ପାଣ୍ଡବବଂଶୀ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ, ମୃତ୍ୟୁର ସମୟ ଆସିବାକୁ ଜାଣି, ନିଜ ମନକୁ ଜୀବନ ଉପରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ରାଜା ହେଲେ ନିତ୍ୟ ଦାନ ଓ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ରୋଗ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ଓ ଜୀବନ ଦୀର୍ଘ ହୁଏ। ଯଦି ମୃତ୍ୟୁର ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପୂରଣ ହେବା ଯାଉନାହିଁ, ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଉତ୍ତମ ଫଳ ମିଳେ; ନଚେତ ନରକ ମିଳେ। ଦ୍ୱିଜାତି ଲୋକଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା ଦ୍ୱାରା ଯେ ଅପରାଧ ହୁଏ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଶାପ, ସେଗୁଡିକ ରାଜାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଅନ୍ତେ ଆସିଥାଏ। ସେତେବେଳେ ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ନଥିଲେ, ଯିଏ ସତର୍କ କରିପାରିଥାନ୍ତି। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୃତ୍ୟୁ କେବେଉ ଅଟଳ। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି ସର୍ପ ତକ୍ଷକ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ସର୍ପମାନେକୁ ତପସ୍ୱୀ ରୂପରେ ପରିବେଶନ କରି ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଇଦେଲେ। ତକ୍ଷକ ନିଜେ ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ନେଇ, ଏକ ଫଳ ଭିତରେ କୀଟ ରୂପରେ ନିଜେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଏହାପରେ ସେ ସର୍ପମାନେ ତୁରନ୍ତ ଫଳ ନେଇ ରାଜମହଳକୁ ଯାଇ, ମହଳ ନିକଟରେ ଉଭା ହେଲେ। ରକ୍ଷକମାନେ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; ସେମାନେ କହିଲେ, "ଆମେ ଆଜି ଅରଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମରୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛୁ।" "ଆମେ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତେଜସ୍ୱୀ ବଂଶଧର ରାଜାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଏବଂ ଅଥର୍ବ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉନ୍ନତ କରିବାକୁ ଆସିଛୁ।" "ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ, ମୁନିମାନେ ଦର୍ଶନ ଚାହାଁନ୍ତି; ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ମିଠା ଫଳ ଦେଇ ବିଦାୟ ନେବା।" "ଭାରତବଂଶରେ କେବେ ଦ୍ୱାରପାଳ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ, ତପସ୍ୱୀମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ବଞ୍ଚିତ ହେବା ଶୁଣାଯାଇନାହିଁ।" "ଆମେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବା, ଅନୁମତି ମିଳିଲେ ବିଦାୟ ନେବା।" ସୂତ କହିଲେ: ଏହି ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି ରକ୍ଷକମାନେ ସେମାନେକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବି ରାଜାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। "ଆଜି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଆପଣମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ; ଆମ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଏହି। କାଲି ସମସ୍ତ ତପସ୍ୱୀମାନେ ରାଜମହଳକୁ ଆସିପାରିବେ।" "ମହଳକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚଢ଼ିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏହି ଦ୍ୱାରାପାଳ ରାଜାଙ୍କ ଭୟରେ ଦିଆଯାଇଛି—ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପକୁ ଭୟ।" ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ: "ଫଳ, କନ୍ଦ, ଓ ଜଳ ଆଣିଦିଅ।" ସେମାନେ ରକ୍ଷକମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଏହା ଦେବାକୁ କହିଲେ। ଏହି ଦ୍ୱାରାପାଳ ରାଜାଙ୍କୁ ଯାଇ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ଆଗମନ ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲେ। ରାଜା କହିଲେ, "ଫଳ, କନ୍ଦ ଯାହା ଅଛି, ଏଠାକୁ ଆଣିଦିଅ।" "ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କର, ସେମାନେ ଆସିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ, ଆଉ କାଲି ପୁଣି ଆସିବେ କି? ମୋର ପ୍ରଣାମ ଦେଇଦିଅ, ଆଜି ଦର୍ଶନ ଦେବି ନାହିଁ।" ଏହାପରେ ଦ୍ୱାରାପାଳ ଫଳ, କନ୍ଦ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଯାହା ଥିଲା ସମ୍ମାନରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣର ଛଦ୍ମବେଶୀ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଓ ଦ୍ୱାରାପାଳ ଚାଲିଗଲା ପରେ, ରାଜା ଫଳ ନେଇ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ କହିଲେ: "ମୋର ମିତ୍ରମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଫଳ ଖାଉ, ମୁଁ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଇଥିବା ଏକ ବଡ଼ ଫଳ ଖାଇବି।" ଉତ୍ତରାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏହିପରି କହି, ଫଳମାନେ ମିତ୍ରମାନେକୁ ଦେଇ, ଏକ ଫଳ ନେଇ ଖୋଲିଲେ। ଫଳ ଖୋଲିବା ସମୟରେ ରାଜା ଦେଖିଲେ ଏକ ଛୋଟ କୀଟ, କଳା ଆଖି ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗ, ତାହା ରାଜା ଦେଖିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ କହିଲେ: "ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଉଛି; ଆଜି ମୁଁ ବିଷର ଭୟ ନାହିଁ।" "ମୁଁ ଏହି ଶାପକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି—ଏହି କୀଟ ମୋତେ କାମ୍ୱାଇ ଦିଅ।" ଏହିପରି କହି ରାଜା ତାହାକୁ ଗଳାରେ ରଖିଦେଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବାପରେ, କୀଟ ରାଜାଙ୍କ ଗଳାକୁ ଧରିଲା; ଏହି କୀଟ ତକ୍ଷକ ହେଇ, ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁର ରୂପ ନେଲା। ରାଜା ତାହାର କୋଇଲରେ ଆବୃତ ହୋଇ କାମ୍ୱା ହେଲେ; ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ବିଲାପ କଲେ। ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ସର୍ପକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ; ରକ୍ଷକମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ, ବଡ଼ ଉପଦ୍ରବ ହେଲା। ସର୍ପର କୋଇଲରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ଶକ୍ତି ନଶ୍ଟ, ଉତ୍ତରାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଚଳନ କଲେ ନାହିଁ। ତକ୍ଷକଙ୍କ ମୁଖରୁ ଦ୍ରୁତ ଦହନ ଜ୍ୱାଳା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରି ତାଙ୍କ ଜୀବନ ନେଇଗଲା। ତକ୍ଷକ ତୁରନ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଜୀବନ ନେଇ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ; ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେପରି ଏହା ଜଗତକୁ ଦଗ୍ଧ କରୁଛି। ରାଜା ଜଳା ଗଛ ପରି ପତିତ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଲୋକ ରାଜାଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି ବିଲାପ କଲେ। ସୂତ କହିଲେ: ରାଜାଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅପରିପକ୍ୱ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ରାଜାଙ୍କ ଦେହକୁ ଅଗ୍ନି ଶିଳା ଉପରେ ଅଲୋଇ ଦେଇ ଅସ୍ତି ରୂପରେ ପରିଣତ କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗଂଗା, ସୁନା, ବହୁ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କଲେ। ଉତ୍ତମ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଲୋକଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବା ଅପରିପକ୍ୱ ପୁତ୍ରକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସିଂହାସନରେ ବସାଇଲେ। ନଗରବାସୀ, ଗ୍ରାମବାସୀ ଓ ସମସ୍ତ ଜନ ଚିହ୍ନିତ ରାଜଚିହ୍ନ ଅନ୍ଧିତ ଶିଶୁ ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ରାଜା ଘୋଷଣା କଲେ। ଧାତ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ ରାଜସମ୍ବଳ ଶିଖାଇଲେ; ସେ ଦିନକୁ ଦିନ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ହେଲେ।