ପରିକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁଅ ଜନମେଜୟ ଯେତେବେଳେ ଗ୍ୟାରହ ବର୍ଷରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେତେବେଳେ ପରିବାର ଉପାଧ୍ୟାୟ ତାଙ୍କୁ ଉଚିତ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ ଏବଂ ଜନମେଜୟ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶିକ୍ଷାକୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। କ୍ରୁପା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଶିଖାଇଲେ, ଯେପରି ଦ୍ରୋଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଏବଂ ଭାର୍ଗବ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଶିଖାଇଥିଲେ। ଏପରି ଜ୍ଞାନ ଅଧିଗ୍ରହଣ କରି, ଜନମେଜୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅଜୟ ହେଲେ; ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଓ ବେଦରେ ସେ ନିପୁଣ ହେଲେ ଏବଂ ପରମ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଲେ। ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ନିପୁଣ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ସଂଯମୀ ହୋଇ, ସେ ରାଜ୍ୟକୁ ଧର୍ମପଥରେ ଶାସନ କଲେ, ଯେପରି ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କାଶୀର ରାଜା ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ମା ତାଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟାକୁ, ଯାହା ଦେହରେ ଅଲୋକିକ ଅଭା ଥିଲା, ପରିକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁଅ ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଜନମେଜୟ ତାଙ୍କୁ ପାଇଁ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ, ଯେପରି ପୁରାତନ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ପାଇଁ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି। ଯେପରି ଭିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ସୁଭଦ୍ରାରେ ଓ ଅର୍ଜୁନ ସେଉଁଠି ଖୁସି ହୋଇଥିଲେ, ଏଭଳି ରାଜା ଜନମେଜୟ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଅଟବୀ ମଧ୍ୟରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ, ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ, ଶଚୀ ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଥାନ୍ତି, ସେପରି ଜନମେଜୟଙ୍କ ସହ ରହି, ପ୍ରଜାମାନେ ବହୁତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ସୁଖୀ ହେଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ମହାମୁନି ଉତ୍ତଙ୍କ ନାମକ ରୁଷି ଆସିଲେ। ତକ୍ଷକ ନାମକ ସର୍ପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ଏହି ମୁନି ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଆସି, ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ କିଏ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁତାର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବେ। ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ ଯେ, ରାଜା ପରିକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁଅ ଅଟୁଟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ, ସେ ଜନମେଜୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣ ସମୟର ଉଚିତ ଓ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କ'ଣ ତାହା ଜାଣିନାହାନ୍ତି।" "ଆଜି ଆପଣ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ସେ କରୁଛନ୍ତି; ଯାହା କରିବା ଉଚିତ, ସେ କରୁନାହାନ୍ତି। ଏପରି ଅକ୍ରୋଧୀ ଓ ଅସ୍ଫୁର୍ତ୍ତିଶୀଳ ରାଜାଙ୍କୁ ମୁଁ କାହିଁକି ଅନୁରୋଧ କରିବି?" ଏହାକୁ ଶୁଣି, ଜନମେଜୟ କହିଲେ, "ମୁଁ କୌଣସି ଶତ୍ରୁତା ଜାଣିନାହିଁ, କିମ୍ବା କୌଣସି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରିନାହିଁ; ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, କ'ଣ ଏହି ଶତ୍ରୁତା କିମ୍ବା କାରଣ?" ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ପିତାକୁ ପାପୀ ତକ୍ଷକ ମାରିଦେଇଥିଲା। ଆପଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏହି ବିଷୟରେ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତୁ।" ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଲେ, "ତାଙ୍କୁ ସର୍ପ ଦଶିଥିଲା ଏବଂ ଏହା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଘଟିଥିଲା।" ତେବେ ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ, "ଏହି ଶାପ ହେଉଛି ମୂଳ କାରଣ, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ତକ୍ଷକଙ୍କ ଦୋଷ କ'ଉଁଠି?" ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ, "ତକ୍ଷକ କାଶ୍ୟପ ମୁନିଙ୍କୁ ଲାଞ୍ଚ ଦେଇ ଘରକୁ ଫେରାଇଦେଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଚିକିତ୍ସା କରିପାରିଥାନ୍ତି। ଏହିପରି ତକ୍ଷକ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିଲା।" ଏହିଠାରେ ଉତ୍ତଙ୍କ ଏକ ପୁରାତନ କଥା କହିଲେ—"ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ରୁରୁ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ସର୍ପ ଦଶି ମାରିଦେଇଥିଲା। ତେବେ ମୁନି ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରେମିକା ପୁନଃ ଜୀବିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ଦୁଃଖରେ ରୁରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶପଥ କଲେ—'ମୁଁ ଯେଉଁ ସର୍ପ ଦେଖିବି, ତାକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମାରିଦେବି।'" ଏହିପରି ଶପଥ ନେଇ ରୁରୁ ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁଠାରେ ସର୍ପ ଦେଖୁଥିଲେ, ସେଉଁଠି ମାରୁଥିଲେ। ଏକଦିନ ଜଙ୍ଗଲରେ ସେ ଏକ ଭୟାନକ, ବୃଦ୍ଧ ଡୁଣ୍ଡୁଭ ସର୍ପକୁ ଦେଖି, ତାକୁ ମାରିବାକୁ ଯାଇଲେ। କ୍ରୋଧରେ ମୁନି ତାକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେହି ସର୍ପ କହିଲା, 'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କିଛି କଷ୍ଟ ଦେଇନାହିଁ, ତେବେ ଆପଣ କାହିଁକି ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?' ରୁରୁ କହିଲେ, 'ମୋର ପ୍ରିୟା ସର୍ପ ଦଶି ମାରିଦେଇଥିଲା, ଏଠିରୁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ମୁଁ ଏହି ଶପଥ ନେଇଛି।' ଡୁଣ୍ଡୁଭ କହିଲା, 'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦଶିନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ସର୍ପମାନେ ଦଶନ୍ତି। ମୋର ଶରୀରର ଗଠନ ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ମୋତେ ହାନି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।' ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ, 'ଏହି ମାନବ ସ୍ବରରେ ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ରୁରୁ ପଚାରିଲେ, "ଆପଣ କିଏ? କିପରି ଏହି ଡୁଣ୍ଡୁଭ ହେଲେ?"' ସର୍ପ କହିଲା, 'ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲି, ମୋର ବନ୍ଧୁ ଖଗମ ନାମକ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ସଂଯମୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ। ମୁଁ ମୂର୍ଖତାରେ ତାଙ୍କୁ ଠକାଇ ଦେଇଥିଲି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ସର୍ପ ରୂପେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ କରି, ଅଗ୍ନିଶାଳାରେ ତାଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲି।' 'ଭୟାକୁଳ ହୋଇ ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ—"ତୁମେ ସର୍ପ ହେଉ," ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲି, ତେବେ ସେ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ କରି କହିଲେ, "ରୁରୁ ତୁମେ ଏହି ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।"' 'ସେ କହିଥିଲେ, "ନିଶ୍ଚିତ ତୁମେ ପ୍ରମତିଙ୍କ ପୁଅ ରୁରୁ।" ମୁଁ ଏହି ସର୍ପ ରୁରୁ, ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶବ୍ଦ ଶୁଣ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ଅହିଂସା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଦୟା ସବୁଠି ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ।' 'ଯଜ୍ଞ ବ୍ୟତୀତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ହିଂସା ଉଚିତ ନୁହେଁ।' ଏହିପରି ଶାପ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁନଃ ରୁରୁ ହେଲେ। ଶାପ ଶେଷ କରି ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ଯିଏ ପୂର୍ବେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ପୁନଃ ଜୀବିତ ହେଲେ।' ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ, 'ସମସ୍ତ ସର୍ପଙ୍କ ନିର୍ବଳ ଓ ଶତ୍ରୁତା ଦେଖି, ତୁମେ ଏହି ଶତ୍ରୁତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛ। ଏଉଁଥିରେ ତୁମେ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଘାତକଙ୍କୁ କ୍ଷମା କରିଛ। ତୁମ ପିତା ଆକାଶରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ ବିନା ଏବଂ ଦାନ ଦିଆବାକୁ ନ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।' 'ଏହିପରି ସମୟରେ ତୁମେ ସର୍ପମାନେ ମାରି ତାଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦିଅ। ତୁମେ ତ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁତା ଜାଣନାହଁ, କାରଣ ସେ ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।' 'ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ସେମାନୋକୁ ହନନ କରିନପାରିବ।