ପ୍ରିୟ ଜନେ, ଏହି ସଂସାରରେ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିବା ପରେ ଧର୍ମର ଅବସ୍ଥା କେମିତି ଅଛି? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଅପାର ଅନିଶ୍ଚିତତାରେ ମୋ ହୃଦୟ କମ୍ପିଉଛି। ମହାମୁନି, ଆପଣ ଏହା ନିମିତ୍ତେ ମୋ ମନର ଶଙ୍କା ଦୂର କରନ୍ତୁ; ଜ୍ଞାନର ନୌକା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଏହି ଭବସାଗରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ମୋହର ମାଟିଆ ଜଳରେ ବୁଡିଯିବା, ଉଠିବା ଓ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେବାରେ ଲଗି ଅସ୍ଥିର ଅନୁଭବ କରୁଛି। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ୟାସ ମହାମୁନି କହିଲେ: ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅର୍ଜୁନ, ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ ମୋତେ କହିଛ, ସେ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡିକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ନାରଦଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲି, ଯେଉଁ ଉତ୍ତର ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ନାରଦ କହିଲେ: ବ୍ୟାସ, ଆପଣଙ୍କୁ କଣ କହିବି? ଏହି ଶଙ୍କା ଦୀର୍ଘଦିନ ପୂର୍ବରୁ ମୋ ହୃଦୟରେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା ଓ ମୁଁ ଅପାର ଅନିଶ୍ଚିତତାରେ ଭାଗିଯାଇଥିଲି। ତେଣୁ, ମୁଁ ମୋ ପିତା, ଅପରିମିତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲି ଏହି ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲି, ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ ବ୍ୟାସ ଆପଣ ଏବେ ମୋତେ କହିଛନ୍ତି। ମୁଁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି: "ହେ ପିତା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ କେଉଁଠୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି? ଏହା କି ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, କି ବା ବାସ୍ତବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ?" "କି ବା ଏହି ସୃଷ୍ଟି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା? କିଏ ଉପାସ୍ୟ, କିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟକ?" "ଏହା ସବୁ ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ହେ ଶୁଦ୍ଧ ଅତ୍ମା, ମୋ ଶଙ୍କା ଦୂର କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ଏହି ଦୁଃଖପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଥ୍ୟା ସଂସାରରେ ବୁଡିଯାଇଛି।" "ମୋ ମନ ଶଙ୍କାରେ ଅସ୍ଥିର, କୌଣସି ତୀର୍ଥରେ, ଦେବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ମିଳୁନାହିଁ।" "ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସତ୍ୟ ଜାଣିନଥିବା, କିପରି ଶାନ୍ତି ମିଳିପାରିବ? ମନ ଅନେକ ଦିଗରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ, କୌଣସି ଏକ ନିଶ୍ଚିତ ସ୍ଥାନରେ ଏହା ନିବାସ କରେନାହିଁ।" "ମୁଁ କିଏକୁ ସ୍ମରଣ କରିବି, କିଏକୁ ଉପାସନା କରିବି, କିଏକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବି, କିଏକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବି? ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ, ହେ ଲୋକେଶ୍ୱର।" ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଲୋକମାତା, ମୋତେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ହେ ନାରଦ, ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ପ୍ରଶ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛ।" "ମୁଁ କଣ କହିବି, ହେ ସନ୍ତାନ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉତ୍ତମ ଓ ଜଟିଳ। ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ କିଏ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ଦେଖ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ମୁଁ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିବା ନୁହେଁ।" "ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁମାନେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ ଜାଣିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ନିରାସକ୍ତ, ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ଶୂନ୍ୟ, ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି।" "ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଯେତେବେଳେ ଏକମାତ୍ର ସାଗର ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା ଓ ସମସ୍ତ ଚଳନ ଅଚଳନ ବିନାଶ ହେଲା, କେବଳ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକ ରହିଲା, ମୁଁ ଏକ ଲୋଟସରୁ ଜନ୍ମ ନେଲି।" "ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଗଛ, ପାହାଡ ଦେଖିନଥିଲି। ଲୋଟସର ମୂଳକୁ ବସି, ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲି।" "ମୁଁ ଏହି ବିଶାଳ ସାଗରରେ କିପରି ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି? କିଏ ମୋର ରକ୍ଷକ, ନାୟକ, ସ୍ରଷ୍ଟା କିମ୍ବା ଅନ୍ତକାଳରେ ବିନାଶକାରୀ?" "ପୃଥିବୀ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ, କାରଣ ଜଳ ହିଁ ତାହାର ଆଧାର। ଲୋଟସ କିପରି ମାଟି ଓ ବୃଦ୍ଧିର ସଂଯୋଗରେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି?" "ଆଜି ମୁଁ ତାହାର ମାଟି ଓ ମୂଳ ଦେଖୁଛି। ମୂଳରେ ପୃଥିବୀ ଅଛି, ଏହି ଉପରେ ନିଶ୍ଚିତ।" "ମୁଁ ଜଳରେ ଉଠି, ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପୃଥିବୀ ଖୋଜିଲି, କିନ୍ତୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ।" "ତାପରେ ଆକାଶରେ ଦୂର୍ବୋଧ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲି: 'ତପସ୍ୟା, ତପସ୍ୟା।' ମୁଁ ଲୋଟସରେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲି।" "ତାପରେ ଏକ ଶବ୍ଦ ଆସିଲା: 'ସୃଷ୍ଟି କର!' ମୁଁ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଶୁଣିଲି—ମୁଁ କିଏକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବି, କି କରିବି?" "ସେ ସମୟରେ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ—ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟଭିତ ହୋଇ, ମୁଁ ସାଗରରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପଳାଇଗଲି।" "ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସହିପାରିଲି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଜଳର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲି; ଏଠାରେ ମୁଁ ଏକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲି।" "ତାଙ୍କ ଶରୀର ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି କଳା, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚାରି ଭୁଜା, ବିଶ୍ୱର ନାୟକ, ମନ୍ଦର ମାଳା ପିନ୍ଧି ଶେଷ ନାଗ ଉପରେ ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି।" "ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ମାଳା ଓ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ମୁଁ ଏହି ବିଶ୍ୱନାଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲି।" "ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଅସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ ଶେଷ ନାଗ ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଅବିନାଶୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି।" "ତାପରେ ମୋ ମନରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚିନ୍ତା ଆସିଲା: 'ମୁଁ କି କରିବି?' ତାପରେ ମୁଁ ମହାଶକ୍ତି ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲି।" "ସେ ଶୁଭ ଦେବୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରୀରରୁ ବାହାରି ଆକାଶରେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।" "ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଦେବୀ ଆକାଶରେ ଉଜ୍ୱଳ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନାର୍ଦନ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଅଜୟ ଶକ୍ତି ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଲା।" "ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ବିଷ୍ଣୁ ଦାନବମାନଙ୍କ ସହ ବିଶିଷ୍ଟ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ପରେ ହରି ସେମାନଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ।" "ସେ ସ୍ଥାନକୁ ପବିତ୍ର କରି, ସେଠାରେ ଦାନବମାନେ ବିନାଶ ହେଲେ; ତାପରେ ରୁଦ୍ର ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲୁ।" "ଆମେ ତିନିଜଣ ଶାନ୍ତ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲୁ; ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲୁ, ତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଆମକୁ କଥା କହିଲେ।" "ତାଙ୍କ ଦୟାମୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆମେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ପବିତ୍ର ହେଲୁ; ତାପରେ ଦେବୀ କହିଲେ:" "ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ, ତୁମେ ତୁମର ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ କର।" "ମହାଦାନବମାନେ ବିନାଶ ହୋଇଛନ୍ତି; ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ତୁମ ନିଜ ନିବାସ ସ୍ଥାପନ କରି ଶାନ୍ତିରେ ବସ।" "ତୁମେ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଜୀବ ତୁମ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କର।" ଦେବୀଙ୍କ ମୃଦୁ, ମଧୁର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା ଶୁଣି ଆମେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲୁ: "ମା, କିପରି ଆମେ ଏହି ଜୀବମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିବି? ପୃଥିବୀ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇନାହିଁ; ସମସ୍ତଠାରେ କେବଳ ଜଳ।" "କିଛି ଜୀବ, ଗୁଣ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।