ମହାଭାରତର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ, ଭୀମ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମର କୃପାରେ, ହେ ଧୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ରାଜନ୍, ଆମେ ବିରାଟଙ୍କ ଘରେ ବଞ୍ଚିଲୁ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଦାସ ହେଇଥିଲୁ। ତୁମେ ରାଣୀ ନ ହେଲେ, କିପରି ଆପଦ ରୋକାଯିବ? ମୁଁ ବିରାଟଙ୍କ ରସୋଇଆ ହେଇଥିଲି, ମଗଧ ଦେଶର ଅସୁରକୁ ମାରିଥିଲି। ବିଜୟୀ ବ୍ରିହନ୍ନଳା କିପରି ଏକ ଶିଶୁର ନୃତ୍ୟାଚାର୍ୟ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଲେ? ବଜ୍ରଙ୍କ ସନ୍ତାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅର୍ଜୁନ, ଜନାନୀର ଭୂମିକା ନେଇଥିଲେ। ଗାଣ୍ଡୀବ ଧାରଣ କରିଥିବା ହାତରେ ବାଙ୍ଗି ଲାଗିଥିଲା; ମାନବ ରୂପ ନେଇ, ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କଣ ହେବ? ମୁଁ ତାଳ ମୁଡ଼ିରେ ବିନ୍ଧି ଦେଖି, ଚକୁରେ କଜଳ ଦେଖି, ତ୍ୱରିତ ତଳୱାର ଉଠାଇ କାଟିଦେବି—ନହିଁ ତ, ଆନନ୍ଦ କେଉଁଠି? ରାଜାଙ୍କୁ ନ ପଚାରି, ଘରେ ଅଗ୍ନି ରଖିଥିଲି; ଦୁଷ୍ଟ ପୁରୋଚନ ଜଳିଗଲା। କିଚକଙ୍କୁ ମାରିଦେଲି ରାଜାଙ୍କୁ ନ ପଚାରି; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅ ଓ ତାଙ୍କ ଜୀବନୀ ସହିତ ଏଭଳି ନ ହେଲା। ତୁମର ଅବିବେକ, ହେ ରାଜା, ଆମକୁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଲା; ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନେ ବନ୍ଧିତ ହେଇଥିଲେ। ଆଜି ତୁମେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ପାଇଁ ଧନ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ; ମୁଁ ଦେଇବି ନାହିଁ, ତୁମେ ଯେପରି ଚେଷ୍ଟା କରିବା। ଏପରି ଭୀମ କହି, ତିନି ଜଣଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ; ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ବହୁ ଧନ ଦେଲେ। ସମସ୍ତ ପୁଅଙ୍କର କ୍ରିୟା କ୍ରମାନୁସାରେ କରିଦେଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେବାକୁ ଦାନ ଦେଲେ। ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ କରି, ରାଜା ଗାନ୍ଧାରୀ, କୁନ୍ତୀ ଓ ବିଦୁର ସହିତ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଗଲେ। ସଞ୍ଜୟ ଚିହ୍ନିଲେ, ଜ୍ଞାନୀ ବିଦାୟ ନେଲେ; ପୁଅମାନେ ରୋକିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୁରସେନାର ଝିଅ ଚାଲିଗଲେ। ଭୀମସେନ ଦୁଃଖ କଲେ, ଅନ୍ୟ କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟ; ଗଙ୍ଗା ତଟରୁ ଫିରି, ସମସ୍ତେ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଗଲେ। ଏହି ଭାଗରେ, ସମସ୍ତେ ଜାହ୍ନବୀ ତଟରେ ଶତୟୂପ ତପୋବନକୁ ଗଲେ, ଘାସର କୁଟିର ତିଆରି କରି, ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଛଅ ବର୍ଷ ଯାଇଗଲା; ତପସ୍ବୀମାନେ ଚାଲିଗଲେ, ବିଚ୍ଛେଦର ଦୁଃଖରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ, “ସ୍୵ପ୍ନରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି କୁନ୍ତୀ, ଅରଣ୍ୟରେ ଦୁର୍ବଳ; ମୋ ମନ ଚାହେ ମା ଓ ପିତାକୁ ଦେଖିବାକୁ। ଯଦି ଆପଣମାନେ ଚାହନ୍ତି, ଚଳନ୍ତୁ, ବିଦୁର ଓ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବା।" ଏପରି ଭାବେ, ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ, ସୁଭଦ୍ରା, ଦ୍ରୌପଦୀ, ବିରାଟର ରାଜକୁମାରୀ ଓ ନଗରବାସୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ମିଳି ଶତୟୂପ ତପୋବନକୁ ଗଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ବିଦୁର ଦେଖିବାକୁ ନ ମିଳିଲା, ଧର୍ମ କହିଲେ, “ବିଦୁର କେଉଁଠି?” ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ରଥୀ ବିଦୁର ନିର୍ଲିପ୍ତ, ନିର୍ବିକାର, ନିର୍ବସ୍ତୁ, ଏକାନ୍ତରେ ବସି, ଅବିନାଶୀ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଛନ୍ତି।" ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ, ଅରଣ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶିର ତପସ୍ୟାରେ ଶୀର୍ଣ୍ଣ ବିଦୁରକୁ ଦେଖିଲେ। ରାଜା କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ନମସ୍କାର କରୁଛି, ବିଦୁର!" ବିଦୁର ଏକ ପ୍ରତିମା ପରି ଅଚଳ ଅଟୁଟ ରହିଲେ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ବିଦୁରଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଚାୟା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମୁହଁରେ ଲିନ ହେଲା, କାରଣ ଦୁହେଁ ଧର୍ମର ଏକ ଅଂଶ। ତାପରେ, ବିଦୁର ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଲେ; ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବହୁ ଦୁଃଖ କଲେ ଓ ଶବଦାହ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି କଲେ। ରାଜା ଶୁଣିଲେ, ଦେହବିହୀନ ଶବ୍ଦ କହିଲା—"ତିନି ନିର୍ଲିପ୍ତ, ତାଙ୍କୁ ଦାହ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଆପଣ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାନ୍ତୁ, ରାଜା!" ଏହା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଭାଇ ଗଙ୍ଗାର ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ବିବରଣୀ ଦେଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ତପୋବନରେ ନଗରବାସୀମାନେ ସହିତ ବସିଲେ; ସତ୍ୟବତୀର ପୁଅ ଓ ନାରଦ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ। ଅନ୍ୟ ମହା ଋଷିମାନେ ଧର୍ମର ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ; ତାହାପରେ, କୁନ୍ତୀ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ଉତ୍ତମ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ— "କୃଷ୍ଣ, କର୍ଣ୍ଣ ମୋ ପୁଅ; ଜନ୍ମ ପରେ ଦେଖିଥିଲି। ମୋ ମନ ବହୁ ଦୁଃଖ ପାଉଛି; ମୋ ପୁଅକୁ ଦେଖା, ତପସ୍ୟୀ!" ବ୍ୟାସଙ୍କୁ କୁନ୍ତୀ ବିନତି କଲେ, "ତୁମେ ସକ୍ଷମ, ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର।" ଗାନ୍ଧାରୀ କହିଲେ, "ଦୁର୍ୟୋଧନ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଗଲେ; ମୁଁ ଦେଖିନାହିଁ, ଋଷି!" "ମୋ ପୁଅ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଉମାନେ ସହିତ ଦେଖାଇଦିଅ।" ସୁଭଦ୍ରା କହିଲେ, "ଅଭିମନ୍ୟୁ, ମହାବୀର, ମୋ ଜୀବନଠାରୁ ବିଶିଷ୍ଟ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେ।" ସତ୍ୟବତୀର ପୁଅ, ଏପରି ଶୁଣି, ଶ୍ୱାସନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଅବିନାଶୀ ଦେବୀ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ; ସାନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ, ମହା ଋଷି ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଆଗ୍ରଣୀ, ଡାକି, ମା ଜଗତ୍ ମାତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ତିନି ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ—ସ୍ୱଭାବ, ଆତ୍ମାର ଆନନ୍ଦ, ଗୁଣ ଓ ନିର୍ଗୁଣ, ଦେବମାନେ ର ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମ ରୂପା, ମଣିଦ୍ୱୀପରେ ନିବାସ କରୁଥିବା। "ଜେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଜଳର ଲୋକ, କୁବେର, ଯମ, ଅଗ୍ନି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିଲେ—ତୁମେ ଏକା, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ନମସ୍କାର କରୁଛି।" "ଜେତେବେଳେ ଜଳ, ବାୟୁ, ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ତାଙ୍କ ଗୁଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଚନ୍ଦ୍ର ନଥିଲେ—ତୁମେ ଏକା, ମୁଁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।" "ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ମନରେ ଧରି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀରକୁ ଗୁଣ ସହିତ ଲୟ କରି, ଏକ କଳ୍ପ ପରି ଅବସ୍ଥାନ କରୁଛ; ବିବେକୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେଠାରେ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।" ଏପରି ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଓ କୁଟୁମ୍ବମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲେ।