ହସ୍ତିନାପୁରରେ ରାଜା ତିରିଶିଠି ବର୍ଷ ଶାସନ କରିବା ପରେ, ସୁନ୍ଦର ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼କୁ ଯିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଉତ୍ତରାଙ୍କର ପୁତ୍ର ପରୀକ୍ଷିତ୍କୁ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସାଇ ଏହି ଶାସନ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଲେ। ଏହିପରେ, ରାଜା ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଶାସନ ଶେଷ ହେବା ପରେ ହିମାଳୟ ପହଁଚିଲେ। ସେଠାରେ ପୃଥାଙ୍କର ଛଉ ପୁତ୍ରମାନେ ନିଜ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଲେ, ତେବେ ପରୀକ୍ଷିତ୍ ରାଜା ଋଷି ସମାନ ଧର୍ମପାଳନ କରି ସମସ୍ତ ଜନମାନେକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଲେ। ପରୀକ୍ଷିତ୍ ରାଜା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶକ୍ତି ଓ ଦୃଢ଼ତା ସହିତ ଷଠିଠି ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ। ତାଙ୍କର ଶିକାର ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ବଢ଼ିଲା ଓ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ଆହତ ହରିଣକୁ ଖୋଜିବା ସମୟରେ, ରାଜା ଉତ୍ତରାଙ୍କର ପୁତ୍ର ପରୀକ୍ଷିତ୍ କ୍ଳାନ୍ତ, ତିବ୍ର ତିଆଳି ଓ ଭୋକରେ ଅତି ଅସ୍ଥିର ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ତିବ୍ର ତାପ ଦେଖି ଏକ ଋଷିକୁ ନିକଟରେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ଋଷି ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିଲେ। ପରୀକ୍ଷିତ୍ ଏହି ଋଷିଙ୍କୁ ପାଣି ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ତେବେ ଋଷି ନିରବ ରହିଲେ, କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ। ପରୀକ୍ଷିତ୍ ରାଜା ତିଆଳିରେ ଅତି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଇ, ତାଙ୍କ ଧନୁର ଆଗୁଣ୍ଠିରେ ଏକ ମୃତ ସାପ ନେଇ ଋଷିଙ୍କ ଗଳାରେ ରଖିଦେଲେ। ଏହି ଅପରାଧ କାଳିର ପ୍ରଭାବରେ ହେଲା, ତେବେ ଋଷି ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିଲେ, କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ପରୀକ୍ଷିତ୍ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଋଷିଙ୍କ ଗୋମାତାଠୁ ଜନ୍ମ ନିଅଥିବା, ତପସ୍ୱୀ ପୁତ୍ର, ଜଙ୍ଗଲ ନିକଟରେ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ମିତ୍ରମାନେ କହିଲେ, “ତୁମର ପିତାଙ୍କ ଗଳାରେ ଏକ ମୃତ ସାପ ରଖାଯାଇଛି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ତପସ୍ୱୀ ପୁତ୍ର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଆଗ୍ରାହିତ ହେଲେ। ସେ ପାଣି ହାତରେ ନେଇ ରାଜାକୁ ଶାପ ଦେଲେ—“ଯିଏ ଆଜି ମୃତ ସାପ ମୋର ପିତାଙ୍କ ଗଳାରେ ରଖିଛି, ସେ ପାପୀକୁ ସାତ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ତକ୍ଷକ ସାପ କାମିଁବ।” ଏହି ଶାପ ସୂଚନା ଏକ ଋଷିଶିଷ୍ୟ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ୍ଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଏହି ଶାପ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି ଜାଣି ରାଜା ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କର ପୁତ୍ର ପରୀକ୍ଷିତ୍ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ ହୋଇଛି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାଗ୍ୟ। କିଛି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କର, କାରଣ ଦେହାନ୍ତ ଅନିବାର୍ୟ ବୋଲି ବେଦ ଉପଦେଶ କରନ୍ତି। ତଥାପି, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଜରୁରୀ। କିଛି ବିଚାରକ ଉପାୟ ଖୋଜିବାକୁ କହନ୍ତି। ଉପାୟ ସହିତ କାମ ସଫଳ ହୁଏ, ନାହିଁ ହେଲେ ନୁହେଁ। ମଣି, ମନ୍ତ୍ର, ଔଷଧର ଶକ୍ତି ଜଣା କଠିନ। ଯଦି ଉପାୟ ହୀନ ହେଉଥିବା ମଣି ଧାରଣ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କିଛି ହୁଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଏକ ଋଷିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସାପ କାମିଁ ମୃତ ହେଇ ପୁନଃ ଜୀବନ ପାଇଲେ କିପରି?” “ଏକ ଦେବଂଗନା ଏକ ଋଷିଙ୍କ ଅର୍ଦ୍ଧ ଜୀବନ ଦେଇ ପୁନଃ ଜୀବନ ଲାଭ କଲେ। ତଥାପି, ଭାଗ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ତାହାର ଉପରେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦେଖନ୍ତୁ। ଦେବଲୋକ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀରେ ଏଉଁ ଭାଗ୍ୟକୁ ଟାଳିପାରିଥିବା କିଏ ଦେଖିଛନ୍ତି?” “ଭାଗ୍ୟରେ ମନ ଲାଗି ଅଚେଷ୍ଟ ରହିବା ଉଚିତ୍; କିମ୍ବା ନିରଲୋଭ ହୋଇ ଦିକ୍ଷିତ ଭିକ୍ଷୁ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଯାନ୍ତି। ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଘରେ, ଆମନ୍ତ୍ରିତ କିମ୍ବା ଅନାମନ୍ତ୍ରିତ, ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ କିମ୍ବା ଜଣେ ମୁଁରେ ଦେଇଦିଅନ୍ତି—ଏହିପରି ଚେଷ୍ଟା ବିନା ଖାଦ୍ୟ ଗାଁଠିକୁ କିପରି ପହଁଚିବ? ଚେଷ୍ଟା ଜରୁରୀ, ଯଦି ସଫଳତା ନାହିଁ ଆସେ, ତେବେ ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍।” ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପଚାରିଲେ, “କେଉଁ ଋଷି ଅର୍ଦ୍ଧ ଜୀବନ ଦେଇ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ? ସେ କିପରି ମୃତ ହେଲେ?” ରାଜା କହିଲେ, “ଭୃଗୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ସୁନ୍ଦର ଓ ମନୋହର, ପୁଲୋମା ନାମରେ ପରିଚିତ। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଚ୍ୟବନ, ଯାହା ଶର୍ୟାତିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସୁନ୍ଦରୀ ସୁକନ୍ୟା ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରୀ। ସୁକନ୍ୟାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବା ପ୍ରମତି, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପ୍ରତାପୀ। ପ୍ରମତିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ରୁରୁ, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୱୀ। ଏହି ସମୟରେ ସ୍ଥୂଳକେଶ ନାମକ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ଥିଲେ, ତପସ୍ୟାରେ ନିରତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟବାନ। ଏହି ସମୟରେ ତିନି ଲୋକର ମନୋହାରି ଅପ୍ସରା ମେନକା, ନଦୀକୁଳରେ ଖେଳୁଥିଲେ। ମେନକା ବିଶ୍ୱବାସୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ଚମକୁଥିବା ଜନ୍ମ ଦେଇ ଚାଲିଗଲେ। ଅପ୍ସରା ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟାକୁ ନଦୀକୁଳରେ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ। ସ୍ଥୂଳକେଶ ଋଷି ଏହି ଛାଡ଼ିଦିଆ ସୁନ୍ଦରୀକୁ ଦେଖି ନେଇଲେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରମଦ୍ବରା ନାମ ଦେଲେ ଓ ଅନୁକୂଳ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ପ୍ରମଦ୍ବରା ଯୁବତୀ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ। ରୁରୁ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି ମନରେ ପ୍ରେମର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଉଠିଲେ। ପରୀକ୍ଷିତ୍ ପଚାରିଲେ, “ପ୍ରେମରେ ଦୁଃଖିତ ରୁରୁ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ତାଙ୍କ ପିତା ଶୁଇଥିବାବେଳେ, ଦୁଃଖିତ ଦେଖି ପିତା ପଚାରିଲେ ‘ରୁରୁ, କାହିଁକି ଏତେ ଦୁଃଖିତ?’” ରୁରୁ ପ୍ରେମରେ ବେଶ୍ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ସ୍ଥୂଳକେଶ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରମଦ୍ବରା ନାମକ ଏକ କନ୍ୟା ଅଛନ୍ତି—ସେ ମୋର ପତ୍ନୀ ହେଉନ୍ତୁ।” ତାପରି, ପ୍ରମତି ଶୀଘ୍ର ସ୍ଥୂଳକେଶ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖି, ନମ୍ର ଓ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁରେ ଏହି ଚମକୁଥିବା କନ୍ୟା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ସ୍ଥୂଳକେଶ ଶୁଭ ଦିନରେ ଦେବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଲେ, ଏବଂ ଦୁଇ ଆଶ୍ରମରେ ବିବାହ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପ୍ରମତି ଓ ସ୍ଥୂଳକେଶ ଦୁଇଁ ଜଣେ ମହାତ୍ମା ଆଶ୍ରମରେ ବିବାହ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଲାଗିରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପ୍ରମଦ୍ବରା ଆଶ୍ରମର ଆଙ୍ଗନରେ ଖେଳୁଥିବାବେଳେ, ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବରେ ନିଦ୍ରିତ ସାପକୁ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ଛୁଇଁ ଦେଲେ; ସେ ଅତି ମନୋହର ଚକ୍ଷୁ ଭଳି।