦଢ଼ି ଥିଲୁ । ତାହାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ଦେଖି, ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରୁ ମାତାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଏହି ଶୁଭଦାୟିନୀ ଦେବୀ ଆମ ପାଇଁ ସବୁ କାରଣ; ସେ ମହାଜ୍ଞାନ, ମହାମାୟା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅବିନାଶୀ ପ୍ରକୃତି । ଦେବୀ ସାଧାରଣ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ, ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ; ସେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ପରମ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି, ନିତ୍ୟ ଓ ଅନିତ୍ୟ ଦୁହିଁର ମୂର୍ତ୍ତି । ଦେବୀ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ନିୟନ୍ତ୍ରୀ, ମଙ୍ଗଳମୟୀ, ଅଲ୍ପଭାଗ୍ୟବାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ; ସେ ଭିତରେ ବେଦଧାରିଣୀ, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଦିଶ୍ୱରୀ । ସେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଲୟ କରି, ସୃଷ୍ଟିର ଅବସାନରେ ଖେଳ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଚିହ୍ନ ନିଜ ଦେହରେ ରଖନ୍ତି । ସେ ସମସ୍ତ ବୀଜର ସାର, ବିଭିନ୍ନ ଶକ୍ତି ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ । ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣ ଓ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧରେ ଅନୁଲିପ୍ତ, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ସେବାରେ ନିୟୋଜିତ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶିବ ଦେଖୁଛନ୍ତି । ଆମେ ଧନ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କାରଣ ଏହି ଦେବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଆମେ ପାଇଛୁ । ଯେ ତପସ୍ୟା ପୂର୍ବେ କରିଥିଲୁ, ତାହାର ଏହି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ମିଳିଛି; ନହେଲେ ଏମିତି ଦେବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ କିପରି ହେବ? ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟର ଭଣ୍ଡାର, ଦାନଶୀଳ ତପସ୍ବୀ, ସେମାନେ ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି; ରାଗୀ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ସେ ପ୍ରକୃତିର ମୂଳ, ସଦା ପୁରୁଷଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ୱରେ; ସେ ପରମାତ୍ମା ପାଇଁ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି । ସେ ପ୍ରେକ୍ଷକ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଦୃଶ୍ୟ, ଦେବଗଣ; ସେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ କାରଣ, ମାୟା, ଶାସିକା, ଶୁଭଦାୟିନୀ । ମୁଁ କେଉଁଠି, ଦେବତାମାନେ କେଉଁଠି, ରମ୍ଭା ଭଳି ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ କେଉଁଠି; ଆମେ କେବେ ବି ତାଙ୍କ ସମାନ ନୁହେଁ, ଏକ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ । ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ସେଇ ମହାସାଗରରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ମହାଦେବୀ, ଶିଶୁ ରୂପରେ ମୋତେ ଆନନ୍ଦରେ ଝୁଲାଇଥିଲେ । ବଟବୃକ୍ଷ ପତ୍ର ଉପରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୋଇ, ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଆଂଠିକୁ ହାତରେ ଧରି, କମଳମୁଖରେ ରଖି, ସେ ଚୁଷି ଖେଳୁଥିଲେ । ବହୁ ଶିଶୁ ଭାବର କ୍ରିୟା କରି, ତାଙ୍କ କୋମଳ ଦେହ ବଟପତ୍ର ଉପରେ ଶୋଇ ରହିଥିଲେ । ଗୀତ ଗାଇ ଓ ଝୁଲାଇ, ସେ ଶିଶୁ ରୂପରେ ମୋ ସହିତ ଥିଲେ; ଏହା ଏବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୋତେ ଜଣାପଡ଼ିଲା, ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ।