ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପରେ, ପ୍ରଥାନୁସାରେ ଅନେକ ଦାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଗାନ୍ଧାରୀ, କୁନ୍ତୀ ଓ ବିଦୁରଙ୍କ ସହିତ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଅଟବୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସଞ୍ଜୟ ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନିଲେ; ଶୂରସେନାଙ୍କ କନ୍ୟା, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ତିନିଁ ଅଟବୀକୁ ଗଲେ। ଭୀମସେନ ଓ ଅନ୍ୟ କୌରବମାନେ ବି ଦୁଃଖ କଲେ; ଗଙ୍ଗା ତଟରୁ ପଛେଇ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଗାନ୍ଧାରୀ, କୁନ୍ତୀ ଓ ବିଦୁର ଜହ୍ନବୀ ତଟରେ ଶତୟୂପଙ୍କ ଶୁଭ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ଘାସର ଘର ତିଆରି କରି ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହିଭଳି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଛଅ ବର୍ଷ କଟିଗଲା। ତପସ୍ୱୀମାନେ ଚାଲିଗଲାପରେ, ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—"ମୁଁ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଲି କୁନ୍ତୀ ଅଟବୀରେ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି; ମୋ ମନ ମାତା ଓ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ।" "ଯଦି ତମେ ସମସ୍ତେ ଇଚ୍ଛା କର, ଚଳ ଆମେ ବିଦୁର, ମହାତ୍ମା, ଓ ସଞ୍ଜୟ, ପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବା।" ଏହିଠାରେ ସମସ୍ତ ଭାଇ, ସୁଭଦ୍ରା, ଦ୍ରୌପଦୀ, ବିରାଟଙ୍କ ଧନ୍ୟ କନ୍ୟା ଓ ନଗରବାସୀ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ପଣ୍ଡବମାନେ ମିଳନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଶତୟୂପଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ବିଦୁର ନାହିଁ ଦେଖାଯିବାରେ, ଧର୍ମ କହିଲେ—"ବିଦୁର, ପଣ୍ଡିତ କେଉଁଠି?" ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ସାରଥି ବିଦୁର ବିରକ୍ତ, ନିର୍ଲିପ୍ତ ଓ ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ଅଟବୀରେ ଏକା ଅବସ୍ଥାରେ ଚିରନ୍ତନର ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଛନ୍ତି।" ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ଗଙ୍ଗା ତଟକୁ ଯିବାବେଳେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦେଖିଲେ—ବିଦୁର କ୍ଷୀଣ ଶରୀରରେ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—"ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଛି।" ବିଦୁର ଏହା ଶୁଣି କିଛି ଦିନ ଗଛର ପୁତଳା ପରି ଅଚଳ ରହିଲେ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବିଦୁରଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜ ତିଆଁ ହୋଇ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମୁହଁରେ ଲିନ ହେଲା, କାରଣ ଦୁଇଜଣ ଧର୍ମର ଏକ ଅଂଶ ଥିଲେ। ଏହାପରେ ବିଦୁର ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଗଭୀର ଦୁଃଖ କଲେ ଓ ଶବଦାହ ପାଇଁ ତୟାରି କଲେ। ରାଜା ଶୁଣିଲେ—ଏକ ଶରୀରହୀନ ସ୍ୱର କହିଲା—"ତିନିଁ ବିରକ୍ତ, ତାଙ୍କୁ ଦାହ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଆପଣ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାନ୍ତୁ।" ଏହି ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଭାଇ ଶୁଧ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ସୂଚନା କଲେ। ପଣ୍ଡବମାନେ ଓ ନଗରବାସୀ ଏଠାରେ ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ; ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ନାରଦ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ। ଅନ୍ୟ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ ଧର୍ମଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ; ଏଠାରେ କୁନ୍ତୀ ଶୁଭ ଦେଖା ଥିବା ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କହିଲେ— "କୃଷ୍ଣ, କର୍ଣ୍ଣ ମୋ ପୁତ୍ର; ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଦେଖିଥିଲି। ମୋ ମନ ଦୁଃଖରେ ଅଛି; ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇ ଦିଅ, ତପସ୍ୟାଧିକାରୀ।" ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଗାନ୍ଧାରୀ କହିଲେ—"ଦୁର୍ୟୋଧନ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଗଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିନଥିଲି, ଋଷି।" "ମୋ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ଦେଖାଇ ଦିଅ, ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ।" ସୁଭଦ୍ରା କହିଲେ—"ଅଭିମନ୍ୟୁ, ମହାବୀର, ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନଠାରୁ ବଡ଼।" "ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ, ସର୍ବଜ୍ଞ; ଆଜି ଦେଖାଇ ଦିଅ, ତପସ୍ୟାଧିକାରୀ।" ଏପରେ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି... ବ୍ୟାସ ପ୍ରାଣାୟାମ କରି, ଚିରନ୍ତନ ଦେବୀରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ; ସାନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷି ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଅଛନ୍ତି। ତିନିଁ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି, ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ବିଶ୍ୱମାତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତିନିଁ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତି, ଆତ୍ମାର ଆନନ୍ଦ, ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଓ ଗୁଣାତୀତ, ଦେବୀଙ୍କ ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମ ରୂପ, ମଣିଦ୍ୱୀପରେ ବସିଥିବା ଭାବରେ ସ୍ତୁତି କଲେ। "ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଜଳର ମାଧ୍ୟ, କୁବେର, ଯମ, ଅଗ୍ନି—ଏହି କେହି ଥିଲେ ନାହିଁ, ଦେବୀ, ତୁମେ ଏକା ଥିଲେ; ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।" "ଜଳ, ବାୟୁ, ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ତାଙ୍କ ଗୁଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଚନ୍ଦ୍ର—କେହି ଥିଲେ ନାହିଁ, ଦେବୀ, ତୁମେ ଏକା ଥିଲେ; ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।" "ତୁମେ ଏହି ଜଗତର ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଚିନ୍ତାରେ ଏକତ୍ରିତ କରି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର ଗୁଣ ସହିତ ଲୟ କରି, ଏକ କଳ୍ପ ସମୟରେ ତୁମେ ଏକା ରହୁଛ; ବିବେକୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।" "ଏହି ଜଗତ ମୃତ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଅସମର୍ଥ, ମାତା—ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ମୃତମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଇ ଦିଅ।" ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ବ୍ୟାସଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ସ୍ତୁତିରେ, ଦେବୀ ମାୟା, ଜଗତର ଶ୍ରୀମତୀ, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି ମୃତ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ। କୁନ୍ତୀ, ଗାନ୍ଧାରୀ, ସୁଭଦ୍ରା, ବିରାଟଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପଣ୍ଡବମାନେ ନିଜ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ପୁନଃ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ବ୍ୟାସ ଅପାର ତେଜରେ ମୃତମାନେ ମୁକ୍ତ କରିଲେ; ସମସ୍ତେ ଦେବୀ ମାୟାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ମାୟା ଜନ୍ମିଥିବା ପରି ଅନୁଭବ ହେଲା। ଏପରେ ପଣ୍ଡବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ରାଜା ନାଗପୁରକୁ ଯାଇ, ବ୍ୟାସଙ୍କ କଥା ଆଗକୁ ରଖିଲେ। ତୃତୀୟ ଦିନରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଓ କୁନ୍ତୀ ସହିତ ଅଟବୀରେ ବନ୍ଧାର ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଗଲେ। ସଞ୍ଜୟ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ଛାଡି ଦେଲେ; ଏହି ଖବର ନାରଦଙ୍କୁ ଶୁଣି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ହେଲେ। କୌରବମାନଙ୍କ ବିନାଶ ପରେ ଛତିଶ ବର୍ଷ ଯିବାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ପ୍ରଭାସାରେ ସମସ୍ତ ଯାଦବମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ। ମଦ୍ୟପାନ କରି ମତାଳ ହୋଇ, ଏକାପେକା ଯୁଦ୍ଧ କରି, ତାଙ୍କ ମହାତ୍ମା ଜୀବନ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଶେଷ ହେଲା। ରାମ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଲୋଟସ୍-ନୟନ କୃଷ୍ଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପ ପୂରଣ କରି, ଏକ ଶିକାରୀଙ୍କ ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, ଶ୍ରୀହରି ଭାବେ ଦିବ୍ୟ ଗତି ପାଇଲେ।