ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ମୁଁ ଜଳରୁ ଉଠି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଖୋଜିଲି, କିନ୍ତୁ ମୋତେ କେଉଁଠି ମିଳିଲା ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଏକ ଦେହହୀନ ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲି—“ତପସ୍ୟା, ତପସ୍ୟା।” ତେଣୁ ମୁଁ ପଦ୍ମରେ ବସି ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲି। ପୁନି ସେଠାରେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲି—“ସୃଷ୍ଟି କର।” ମୁଁ ଭୂଲ୍ଲିଗଲି, କାହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବି, କଣ କରିବି? ଏହି ସମୟରେ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ, ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଭୟରେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସମୁଦ୍ରକୁ ପଳାଇଲି। କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତିରୋଧ କରିପାରିଲି ନାହିଁ, ତେଣୁ ମୁଁ ଜଳର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲି। ସେଠାରେ ମୁଁ ଏକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲି—ତାଙ୍କର ଦେହ ବର୍ଷା ମେଘ ପରି କଳା, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଚାରିଟି ହାତ ଥିଲା, ଅନ୍ତର୍ଜଗତର ନାୟକ, ବନମାଳା ପିନ୍ଧି ଶେଷ ନାଗ ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ହାତରେ ସଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଓ ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖିଲି। ସେ ମହାବିଷ୍ଣୁ ନାଗଶୟନ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ। ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଅଚଳ, ଅବିନାଶୀ ସେ ଶେଷ ନାଗ ଉପରେ ସୁତିଥିଲେ। ମୋ ମନରେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚିନ୍ତା ଉଦିତ ହେଲା—“ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ତେବେ ମୁଁ ସେ ନିଦ୍ରାର ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସ୍ତୁତି କଲି। ସେ ଶୁଭ ଦେବୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହରୁ ବାହାରି ଆକାଶରେ ଦଣ୍ଡାଇଲେ; ତାଙ୍କର ରୂପ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହ ଛାଡ଼ି ସେ ଦେବୀ ଆକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଅଜୟ ଶକ୍ତି ଉଦ୍ଭାସିତ ହେଲା। ପଞ୍ଚହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ବିଷ୍ଣୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ତା’ପରେ ସେ ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କୁ ଦେଖି, ହରି ସେମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ସେଠାରେ ସ୍ଥାନକୁ ପବିତ୍ର କରି, ସେଠାରେ ଦୁଇଁଜଣ ଦାନବ ବଧ ହେଲେ; ଏହି ସମୟରେ ରୁଦ୍ର ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଦୁଇଁଜଣ ଥିଲୁ। ଆମେ ତିନିଁଜଣ ସେ ମନୋହର, ଶାନ୍ତ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ; ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଆମେ ସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ କଥା କହିଲେ। ତାଙ୍କର କୃପାମୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆମେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ପବିତ୍ର ହେଲୁ; ଏବଂ ସେ କହିଲେ—“ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ, ତୁମେ ତୁମର ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ସାହରେ କର। ମହାଦାନବମାନେ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏବେ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରୟ ସ୍ଥାପନ କରି, ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ରୁହ। ଚାରି ପ୍ରକାର ଜୀବ ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସୃଷ୍ଟି କର।” ଦେବୀଙ୍କ ମୃଦୁ, ମଧୁର ଓ ସୁନ୍ଦର କଥା ଶୁଣି, ଆମେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲୁ—“ମା, କିପରି ଏହି ଜୀବମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେବେ? ପୃଥିବୀ ତ ବିସ୍ତୃତ ନାହିଁ; ସମସ୍ତଠାରେ କେବଳ ଜଳ ଅଛି। କୌଣସି ଜୀବ, ଗୁଣ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନାହିଁ।” ଆମର କଥା ଶୁଣି, ଦେବୀ ହସିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଆସିଲା; ଦେବୀ କହିଲେ—“ହେ ଦେବଗଣ, ଭୟ ଛାଡ଼ି ଇଚ୍ଛାମତେ ଏହି ରଥରେ ପ୍ରବେଶ କର। ଆଜି ଏହି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କୁ ମୁଁ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖେଇବି।” ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଆମେ “ଓଁ” ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କଲୁ। ସେ ରଥ ମଣିମୟ, ମୁକୁତା ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଘଣ୍ଟିର ମଧୁର ଧ୍ୱନିରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା। ଆମେ ତିନିଁଜଣ ଭୟ ଛାଡ଼ି ସେ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସିଲୁ; ଦେବୀ ଆମକୁ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ସେ ରଥ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲା। ରଥରୁ ମୁଁ, ହର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ। ସେଠି ରହିଥିଲେ ଶୋଭାମୟ ଗଛ, ସମସ୍ତ ଫଳରେ ଭରିତ, କୋକିଳର ଗୀତରେ ମନୋହର; ପୃଥିବୀ ପାହାଡ଼, ଅରଣ୍ୟ, ଉଦ୍ୟାନରେ ଶୋଭିତ। ନାରୀ-ପୁରୁଷ, ପଶୁ, ପବିତ୍ର ନଦୀ, ପୋଖରୀ, କୁଆଁ, ଜଳାଶୟ, ଦଳା, ଝରଣା ଦେଖିଲୁ। ଆମ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ନଗର ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଦେବତାମୟ ପ୍ରାଚୀରରେ ଶୋଭିତ, ଯଜ୍ଞଶାଳା, ବିଭିନ୍ନ ମହଳରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ସେହି ନଗର ଦେଖି, ଆମେ ଚିହ୍ନିଲୁ; କେହି ପଚାରିଲେ—“ଏହିଟି କି ସ୍ୱର୍ଗ? ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଥାନ କିଏ ସୃଷ୍ଟି କଲେ?” ଆମେ ଏକ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ, ସେ ଦେବତୁଳ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅରଣ୍ୟରେ ଶିକାର କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଆମ୍ବିକା ରଥ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲେ। ଏକ କ୍ଷଣରେ ରଥ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଚାଲିଗଲା, ବାୟୁ ଚାଳିତ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଅନ୍ୟ ଏକ ମନୋହର ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ସେଠି ଆମେ ଶୋଭାମୟ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖିଲୁ, ପାରିଜାତ ଗଛର ଛାୟା ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରିତ। ଦେବୀ ନିକଟରେ ଚାରି-ଦାନ୍ତିଆ ହାତୀ ଦେଖିଲୁ; ମେନକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ରହିଥିଲେ। ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ ଖେଳି, ଗୀତ-ନୃତ୍ୟରେ ମଗ୍ନ ଥିଲେ; ଶତଶଃ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ମନ୍ଦାର ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ଗାଇ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ; ଏଠାରେ ଆମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ପୌଳୋମୀ ସହିତ ଦେଖିଲୁ। ସେହି ଦିବ୍ୟ ଲୋକ ଦେଖି ଆମେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲୁ; ଜଳର ଦେବତା, କୁବେର, ଯମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ଆମେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲୁ; ଏହି ସମୟରେ ସେ ଦିବ୍ୟ ନଗରରୁ ଏକ ରାଜା ବାହାରିଲେ। ସେ ଦେବତାରାଜ ଭଳି ଅଚଳ ଥିଲେ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିଲେ; ଆମେ ରଥରୁ ଦେଖୁଥିଲୁ, ରଥ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯିବାରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲା। ତା’ପରେ ଦେବଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଦିବ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ରଥ ପହଞ୍ଚିଲା; ସେଠି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି, ହର ଓ କେଶବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ। ସେ ଦିବ୍ୟ ସଭାରେ ସମସ୍ତ ବେଦ ତାଙ୍କର ଶାଖା ସହିତ ସ୍ୱରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ନାଗ ଓ ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଦେଖାଦେଲେ। ଏଭଳି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଆମେ ଦେବୀଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଓ ମହିମାକୁ ଅନୁଭବ କଲୁ।