ତିନି ଜଗତର ଆନନ୍ଦ ତାଳିଥିବା ସେ ଅପୂର୍ବ ସୁନ୍ଦରୀ ଏକ ଦିନ ନଦୀତଟରେ ଖେଳୁଥିଲେ। ବିଶ୍ୱାବାସୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭଧାରଣ କରି ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା ଅପ୍ସରା ଏଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ। ସେଠାରୁ, ସେ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅପ୍ସରାମାନେ ସ୍ଥୂଳକେଶ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ଓ ତିନି ଜଗତର ଆନନ୍ଦ ହେଉଥିବା ସେ ଅପୂର୍ବ କନ୍ୟାକୁ ନଦୀତଟରେ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ। ଏଠିକୁ ଦେଖି, ମହାନ ଋଷି ସ୍ଥୂଳକେଶ ସେଇ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା କନ୍ୟାକୁ ନେଇଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ପାଳନ କରି ‘ପ୍ରମଦ୍ଭରା’ ନାମ ଦେଲେ। ସମୟ ବିତିଗଲା, ପ୍ରମଦ୍ଭରା ଯୌବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ସୁନ୍ଦରୀକୁ ଦେଖି ଋଷି ପୁତ୍ର ରୁରୁ ମନରେ ପ୍ରେମର ବାଣ ଲାଗିଗଲା। ଏଠାରେ, ପରୀକ୍ଷିତ୍ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ପ୍ରେମରେ ବିହ୍ୱଳ ରୁରୁ ତାଙ୍କ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ବାପା ଶୁଅଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବାପା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ପଚାରିଲେ, “ରୁରୁ, କାହିଁକି ତୁମେ ଏପରି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ?” ରୁରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ସ୍ଥୂଳକେଶଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରମଦ୍ଭରା ନାମକ ଏକ କନ୍ୟା ଅଛନ୍ତି—ସେ ମୋର ଜୀବନ ସଂଗିନୀ ହେଉନ୍ତୁ।” ତା’ପରେ ରୁରୁଙ୍କ ବାପା ପ୍ରମତି ତୁରନ୍ତ ସ୍ଥୂଳକେଶଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ବଡ଼ ଭକ୍ତି ଓ ମୃଦୁ ମୁହଁରେ ସେଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା କନ୍ୟା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ସ୍ଥୂଳକେଶ ଦେଖିଲେ, “ମୁଁ ଶୁଭ ଦିନରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେବି।” ଏହିପରି ଦୁଇ ଦିଗରୁ ବିବାହ ପାଇଁ ତୟାରି ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ପ୍ରମତି ଓ ସ୍ଥୂଳକେଶ, ଦୁଇ ମହାନ ଆତ୍ମା, ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ ଅତି ଉତ୍ସାହରେ ବିବାହ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପ୍ରମଦ୍ଭରା ଗୃହ ଦ୍ୱାରରେ ଖେଳୁଥିଲେ, ଅଚାନକ ତାଙ୍କ ପାଦ ଏକ ଶୋଇଥିବା ସାପକୁ ଛୁଇଁଦେଲା। ସାପ ତାଙ୍କୁ ଦଂଶନ କଲା ଓ ସେଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟା ମହିଳା ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ପ୍ରମଦ୍ଭରାଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର କୋଳାହଳ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ସମସ୍ତ ଋଷି ଏକଠା ହେଲେ, ଶୋକରେ ଭାସିଗଲେ ଓ ଅନେକ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ। ପ୍ରମଦ୍ଭରାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି ତାଙ୍କ ବାପା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କନ୍ଦିଲେ, ଯଦ୍ୟପି ସେ ନିର୍ଜୀବ ଥିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କ ଦେହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା। ଏହି ଶୋକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ରୁରୁ ସେଠାକୁ ଦୌଡ଼ି ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ରୁରୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଜଣକୁ ସେପରି ଜୀବନ୍ତ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସ୍ଥୂଳକେଶ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାନ ଋଷିମାନେ କନ୍ଦୁଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି ରୁରୁ ବାହାରକୁ ଗଲେ ଓ ବିୟୋଗର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ କହିଲେ: “ହାୟ! ଭାଗ୍ୟର ଖେଳ, ଏହି ସାପ ଆସିଲା—କତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! ଏହି ମୋ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର କାରଣ, ମୋ ସମସ୍ତ ସୁଖକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲା। ଏବେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, କ’ଉଠି ଯିବି—ମୋ ପ୍ରିୟା ମୃତ। ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟାଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେନି; ସେଇ ରୂପବତୀକୁ ମୁଁ କେବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିପାରିଲି ନାହିଁ, ଚୁମ୍ବନ କରିପାରିଲି ନାହିଁ। ମୋ ଅଭାଗ୍ୟରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରିପାରିଲି ନାହିଁ, ନାହିଁ ଅଗ୍ନିକୁ ଲାଇ ଲାଇ ଲାଜ ଦେଇପାରିଲି। ଏହି ମାନବ ଜୀବନ ଉପରେ ଅପବାଦ, ଆଜି ମୋ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଯିବ; ଯେଉଁ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛି, ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଆସୁନାହିଁ। ମୁଁ ଯେଉଁ ସୁଖକୁ ଆଶା କରୁଛି, ଦେବଲୋକର ହେଉ କି ମାନବୀୟ, କିପରି ମିଳିବ? ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ନଦୀରେ ଝାପ ଦେବି କି ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଯିବି। ମୁଁ ବିଷ ପିଇବି କି ଗଳାରେ ଫାନ୍ଦା ଦେଇ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।” ଏପରି ଭାବେ କନ୍ଦି କନ୍ଦି ରୁରୁ ମନରେ ଆଉ ଏକଥା ଚିନ୍ତା କଲେ: “ଏପରି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରି ମୋତେ କ’ଣ ଉପକାର ହେବ? ମୋ ମୃତ୍ୟୁରେ ବାପା ଦୁଃଖିତ ହେବେ, ମାଆ ଅତି ଶୋକାକୁଳ ହେବେ। ଭାଗ୍ୟ ଶାନ୍ତି ହେବ କି? ସମସ୍ତେ ମୋ ନାଶରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେବେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ମୋ ପ୍ରିୟା ପାଇଁ କ’ଣ ଉପକାର ହେବ? ଯଦି ମୁଁ ନିଜେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ମରିଯିବି, ତଥାପି ପରଲୋକରେ ସେ ମୋର ହେବେନି, କାରଣ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଏହା ଅନୁଚିତ। ଏହି କାରଣରୁ ଯଦି ମୁଁ ମରିଯିବି ତେବେ ଦୋଷ ମୋରେ, ଯଦି ନାହିଁ ତେବେ ନାହିଁ।” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ରୁରୁ ନଦୀତଟରେ ନିଜକୁ ସ୍ନାନ କରି ପବିତ୍ର କଲେ ଓ ଦୃଢ଼ ହୃଦୟରେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ। ତା’ପରେ ତିନି ଜଗତର ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଜଳ ହାତରେ ନେଇ କହିଲେ: “ଯଦି ମୁଁ ଦେବପୂଜା, ଗୁରୁସେବା, ହବନ, ପାଠ, ତପସ୍ୟା, ଚତୁର୍ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ, ଓ ଗାୟତ୍ରୀ ପବିତ୍ରତାରେ ଯେ କିଛି ପୁଣ୍ୟ କରିଥିଲି; ଯଦି ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂଜା କରି ମେରିଟ୍ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲି, ତେବେ ମୋ ପ୍ରିୟା ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ। ଯଦି ତାଙ୍କୁ ମିଳିବି ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି।” ଏହିପରି କହି ସେ ଜଳ ଭୂମିରେ ଢାଲି ଦେଲେ। ଏବେ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ଏଭଳି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ରୁରୁ କନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଦୂତ ଆସି ରୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଏପରି ଅବିବେକପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରନି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ମୃତ ହୋଇଥିବା ତୁମ ପ୍ରିୟା କିପରି ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ ହେବେ? ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି, ସେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାର କନ୍ୟା; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରୂପବତୀକୁ ଚୟନ କର, କାରଣ ଏହିଁ ଅବିବାହିତ ଅବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। କାହିଁକି ଏପରି ଅନ୍ୟଥା ଦୁଃଖ କରୁଛ? ତାଙ୍କ ସହ କ’ଣ ସୁଖ ପାଇପାରିବ?” ତା’ପରେ ରୁରୁ କହିଲେ: “ଦୂତ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀକୁ ଚୟନ କରିବି ନାହିଁ।” ତାଙ୍କ କଥା ସତ୍ୟ, ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ଓ ଆକର୍ଷକ ଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଦୂତ କହିଲେ: “ଦେବତାମାନେ ଏକ ବିଧି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥିଲେ—ନିଜ ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧାଂଶ ଦେଇ ପ୍ରମଦ୍ଭରାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ କରାଯାଉ। ରୁରୁ କହିଲେ: ମୁଁ ମୋ ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧାଂଶ ପ୍ରମଦ୍ଭରାଙ୍କୁ ଦେଉଛି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” “ଆଜି, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ପୁନଃ ଦେହରେ ଆସୁ, ମୋ ପ୍ରିୟା ଉଠିଯାଉନ୍ତୁ।” ଏହି ସମୟରେ ବିଶ୍ୱାବାସୁ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ। ସେ ଜାଣିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ କନ୍ୟା ପ୍ରମଦ୍ଭରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ଓ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ବିଦାୟ ନେଇଛନ୍ତି।