ରୁରୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପ୍ରମଦ୍ଭରାଙ୍କ ଦୁଃଖଦ ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଳାପ କରୁଥିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଦୂତ ଆସି, ରୁରୁଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏପରି ଅତି ଅବିବେକୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ ନାହିଁ। ତୁମର ପ୍ରିୟା ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେ କିପରି ପୁଣି ବଞ୍ଚିପାରିବେ?” ଦୂତ ଆଉ କହିଲେ, “ଏହି ଚରୁତରା କମରଅଳି ବିଶିଷ୍ଟ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାଙ୍କ ଝିଅ ପ୍ରମଦ୍ଭରାଙ୍କ ଜୀବନ ସମାପ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି। ତୁମେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସୁନ୍ଦରୀକୁ ବରଣ କର; କାରଣ ସେ ଅବିବାହିତା ଅବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି।” “ହେ ମୂର୍ଖ ମଧ୍ୟମ, କାହିଁକି ଏତେ କନ୍ଦୁଛ? ସେଠାରେ କେଉଁ ସୁଖ ମିଳିପାରେ? ତୁମେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମହିଳା ବାଛିବା ଉଚିତ।” ରୁରୁ ଦୂତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଦିବ୍ୟ ଦୂତ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମହିଳାକୁ ବରଣ କରିବି ନାହିଁ।” ତାଙ୍କ ଏହି ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ମନୋହର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦୂତ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ବେ ଏକ ବିଶେଷ ବିଧି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ତୁମେ ତୁମ ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଦ୍ଧଂଶ ପ୍ରମଦ୍ଭରାଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅ; ତେବେ ସେ ପୁଣି ବଞ୍ଚିଉଠିବେ।” ରୁରୁ ନିଷ୍ଠାର ସହ କହିଲେ, “ମୁଁ ମୋ ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଦ୍ଧଂଶ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଉଛି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେ ଆଜିଠାରେ ପୁଣି ଜୀବନ ପାଉନ୍ତୁ।” ଏହି ସମୟରେ ଦେବରଥରେ ବିଶ୍ୱାବାସୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କ ଝିଅ ପ୍ରମଦ୍ଭରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଦୂତ ଧର୍ମଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ହେ ଧର୍ମଦେବ, ରୁରୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମୋର ଝିଅ ପ୍ରମଦ୍ଭରା ସାପ ଦ୍ୱାରା ଦଂଶିତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ରୁରୁ ତାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଦ୍ଧଂଶ ଦେଇ ସେଉଁଠି ପୁଣି ବଞ୍ଚିଉଠିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି।” ଧର୍ମଦେବ କହିଲେ, “ଯଦି ଦିବ୍ୟ ଦୂତ, ତୁମେ ବିଶ୍ୱାବାସୁଙ୍କ ଝିଅ ପ୍ରମଦ୍ଭରାଙ୍କୁ ଚାହାଁ, ତେବେ ରୁରୁଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଦ୍ଧଂଶ ଦ୍ୱାରା ସେଉଁଠି ପୁଣି ବଞ୍ଚିଉଠନ୍ତୁ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ରୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅ।” ଏହି ଆଦେଶ ପାଇ ଦୂତ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ପ୍ରମଦ୍ଭରାଙ୍କୁ ପୁଣି ଜୀବନ ଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ରୁରୁଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କଲେ। ଶୁଭ ଦିନ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବିଧିରେ ପ୍ରମଦ୍ଭରାଙ୍କ ବିବାହ ରୁରୁ ସହ କରାଯାଇଲା। ଏହିପରି ଏହି ବିଧି ଦ୍ୱାରା ଏକ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଲୋକ ପୁଣି ଜୀବନ ପାଇଲେ। ଏହି ବିଧି ସଦା ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କରାଯିବା ଉଚିତ। ରତ୍ନ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଏହା କହି, ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ରକ୍ଷାକର୍ମୀମାନେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ସେ ଏକ ଶାନ୍ଦାର ସାତତଳା ରାଜପ୍ରାସାଦ ତିଆରି କରାଇଲେ। ସେଠାରେ ରାଜପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଉପରେ ଚଡ଼ିଲେ। ରତ୍ନ ଓ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ସୈନିକମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏବଂ ରାଜା ମୁନି ଗୌରମୁଖଙ୍କୁ ଓଠିଲେ। ସେ ବରମାନ୍ୟ ଦାସଙ୍କ ଉପକୃତି ପାଇଁ ପୁନିପୁନି ଖ୍ୟମା ଚାହିଲେ। ମନ୍ତ୍ରପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପଠାଯିଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ହାତୀମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ରଖାଯିଲେ। ସେଇ ରାଜପ୍ରାସାଦକୁ କେହି ଭିତରକୁ ଯିବା ସମ୍ଭବ ନଥିଲା; ପବନ ମଧ୍ୟ ଚଳିପାରୁନଥିଲା। ରାଜା ସେଠାରେ ରହି ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ପୂଜା, ନିତ୍ୟକ୍ରିୟା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାବେ ହେଉଥିଲା। ରାଜା ସେଠାରେ ରହି ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲାଇଥିଲେ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଦିନ ଗଣନା କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ କଶ୍ୟପ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ରାଜାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ଶାପ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ। ଧନଲାଭର ଆଶାରେ ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ମୁଁ ଏହି ଶାପିତ ରାଜା ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯିବି।” ଏହି ଭାବନାରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ସେ ଘରୁ ବାହାରି ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତକ୍ଷକ ନାମକ ସର୍ପ ମଧ୍ୟ, ରାଜାଙ୍କୁ ଶାପ ଲାଗିଛି ବୋଲି ଜାଣି, ତାଙ୍କ ଘରୁ ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଲେ। ତକ୍ଷକ, ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣର ରୂପ ଧାରଣ କରି ରାସ୍ତାରେ ଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ରାସ୍ତାରେ ଚାଲୁଥିବା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “କେଉଁଠି ଏତେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଉଛ, ଏବଂ କଣ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯାଉଛ?” କଶ୍ୟପ କହିଲେ, “ତକ୍ଷକ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ ଦହିଦେବେ, ତେଣୁ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଉଛି। ମୋ ପାଖରେ ବିଷ ନାଶକ ମହାମନ୍ତ୍ର ଅଛି; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ଜୀବନ ଦେଇପାରିବି, ଏହି ତାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚିବା ସମୟ।” ତକ୍ଷକ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ସେଇ ସର୍ପ ତକ୍ଷକ ଯିଏ ରାଜାକୁ ଦହିଦେବି; ତୁମେ ଫେରିଯାଅ, ମୋ ଦଂଶିତ କରାଯାଇଥିବା କାହାକୁ ତୁମେ ସୁସ୍ଥ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।” କଶ୍ୟପ କହିଲେ, “ହେ ସର୍ପ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପ ପ୍ରାପ୍ତ ରାଜାକୁ ତୁମେ ଦଂଶିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ଜୀବନ ଦେଇପାରିବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ତକ୍ଷକ କହିଲେ, “ଯଦି ମୋ ଦଂଶ ପରେ ରାଜାକୁ ତୁମେ ପୁଣି ଜୀବନ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଏଠାରେ ତୁମ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ଦେଖାଇଦିଅ। ଆଜି ମୁଁ ଏହି ବଟବୃକ୍ଷକୁ ମୋ ବିଷ ଦଂଶରେ ଦହିଦେବି।” କଶ୍ୟପ କହିଲେ, “ତୁମେ ଏହାକୁ ଦଂଶ କରି କିମ୍ବା ଦହାଇଦେଉ, ମୁଁ ଏହାକୁ ପୁଣି ଜୀବନ ଦେଇପାରିବି।” ତକ୍ଷକ ବଟବୃକ୍ଷକୁ ଦଂଶି ତାହାକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ। ସେ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏବେ ଏହାକୁ ପୁଣି ଜୀବନ ଦେଖା।” କଶ୍ୟପ ସେଇ ଭସ୍ମକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି, ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଜଳ ଛିଟିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ହେ ସର୍ପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଜି ମୋ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ଦେଖ; ଏହି ବଟବୃକ୍ଷକୁ ମୁଁ ପୁଣି ଜୀବନ ଦେଉଛି।” କଶ୍ୟପ ଏହିପରି କହି ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଜଳ ଭସ୍ମ ଉପରେ ଛିଟିଲେ, ବଟବୃକ୍ଷ ପୂର୍ବବତ୍ ସୁନ୍ଦର ହୋଇ ପୁଣି ଉଠିଲା। ଏହା ଦେଖି ତକ୍ଷକ ଅଚମ୍ବିତ ହେଲେ। ତକ୍ଷକ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ ଏତେ ପ୍ରୟାସ କାହିଁକି କରୁଛ? ତୁମ ଇଚ୍ଛିତ ଇଚ୍ଛା କହ, ମୁଁ ସେହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଦେବି।