ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ଘଟିଲା ପରେ, ଏକ ଦିନ ଧର୍ମ ଦେଖିଲେ ଯେ, ବିଦୁର ଦୃଶ୍ୟମାନ ନାହାନ୍ତି। ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ବିଦୁର କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେ ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ?" ତେବେ ଅମ୍ବିକାନନ୍ଦନ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ସେ ଚାରିଏଁଠାରେ ଅସଂଲଗ୍ନ ଭାବେ, କିଛି ଚାହିଁନାହିଁ, ଏକାକୀ ରହି, ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ଚିରଅବିନାଶୀ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଛନ୍ତି।" ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ଉପକୂଳକୁ ଯିବାବେଳେ ବିଦୁରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ସେ ତାପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼, ଦେହରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ବିଦୁର।" ଏହା ଶୁଣି ବିଦୁର ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିଲେ, କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ପ୍ରତିମା ପରି ନିର୍ମୋହ ଦଢ଼ ରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବିଦୁରଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମୁହଁରେ ଲୀନ ହେଲା—ଏହି ଦୁଇଁ ଧର୍ମ ତତ୍ତ୍ୱର ଏକତା ଦ୍ୱାରା। ତାପରେ ବିଦୁର ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅତି ଶୋକ କଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଶବ ଦାହ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ସେତେବେଳେ ରାଜା ଶୁଣିଲେ ଏକ ଦେହହୀନ ଶବ୍ଦ—"ସେ ଅସଂଲଗ୍ନ ଅଟଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଦାହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ରାଜା, ଆପଣ ଚାହିଁଥିବାପରି ଯାଆନ୍ତୁ।" ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଶୁଦ୍ଧ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଏକେକ୍ କରି ଖବର ଦେଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ନାଗରିକମାନେ ସହ ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ। ସେଠି ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ଓ ନାରଦ ଆସିଲେ। ଅନ୍ୟ ଅନେକ ମହାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ। ସେଠି କୁନ୍ତୀ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, "କୃଷ୍ଣ, କର୍ଣ୍ଣ ମୋ ପୁଅ; ଜନ୍ମ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି। ମୋ ମନ ଅତି ଦୁଃଖିତ, ମୋତେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାନ୍ତୁ, ତପସ୍ୟାଧିକାରୀ।" "ମୁଁ ବିନତି କରେ, ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ, ପ୍ରଭୁ।" ଗାନ୍ଧାରୀ କହିଲେ, "ଦୁର୍ୟୋଧନ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଗଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ, ମୁଁ ମୋ ପୁଅ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେଠାରେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।" ସୁଭଦ୍ରା କହିଲେ, "ଅଭିମନ୍ୟୁ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ତପସ୍ୟାଶୀଳ।" ଏପରି ବିନତି ଶୁଣି ବ୍ୟାସ, ଶ୍ୱାସନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଚିରଅବିନାଶୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ବ୍ୟାସ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଥିଲେ। ସେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଡାକି, ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ବିଶ୍ୱଜନନୀ ମା'ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତି, ପୁରୁଷର ଆନନ୍ଦ, ଗୁଣସହିତ ଓ ନିର୍ଗୁଣ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପା ଭାବେ ରତ୍ନଦ୍ୱୀପରେ ବିରାଜିତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କଲେ। "ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, କୁବେର, ଯମ, ଅଗ୍ନି କିଏଁ ଥିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ମା' ଆପଣ ଏକାକି ଥିଲେ—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।" "ଯେତେବେଳେ ଜଳ, ବାୟୁ, ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ତାଙ୍କ ଗୁଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଚନ୍ଦ୍ର ତିକ୍ତିମାନ ଥିଲେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ମା' ଆପଣ ଏକାକି ଥିଲେ—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।" "ଆପଣ ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ମନରେ ଧାରଣ କରି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ସହିତ ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ଲୟ କରି, ଏକ କଳ୍ପ ଯାଏଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବସିଥାନ୍ତି। କୌଣସି ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ।" "ମୋତେ ଏହି ଲୋକ ମୃତ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ବିନତି କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ, ମା'—ଆପଣ ଦୟାକରି ମୃତମାନଙ୍କୁ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖାନ୍ତୁ।" ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବା ପରେ, ସେ ମାୟାତ୍ମିକା ଶ୍ରୀମତୀ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ସ୍ଵର୍ଗରୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି, ମୃତ ରାଜାମାନେ ଓ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଦେଖାଇଦେଲେ। କୁନ୍ତୀ, ଗାନ୍ଧାରୀ, ସୁଭଦ୍ରା, ଓ ବିରାଟର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ପୁନଃ ମିଳିଲେ। ବ୍ୟାସଙ୍କ ଅପାର ତେଜ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଏହି ମାୟା ଦେଖି ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ତାପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ସେଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ; ରାଜା ନାଗପୁରକୁ ଯାଇବା ସମୟରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ କଥା ମନରେ ରଖି ଯାଉଥିଲେ। ତୃତୀୟ ଦିନ ପରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଗାନ୍ଧାରୀ, କୁନ୍ତୀ ସହ ଅରଣ୍ୟରେ ବନ୍ଦର ଆଗ୍ନିକାଣ୍ଡରେ ଦାହି ଯାଇଲେ। ସଞ୍ଜୟ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଯାଇ, ରାଜାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଏହି ଖବର ନାରଦଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। କୌରବ ବିନାଶ ପରେ ଛଉତିସ ବର୍ଷ ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ପ୍ରଭାସରେ ସମସ୍ତ ଯାଦବ ନଷ୍ଟ ହେଲେ। ସେମାନେ ମଦ୍ୟପାନ କରି, ମତାଳି ହୋଇ, ପରସ୍ପରେ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିସାମ୍ନାରେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ। ତାପରେ ବଳରାମ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ମୃଗବିଲାର ତୀରେ ଆଘାତ ପାଇ ଶାପ ପୂରଣ କରି, ଶ୍ରୀହରି ଭାବେ ଲୀନ ହେଲେ। ହରିଙ୍କ ଦେହ ତ୍ୟାଗ ଶୁଣି ବସୁଦେବ ନିଜେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ନିଜ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏହାପରେ ଅର୍ଜୁନ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପ୍ରଭାସକୁ ଯାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ। ତାପରେ ହରିଙ୍କ ଦେହ ଦେଖି, କାଠ ଜମା କରି, ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ଏଠର ଆଠଜଣ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ଅଗ୍ନି ସ୍ନାନ କରାଇଲେ। ବଳରାମ ଓ ରେବତୀଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିଦାନ କରି, ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଜନମାନେଠାରେ ସହର ଛାଡ଼ି ନେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବସୁଦେବଙ୍କ ସହର ସମୁଦ୍ରେ ବିଲୀନ ହେଲା; ଅର୍ଜୁନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ। ପଥରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହିଳାମାନେ ଚୋର ଓ ଗୋପମାନେ ଦ୍ୱାରା ଲୁଟିଗଲେ; ସମସ୍ତ ଧନ ହରାଇଗଲା, ଅର୍ଜୁନ ଅସହାୟ ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ପୁଅ ବଜ୍ରକୁ ରାଜା କରାଇଲେ—ଏବେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଶକ୍ତି କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଛି। ସେ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନିଜ ଦୁଃଖ କହିଲେ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ, "ହରି ଓ ତୁମେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେବାବେଳେ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯୁଗରେ ତୁମର ଶକ୍ତି ପୁନଃ ପ୍ରବଳ ହେବ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅର୍ଜୁନ ନାଗପୁରକୁ ଚଲିଗଲେ।