ଜନମେଜୟଙ୍କ ପିତା ସର୍ପଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ପଡିଥିଲେ । ଏହି ଦୁଃଖରେ, ଏହି ଦିନ ସେ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ: “ମୁଁ ଏବେ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରି, ମୋ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବି।” ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସର୍ପମାନେଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବା ନିମିତ୍ତେ, ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ଜ୍ୱଳିଲା ପରେ, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ: “ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯଥାଯଥ ଯଜ୍ଞସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ। ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ପବିତ୍ର ଭୂମି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତୁ। ଏକ ଶତସ୍ତମ୍ଭୀ ଶୁଭ୍ର ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଆଜି ମୋର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ବେଦୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବିଶାଳ ସର୍ପସତ୍ସଂସ୍କାର ହେବ। ଏଠାରେ ତକ୍ଷକ ସର୍ପ ଯଜ୍ଞବଲି ହେବେ, ଏବଂ ମହାମୁନି ଉତ୍ତଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଋତ୍ବିକ୍ ହେବେ। ଶୀଘ୍ର ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଣନ୍ତୁ।” ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞସାମଗ୍ରୀ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ବେଦୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତକ୍ଷକ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇ ଗଲେ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, “ମୋତେ ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ!” ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ନିଜ ସିଂହାସନରେ ବସାଇଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ନିର୍ଭୟ ହେଉ, ସର୍ପ।” ଉତ୍ତଙ୍କ ଏହି କଥା ଜାଣି, ତକ୍ଷକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି ବୋଲି ବୁଝିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଉତ୍ତଙ୍କ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକିଲେ; ଏବେ ତକ୍ଷକ ଯାୟାବର କୁଳର ଏକ ଚାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଏହି ମୁନି ଥିଲେ ଆସ୍ତୀକ—ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଜରତ୍କାରୁଙ୍କ ପୁତ୍ର। ସେଠାକୁ ଆସି, ଆସ୍ତୀକ ରାଜା ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ରାଜା ଏହି ଶିଶୁ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାହା ଚାହିଁବ, ଦେବି।” ଆସ୍ତୀକ କହିଲେ, “ଏହି ମହାୟଜ୍ଞ ବନ୍ଦ ହେଉ।” ରାଜା ଶବ୍ଦରେ ବନ୍ଧା ଥିଲେ, ପୁନଃ ପୁନଃ ଆଗ୍ରହ କରାଯିବାରେ, ମୁନିଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ସର୍ପବଳି ବନ୍ଦ କଲେ। ତାପରେ ବୈଶମ୍ପାୟନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାରତ କଥା କହିଲେ। ତଥାପି, ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ପରେ ମଧ୍ୟ, ରାଜାର ମନ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ। ସେ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି କିପରି ମିଳିବ? ମୋର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତ, ମୋର ପିତା ସଂଘର୍ଷରେ ନୁହେଁ, ଆକାଶରେ ଅସାହାୟ ଭାବେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ। ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, ଏହା କହନ୍ତୁ, ଯେଉଁପରି ତାଙ୍କୁ ଶିଘ୍ର ସ୍ୱର୍ଗଲାଭ ହେବ?” ସୂତ କହିଲେ: ବ୍ୟାସ, ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କ ସଭାରେ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ପ୍ରାଚୀନ ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଭାଗବତ ପୁରାଣ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଯାହା ଅନେକ କଥା ଏବଂ ଶୁଭ ଘଟଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ପୁରାଣ ମୁଁ ଆଗରୁ ମୋ ପୁତ୍ର ଶୁକଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇଥିଲି, ଏବେ ତୁମକୁ କହିବି। ଏହା ଶୁଣିଲେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ—ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ଏବଂ ସଦା ଶୁଭ ଓ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।” ତେବେ ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ, “ଏହି ଆସ୍ତୀକ କିଏଙ୍କ ପୁତ୍ର? ସେ କାହିଁକି ଏହି ଯଜ୍ଞ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ? ସେ ସର୍ପମାନେଂକୁ କାହିଁକି ରକ୍ଷା କଲେ?” ବ୍ୟାସ ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲେ: “ମୁନି ଜରତ୍କାରୁ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲେ। ଜଙ୍ଗଲରେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ଏକ ଗଢ଼ାରେ ଲଟକୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, ‘ବିବାହ କର, ନହେଲେ ଆମେ ଶାନ୍ତି ପାଇବୁନାହିଁ। ଯଦି ତୁମର ଏକ ଶିଳ୍ପୀପୁତ୍ର ହେବ, ଆମେ ଦୁଃଖମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବୁ।’ ଜରତ୍କାରୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ‘ମୋତେ ଯଦି ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ ମିଳିବେ, ତେବେ ମୁଁ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ଗ୍ରହଣ କରିବି।’ ଏହିପରି କହି, ସେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ସର୍ପମାନେ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ଶାପରେ ପଡ଼ିଲେ: ‘ତୁମେ ଜନମେଜୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ନିରେ ପଡିବ।’ କଶ୍ୟପ ମୁନିଙ୍କ ଦୁଇ ଝିଅ—କଦ୍ରୁ ଓ ବିନତା, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥର ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖି, ଏକାପରେ ଏକା କଥା କହିଲେ। କଦ୍ରୁ ପଚାରିଲେ, “ଏହି ଘୋଡ଼ାର ରଙ୍ଗ କ’ଣ? ସତ୍ୟ କହ।” ବିନତା କହିଲେ, “ଏହି ଘୋଡ଼ା ଧଳା। ତୁମ ମତ କ’ଣ? ଚଳ, ଏକ ଶର୍ତ୍ତ ହେବ—ହାରିଯିବା ଲୋକ ଅନ୍ୟ ଝିଅଙ୍କ ଦାସୀ ହେବ।” କଦ୍ରୁ କହିଲେ, “ମୋ ମତରେ ଏହି ଘୋଡ଼ା କଳା। ଦେବୀୟ ଶର୍ତ୍ତ ରଖ, ହାରିଲେ ଦାସୀ ହେବ।” ତାପରେ କଦ୍ରୁ ନିଜ ସମସ୍ତ ସର୍ପପୁତ୍ରମାନେଂକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ, “ଘୋଡ଼ାକୁ ଅନ୍ୟସ୍ନାନ କର, ଯେଉଁପରି ଏହା କଳା ଦେଖାଯାଏ।” କିଛି ସର୍ପ ମାନିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ କଦ୍ରୁ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ: “ତୁମେ ଜନମେଜୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ନିରେ ପଡିବ।” ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସର୍ପମାନେ ମାଆଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଘୋଡ଼ା ପୁଛରେ ଲପେଟି ଦେଇ ଏହାକୁ ଚିତ୍ରାଙ୍କିତ କଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଭଉଣୀ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଚିତ୍ରାଘଟିତ ଘୋଡ଼ା ଦେଖି ବିନତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେହି ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସର୍ପଭକ୍ଷକ ଗରୁଡ଼, ଆସିଲେ। ସେ ମାଆଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି ପଚାରିଲେ, “ମା, ଆପଣ ଏତେ ଦୁଃଖିତ କାହିଁକି? ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥୀ ଜୀବିତ, ତଥାପି ଏମିତି କାହିଁକି ଆନ୍ଦୋଳିତ? ଆପଣ ଦୁଃଖିତ, ତେବେ ଜୀବନ ରହିଲାର କ’ଣ ଲାଭ? ଯଦି ମାଆ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି, ପୁତ୍ର ଥିଲେ କ’ଣ ହେଲା?