ବସୁଦେବ ଶୁଣିଲେ ଯେ ହରି ଦେହ ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି। ସେ ନିଜେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ର ମହାମୟୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏହା ପରେ ଅର୍ଜୁନ, ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ପ୍ରଭାସକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା କଲେ। ତାପରେ, ହରିଙ୍କ ଦେହକୁ ଦେଖି, ଲକଡ଼ି ଯୋଗାଇ, ରାଜା ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଠ ଜଣ ରାଣୀ ଏହାକୁ ଅଗ୍ନି ଦେଲେ। ଏହା ପରେ ଅର୍ଜୁନ ରାମ ଓ ରେବତୀଙ୍କ ଶବକୁ ଅଗ୍ନି ସଂସ୍କାର କରି, ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜନତାଙ୍କୁ ସହରରୁ ବାହାର କରି ନେଲେ। ସେହି ସମୟରେ ବସୁଦେବଙ୍କ ସହର ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ବିଲୀନ ହେଲା। ଅର୍ଜୁନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇ ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ। ପଥରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ରାଣୀମାନେ ଚୋର ଓ ଗୋପାଳମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପୀଡିତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଧନ ସ୍ୱାମୀତ୍ୱ ହରାଗଲା ଏବଂ ଅର୍ଜୁନ ନିର୍ବଳ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ପରେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ଆସି, ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ପୁଅ ବଜ୍ରକୁ ରାଜା କରି ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅବସାନ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ବିଷୟରେ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କହିଲେ। ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହରି ଏବଂ ତୁମେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେବା ବେଳେ, ତୁମର ଶକ୍ତି ପୁନି ବଢ଼ିଯିବ।" ଏହା ଶୁଣି, ପାର୍ଥ ନାଗପୁରକୁ ଗଲେ। ଅର୍ଜୁନ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ହରିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଯାଦବବଂଶର ନାଶ ବିଷୟରେ ସବୁ କଥା କହିଲେ। ତାପରେ ରାଜା ତୀବ୍ର ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଯେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତକୁ ଯିବେ, ଏବଂ ଉତ୍ତରାଙ୍କ ପୁଅକୁ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସାଇଲେ, ଅଟ୍ଥାତ୍ ତିରିଶିଠିଏ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜ୍ୟ କରି। ତାପରେ ରାଜା, ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ଭାଇମାନେ ସହିତ, ହସ୍ତିନାପୁରରେ ତିରିଶିଠିଏ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରି, ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ। ହିମାଳୟ ପହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚି, ପୃଥାଙ୍କ ଛଅ ପୁଅ ନିଜ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଏବଂ ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜା ଋଷି ଭଳି ଧର୍ମରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ସେହି ରାଜା ଅନ୍ତର ଶ୍ରମ ନ କରି, ସାଠିଏ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ। ଶିକାରରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଆହତ ମୃଗକୁ ଖୋଜିବା ବେଳେ, ଉତ୍ତରାଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା ତିବ୍ର ତୃଷ୍ଣା, ଶ୍ରମ ଓ ଭୋକରେ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ। ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଋଷି ଦେଖାଗଲେ, ଯିଏ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିଲେ। ରାଜା ଜଳ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଋଷି କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ। ରାଜା ତୃଷ୍ଣାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, ଧନୁର ତୀର ଦ୍ୱାରା ଏକ ମୃତ ସାପ ଉଠାଇ ନେଇ ଋଷିଙ୍କ ଗଳାରେ ରଖିଦେଲେ। କଳିଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ ହେଲା, ତଥାପି ଋଷି ନିର୍ବିକାର ରହିଲେ। ଋଷି ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିଲେ, ଚଳନ କଲେ ନାହିଁ, ରାଜା ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ଋଷିଙ୍କ ପୁଅ, ଯିଏ ଗାଈ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ଓ ଅତି ତପସ୍ବୀ ଥିଲେ, ଅରଣ୍ୟ ନିକଟରେ ଖେଳୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗମାନେ କହିଲେ, "ତୁମ ଠାରୁ ଏକ ମୃତ ସାପ ଗଳାରେ ରଖାଯାଇଛି।" ସେ ଶୁଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ପାଣି ହାତରେ ନେଇ, ଶାପ ଦେଲେ: "ଯିଏ ଆଜି ମୋ ପିତାଙ୍କ ଗଳାରେ ମୃତ ସାପ ରଖିଛି, ସେ ଅପରାଧୀକୁ ଏହି ସପ୍ତ ରାତି ମଧ୍ୟରେ ତକ୍ଷକ ସାପ ଦଂଶନ କରିବ।" ଏହା ପରେ ଋଷିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଏହି ଶାପ ବିଷୟରେ କହିଲେ। ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପୁଅ ଏହା ଶୁଣି, ଏହା ଅଟଳ ବୋଲି ବୁଝିଲେ ଏବଂ ବଡ଼ମାନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଠାରେ କହିଲେ: "ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଦୁଷ୍ମନି ରେ।" "ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଏଠାରେ କଣ କରିବି? କିଛି ଉପାୟ ଭାବିବାକୁ ଦରକାର। ବେଦ ଅନୁସାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଅଟଳ। ତଥାପି ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ସଦା ଉପାୟ କରିବା ଉଚିତ। କେତେକ ଚିନ୍ତକ କହନ୍ତି ଉପାୟ ଖୋଜିବା ଦରକାର।" "ଠିକ୍ ଉପାୟରେ କାମ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ରତ୍ନ, ମନ୍ତ୍ର, ଔଷଧ ଶକ୍ତି ବୁଝିବା ଦୁର୍ଲଭ। ଯଦି ଭଲ ରତ୍ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ହୁଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଏକ ଋଷିଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସାପ ଦଂଶନରେ ମୃତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ କିପରି ପୁନଃ ଜୀବନ ପାଇଲେ?" "ଏହି ଦେବାଙ୍ଗନାକୁ ଋଷି ନିଜ ଆୟୁଷ୍ୟ ଅର୍ଧ ବିଦାନ କରି ପୁନି ଜୀବନ ଦେଲେ। ତଥାପି, ଭାଗ୍ୟ ଜୋରଦାର ହେଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନେ ତାହା ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" "ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଏହି ଉଦାହରଣକୁ ଦେଖନ୍ତୁ। ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀରେ କିଏ ଭାଗ୍ୟକୁ ଟାଳିପାରିଛି? ଭାଗ୍ୟକୁ ମନେ ରଖି ଉପାୟ ଛାଡ଼ି ରହିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ବିରକ୍ତ ହୋଇ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାକୁ ଯିବା ଉଚିତ।" "ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଘରେ, ନିମନ୍ତ୍ରଣ ହେଉ କି ନ ହେଉ, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ କିମ୍ବା କିଏ ମୁହଁରେ ଦେଉଛି—ଏହି ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ କିପରି ଉଦରକୁ ପହଞ୍ଚିବ? ଉପାୟ କରିବା ଦରକାର। ଯଦି ଫଳ ମିଳିଲା ନାହିଁ, ତେବେ—" "ତେବେ ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ, ଏହିପରି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି।" ତେବେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ପଚାରିଲେ, "କେଉଁ ଋଷି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ନିଜ ଆୟୁଷ୍ୟ ଅର୍ଧ ଦେଇ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ? କିପରି ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ମହାରାଜ? ଏହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କହନ୍ତୁ।" ତେବେ ରାଜା କହିଲେ, "ଭୃଗୁଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଓ ରୂପବତୀ ସ୍ତ୍ରୀ ପୁଲୋମା ନାମରେ ପରିଚିତ। ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ ରେନାଉନ୍ ଋଷି ଚ୍ୟବନ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଚ୍ୟବନଙ୍କ କନ୍ୟା ଶର୍ୟାତି ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସୁନ୍ଦରୀ ସୁକନ୍ୟା।" "ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରମତି ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପ୍ରମତିଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପ୍ରତାପୀ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏଠାରୁ ରୁରୁ ନାମକ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ବୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଋଷି ସ୍ଥୂଳକେଶ ଥିଲେ।" "ସେ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଓ ସତ୍ୟବାନ୍। ସେହି ସମୟରେ ଗର୍ବିତ ଓ ଉତ୍ତମ ଅପ୍ସରା ମେନକା...